استاد محمد محمدی قائینی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «عوامل سه گانه ارتکاب گناه» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: حضرت زین العابدین السجاد علیه السلام در دعای 31 صحیفه سجادیه به موضوع توبه و درخواست توفیق برای توبه می ‌پردازد. این دعا از عمق نگاه امام به روانشناسی گناه و شرایط گناهکار پرده برمی‌دارد.

وی افزود: در بخشی از این دعای شریف می خوانیم: «هَذَا مَقَامُ مَنْ تَدَاوَلَتْهُ أَيْدِي الذُّنُوبِ، وَ قَادَتْهُ أَزِمَّةُ الْخَطَايَا، وَ اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِ الشَّيْطَانُ، فَقَصَّرَ عَمَّا أَمَرْتَ بِهِ تَفْرِيطاً، وَ تَعَاطَى مَا نَهَيْتَ عَنْهُ تَغْرِيراً»

شرح عبارت "ید" و "أیدی الذنوب"

استاد محمدی قائینی در ادامه بیان کرد: امام سجاد علیه السلام می فرماید: خدایا من کسی هستم که گناهانش دست به دست هم داده‌اند؛ حضرت علیه السلام با بیان این دعا، تصویر پویایی از وضعیت گناهکار ترسیم می‌کند: «ید» به معنای دست نیست، بلکه نماد عامل اجرا و ابزار عمل است. «ایدی الذنوب» نیز به معنای عوامل و ابزارهای انجام گناه است.  تشبیه "دست به دست" نشان می ‌دهد گناهان پیوسته و پشت سر هم انجام می‌شوند.

تحلیل عوامل سه‌گانه گناه:

این استاد حوزه علمیه قم اظهار داشت: شهوت، غضب و آرزوهای بی پایان از عوامل سه گانه گناه شمرده می شود. شهوت میل درونی است و اشتیاق و تمایل شدید به چیزی بدون توجه به حلال و حرام را می گویند. از ویژگی های شهوت می توان به این امور اشاره کرد: «بی‌توجهی به مرزهای شرعی»، «اصرار بر رسیدن به خواسته به هر قیمتی» و اینکه «می ‌تواند در امور جنسی یا غیرجنسی ظهور کند» مانند فردی که می گوید "من به این کارها کار ندارم، حلال و حرام چیه، من می ‌خواهم برسم به اینجا"

وی افزود: «غضب» یا همان خشم کنترل نشده، یکی دیگر از عوامل سه گانه گناه است. غضب، ماهیتی دوگانه دارد؛ از یک سو نعمت الهی برای دفاع از خود، و از سوی دیگر عامل تخریب است. اگرچه کارکردهای مثبتی مانند توانایی دفاع از حق و مقابله با دشمن را برای «غضب» تصور داشت؛ اما پیامدهای منفی نیز می توان برای آن در نظر گرفت؛ مانند «تجاوز به حقوق مردم»، «خلال در امنیت جامعه»، و «تخریب طبیعت و روابط انسانی». مانند جامعه بدون نیروی انتظامی که به هرج و مرج می ‌انجامد.

استاد محمدی قائینی تأکید کرد: هوس و آرزوهای بی‌پایان نیز یکی از عوامل سه گانه ارتکاب گناه است. از جمله نمودهای آن در زندگی مدرن امروز را می توان در جمع‌آوری لباس‌های غیرضروری (مثال: مردی با ۴۰ کراوات( دید؛ چه اینکه تجمل‌گرایی و چشم‌وهم‌چشمی و یا پیروی کورکورانه از مدهای غربی از دیگر نمودهای آن است.

وی افزود: ریشه آرزوهای بزرگ، چشم‌چرانی و مقایسه‌ های اجتماعی است؛ و زندگی کردن برای ظواهر و دوری از معنویات، از پیامدهای آن است. از ویژگی های آرزوهای بزرگ و هوس آلود،  دور کردن از یاد آخرت است. چه اینکه در انسان برای ارتکاب هرگونه گناه، ایجاد انگیزه می کند. آرزوهای بزرگ،   · توهم افزایش شخصیت مقام و ثروت را به دنبال دارد. مانند افرادی که برای رسیدن به مقام، به رشوه، دروغ و پایمال کردن حقوق دیگران متوسل می‌شوند. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: "همه شما از یک آدمید و کسی بر دیگری برتری ندارد مگر با تقوا"

استاد محمدی قائینی تأکید کرد: گناهکار حرفه ای وضعیت خطرناکی دارد؛ چنین فردی تمام ساعات زندگی در گناه سپری می‌شود. صحبت کردن، نگاه کردن، کسب درآمد و خرج کردنش همه گناه آلود است. به هیچ چیزی قانع نیست و جَلادی برای خودش شده است. حتی خوابش ممکن است گناه باشد. انسان با هر نیتی که بخوابد، مطابق با آن نیت برایش عمل نوشته می‌شود. خواب با نیت خیر مساوی عبادت است و  خواب با نیت گناه، معصیت خواهد بود.

شیطان‌شناسی و راه‌های نفوذ او:

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: شیطان موجودی واقعی است که از سه راه اصلی «تزیین بدی ها»، «وسوسه» و «دروغ و فریب» نفوذ می‌کند. در تزیین بدی ها گناه را در قالب زیبا و جذاب نشان می دهد؛ و پیامدهای منفی گناه را پنهان می کند. مانند شیطان که به حوا گفت با خوردن میوه ممنوعه فرشته می‌شود!

وی افزود: شیطان با وسوسه تردید و دو دلی در انسان ایجاد می کند و لذت های گناه را بزرگ جلوه می دهد؛ و عواقب گناه را کوچکنمایی می کند.

استاد محمدی قائینی تأکید کرد: شیطان با دروغ و فریب کار خود را پیش می برد. شیطان با وعده‌های دروغین (طول عمر، ثروت، شادی( و با توجیه گناه با استدلال‌های ظاهرا منطقی انسان را ریب می دهد. مثلا می گوید "همه این گناه را می ‌کنند" و یا می گوید "این دیگران هستند که مشکل دارند"

راهکارهای عملی برای مقابله:

وی ابراز داشت: یکی از راهکارهای عملی برای مقابله با شیطان، توکل به خدای متعال است؛ اینکه به ضعف ذاتی خود اعتراف کنیم و امور را به خدای متعال واگذار نماییم؛ چرا که او «نعم الوکیل» است؛ و این واقعیت را درک کنیم که عقل انسان در برابر شیطان با تجربه ۱۱۰۰۰ ساله ناتوان است.

این استاد درس خارج حوزه افزود: یکی دیگر از راهکارهای مقابله، پناه بردن و استعاذه به درگاه الهی است. روزی 70 تا 100 مرتبه بگوییم «أعوذ بالله من الشیطان الرجیم» یا در لحظات ضعف، حمایت الهی را درخواست نماییم؛ همین طور، به این نکته توجه داشته باشیم که هر انسانی نقطه ضعف خاص خود را دارد.

نکات کلیدی برای زندگی عملی:

استاد محمدی قائینی تأکید کرد: خودارزیابی مستمر، همانند چکاپ پزشکی ضرورت دارد. باید با علمای دینی مشورت داشت؛ و از فرزندان در فضای مجازی و واقعی مراقبت نمود؛ چه اینکه نسبت به برنامه‌های تلویزیونی و رسانه‌ای انتخاب آگاهانه داشته باشیم.

دعاهای پایانی:

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: امام سجاد علیه السلام با این دعا به ما می‌آموزد که خود را در معرض خطر دائمی گناه ببینیم؛ به قدرت الهی پناه ببریم؛ برای ظهور حضرت مهدی(عج) دعا کنیم و از خداوند طلب توفیق عمل خالصانه کنیم. این دعا دریچه‌ای به عمق بینش امام سجاد علیه السلام درباره روانشناسی گناه و راه‌های نجات است.