به مناسبت ایام شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها استاد حمیدرضا آلوستانی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «زندگی حضرت زهرا سلام الله علیها زندگی از مسیر متعارف» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: با تأمّل در روایات اهل بیت علیهم السلام این نکته به دست می ‌آید که رمز موفقیّت انسان، در گرو حرکت در مسیر متعارفی که شرع آن را تأیید نموده، می‌ باشد؛ کما اینکه سیره عملی مولای متّقیان حضرت علی علیه السلام  و حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها نیز مؤیّد این سخن است؛ چراکه حضرت صدّیقه کبری سلام الله علیها زمانی که امام علی علیه السلام را برای بیعت بردند، وظیفه عرفی و شرعی خود را در آن دیدند که برای دفاع از امام خویش به مسجد بروند. وظیفه عرفی همان مسیر متعارف و وظیفه شرعی همان مسیر شرعی می ‌باشد.

وی افزود: انسان در مسیر زندگی لازم است که از اسباب عرفی و طرق متعارف بهره بگیرد به همین جهت افرادی که در امور مختلف به سرعت و بدون سبب عقلایی و دقّت لازم، به یقین و قطع می‌رسند، مسیر متعارف شرعی را انتخاب ننموده‌‌اند. این‌گونه افراد در برخورد با مسائل عرفی، هیچ‌گاه نمی‌توانند مسیر عادی را در پیش بگیرند زیرا قطع و یقین‌های ایشان معمولا از مبادی غیر معتبر مانند حدس‌های سریع، تخیّلات یا اعتماد به اسبابی که عرف آن‌ها را کافی برای یقین نمی‌دانند، حاصل می‌ شود.

استاد آلوستانی اظهار داشت: این گروه علاوه بر آنکه در نگاه عرف مورد نکوهش و ذمّ قرار می ‌گیرند، در نگاه شرع نیز در برخی موارد مورد نکوهش قرار می ‌گیرند؛ مثلا شخصی که از طریق حدس و گمان، قطع به عمل خلاف شریعت فرد دیگر می‌ کند، بدون تردید مصداق آیه شریفه 12 سوره مبارکه حجرات: «يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ‌ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ‌ الظَّنِّ‌ إِنَّ‌ بَعْضَ‌ الظَّنِّ‌ إِثْمٌ‌» ‌می ‌باشد. بنابراین مسیر متعارف شرعی نقطه مقابل مسیر غیر متعارف غیر شرعی است که منشأ تمام مشکلات روحی و روانی، به آن بازگشت می‌ نماید.

وی در ادامه بیان کرد: حرکت در مسیری که متعارف شرعی نباشد، آثار و پیامد‌های منفی بسیاری را به دنبال دارد. به عنوان نمونه گفته می ‌شود.

1) «حقّ طلبی»:

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم ابراز داشت: رویّه عرف اهل محاوره در مواجهه با مسائل فردی و اجتماعی، پیروی کردن از حقّ می‌ باشد. خداوند متعال نیز حقّ طلبی را با بیانات گوناگونی تأیید نموده است؛ مثلا در آیه شریفه 81 سوره مبارکه إسراء فرموده‌اند: «و قُلْ جاءَ الْحَقُّ‏ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ كانَ زَهُوقا».

وی افزود: حضرت علی علیه السلام مصداق بارز برای حقّ طلبی و حرکت در مسیر متعارفی که شرع آن را تأیید کرده، هستند تا جایی که پیامبر مکرّم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در این زمینه می ‌فرمایند: «عَلِيٌّ مَعَ الحَقِّ و الحقُّ مَعَ عَلِيٍّ». إبن أبی الحدید در «شرح نهج البلاغة» می‌ نویسد: «قد ثَبَتَ عنه في الأخبار الصحیحة أنّه قال: «عَلِيٌّ مَعَ الحَقِّ و الحقُّ مَعَ عَلِيٍّ یَدُورُ حَیْثُمَا دَارَ» (ج 2، ص 297)

استاد آلوستانی یادآور شد: مرحوم شیخ حرّ عاملی در «إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات» در ضمن مطلبی، حدیث مذکور را متواتر دانسته و می‌نویسد: «... للحدیث المتواتر من قوله: «عَلِيٌّ مَعَ الحَقِّ و الحقُّ مَعَهُ لا یَفْتَرِقَانِ حَتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الحَوْضَ» (ج 2، ص 318)

وی افزود: بنابراین اگر انسان در مسیر حقّ طلبی حرکت نماید، هم از لحاظ زندگی فردی موفّق می‌باشد، هم از لحاظ زندگی اجتماعی در آرامش است و هم از لحاظ شرعی مورد تأیید قرار خواهد گرفت لکن اگر در مسیر مزبور حرکت ننماید، در هر سه زوایه یعنی فردی، اجتماعی و شرعی ضرر خواهد دید. امام علی«علیه‌السلام» در روایتی، باطل را ناتوان‌ترین یاور برشمرده و می‌فرمایند: «البَاطِلُ أَضعَفُ نَصِیْرٍ» (غرر الحکم و درر الکلم، ص 44) همچنین در روایتی دیگر آن را فریب ‌دهندۀ گمراه کننده توصیف نموده و می‌فرمایند: «البَاطِلُ غُرُورٌ خَادِع» (غرر الحکم و درر الکلم، ص 37)

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: در طول تاریخ نمونه‌های فراوانی برای کسانی که به دنبال باطل بوده‌اند وجود دارد که امروزه هیچ نام و نشانی از آن‌ها نیست. بله شاید کم‌ترین اثر حرکت در مسیر حقّ طلبی و مسیری که هم عرف آن را تأیید می‌کند و هم شرع، بیدار شدن مردم و ملّت‌ها بعد از گذشت زمان می‌باشد همچنان که سیر حرکت مرحوم حضرت امام و مقام معظّم رهبری«مدّ‌ظلّه‌العالی» نیز گواه بر آن است.

2) «ظلم ستیزی»:

استاد آلوستانی خاطرنشان کرد:رویّه عرف اهل محاوره در مواردی که ظلم محقّق می ‌شود، عدم پیروی از آن و ایستادگی در مقابل آن می ‌باشد. خداوند متعال هم در قرآن کریم بارها به مسأله ظلم اشاره نموده ‌‌اند مثلا در آیه شریفه 279 سوره مبارکه بقرة می‌ فرمایند: «لَا تَظْلِمُونَ و لا تُظْلَمُونَ». حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها مصداق تمام عیار ظلم ستیزی و حرکت در مسیر متعارفی که شرع آن را تأیید کرده، هستند.

وی افزود: ایشان بعد از ماجرای هجوم دشمنان، در قالب‌های مختلفی در مقابل ظلم ایستادند و به دفاع از امام خویش پرداختند به عنوان مثال هنگامی که امیرالمؤمنین علیه السلام را به زور و ظالمانه به سمت مسجد می‌بردند، میان آن‌ها و امام خود، حائل شد و فرمودند: «و اللّه لا أدعکم تجرّون ابن عمّي ظلما ...» یعنی به خدا قسم نمی‌گذارم که پسر عموی خود را به صورت کشان کشان و از روی ظلم به مسجد ببرید. (نوادر الأخبار فیما یتعلّق بأصول الدین، ص 183؛ عوالم العلوم و المعارف و الأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال، ج 11،  قسم 2، ص 572؛ فاطمة الزهراء بهجة قلب المصطفی، ص 542)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اظهار داشت: پیامبر مکرّم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در مورد حضرت فاطمه زهراء«سلام‌اللّه‌علیها» فرمودند: «فَاطِمَةُ بضْعَةٌ مِنِّي فَمَنْ أَغْضَبَهَا أَغْضَبَنِي». حدیث مزبور هم در کتب روایی امامیّه نقل شده است. (روضة المتّقین في شرح من لا یحضره الفقیه، ج 8، ص 587.) و هم در کتب روایی اهل سنّت. (صحیح البخاريّ و هو الجامع المسند الصحیح المختصر من أمور رسول اللّه وَ سننه و أیَّامه، ص 910، ح 3714، ناشر: دار الفکر، مکان: بیروت-لبنان.). کما اینکه صاحب کتاب «تفسیر الکاشف» در بیان این‌که این حدیث بین فریقین مورد پذیرش است، می‌ نویسد: «و مِمَّا إِسْتَدَلَّ بِهِ القَائِلُوْنَ بِأَفضلیة فَاطِمَة سلام الله علیها، مَا تَوَاتَرَ عَنْ أَبیهَا مِنْ طَرِیْقِ السّنَّةِ و الشّیْعَةِ: «فَاطِمَةُ بضْعَةٌ مِنِّي فَمَنْ أَغْضَبَهَا أَغْضَبَنِي» (التفسیر الکاشف، ج 2، ص 58) درحالی‌که بسیاری از افراد در ماجرای هجوم دشمنان به خانه امیرالمؤمنین«علیه‌السلام»، حضرت صدّیقه کبری«سلام‌اللّه‌علیها» را به خشم در آوردند.

وی افزود: صاحب «الملل و النحل» از قول ابراهیم بن سیار أبو اسحاق نظّام معتزلی بیان می ‌کند: «[إنّه] ضرب بطن فاطمة یوم البیعة حتّی ألقت الجنین من بطنها و کان یصیح: احرقوا دارها بمن فیها و ما کان في الدار غیر عليّ و فاطمة و الحسن و الحسین» (ج 1، ص 71، الشهرستاني، محمّد بن عبد الکریم.) در کتاب «تاریخ بغداد و ذیوله» آمده است: «إبراهیم بن سیار، أبو إسحاق النظام: ورد بغداد و کان أحد فرسان أهل النظر و الکلام عَلَی مذهب المعتزلة ...» (ج 6، ص 94.) همچنین در «المنتظم في تاریخ الأمم و الملوک» گفته شده است: «إبراهیم بن سیار، أبو إسحاق البصري النظام کان من کبار المتکلّمین علی مذهب المعتزلة ...» (ج 11، ص 66.)

استاد آلوستانی خاطرنشان کرد: اگر انسان در مسیر ظلم ستیزی حرکت نماید، هم از لحاظ زندگی فردی موفّق خواهد بود، هم از لحاظ زندگی اجتماعی در آرامش می‌باشد و هم از لحاظ شرعی مورد تأیید است امّا اگر در این مسیر حرکت ننماید، در هر سه زوایه ضرر خواهد دید. امروزه نیز ملّت ‌ها به جهت روشن شدن حقائق، به آسانی ظالم را از مظلوم تشخیص می‌ دهند، ظالمی همچون رژیم صهیونیستی و مظلومی همچون غزّه. بدون تردید کشورهایی که به حمایت از ظلم و ظالم برخاستند، محکوم به فنا هستند. روشن است که در این جهت فرمایشات مقام معظّم رهبری به عنوان امام المسلمین بسیار مؤثّر می‌ باشد.

وی در ادامه بیان کرد: زندگی حضرت زهرا سلام الله علیها نمونۀ کامل سادگی، قناعت و معنویت در بستر زندگی روزمرّه متعارف بود. خانۀ ایشان یکی از ساده‌ترین خانه‌های مدینه بود؛ اتاقی کوچک با سقفی از شاخه‌های خرما و فرشی از پوست گوسفند که گاهی زیرانداز و گاهی روانداز بود. در عین حال، آن خانه مرکز نور و معرفت بود و پیامبر اکرم«صلّی‌اللّه‌علیه‌و‌آله‌وسلّم‌» بارها به آن وارد می‌شد و سلام خدا را بر اهل آن می‌رساند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم ابراز داشت: در حدیثی آمده است: «فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏ «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها» قَالَ: نَزَلَتْ فِي عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ«علیهم‌السلام» كَانَ رَسُولُ اللَّهِ«صلّی‌اللّه‌علیه‌و‌آله‌وسلّم‌» يَأْتِي بَابَ فَاطِمَةَ كُلَّ سُحْرَةٍ فَيَقُولُ: السَّلَامُ‏ عَلَيْكُمْ‏ أَهْلَ‏ الْبَيْتِ‏ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ الصَّلَاةَ يَرْحَمُكُمُ اللَّهُ‏ إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً» (بحار الأنوار، ج 25، ص 220)

وی اظهار داشت: حضرت زهرا سلام الله علیها در کنار عبادت و علم، در امور خانه و تربیت فرزندان نقش مستقیم داشت. خود آرد می ‌کرد، نان می‌ پخت، لباس می ‌دوخت و در کار خانه با امیرالمؤمنین علیه السلام بود. با این حال، هیچگاه سختی را بر زبان نمی ‌آورد و حتّی در اوج خستگی، زبان خویش به ذکر و شکر خدواند متعال باز بود.

استاد آلوستانی خاطرنشان کرد: غذای خانۀ فاطمه سلام الله علیها معمولا نان جو و خرما بود، امّا همان اندک را نیز بارها به نیازمندان بخشیدند؛ چنان‌ که سوره «هَلْ أتَی» درباره سه روز روزۀ متوالی ایشان و خانواده ‌اش در حالی نازل شد که غذای خود را به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند. (إحقاق الحقّ و إزهاق الباطل، ج 3، ص 157 - 170)

وی افزود: زندگی ایشان هر چند از نظر ظاهری ساده و سخت بود، امّا سرشار از آرامش، محبّت، ایمان و هماهنگی بود؛ الگویی که نشان می‌دهد ارزش انسان در تجمّل و رفاه نیست، بلکه در ایمان، اخلاص و خدمت به دیگران است. ما باید به شیوه عادی و متعارف زندگی کنیم کما اینکه اهل بیت علیهم السلام و حضرت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم اینگونه بودند. از این رو در آیه شریفه 110 سوره مبارکه کهف و همچنین آیه شریفه 6 سوره مبارکه فصّلت فرمودند: «أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ»