استاد صادق صالحی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «صحیفه سجادیه، آینه ای از عظمت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)» پرداخت.

/270/260/20

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو با تأکید بر اینکه دعای دوم صحیفه سجادیه، دائرة المعارفی فشرده از زندگانی و صفات رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) است، تصریح کرد: امام سجاد (علیه السلام) در دوران خفقان پس از عاشورا، با محوریت بخشیدن به «صلوات کامل» بر پیامبر و اهل بیت ایشان (علیه السلام)، راه نجات امت را تمسک به ثقلین تبیین می‌ کند.

استاد صادق صالحی، از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری اظهار داشت: صحیفه مبارکه سجادیه، که به «انجیل اهل  بیت (علیهم السلام)» و «زبور آل محمد (علیهم السلام)» مشهور است، گنجینه ‌ای پربار از معارف ناب توحیدی و نبوی است.

وی افزود: در میان دعاهای این کتاب شریف، موارد متعددی مانند دعای چهل و دوم (دعای ختم قرآن) و به ویژه دعای چهل و هفتم (دعای روز عرفه) به توصیف ژرف و معرفت‌افزای وجود مبارک نبی مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) پرداخته‌اند؛ اما دعای دوم، که به «دعای الاولی» شناخته می شود، از زیباترین دعاها است که یک دوره فشرده و عمیق از شناخت‌نامه رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) به شمار می آید. تدبّر در فرازهای این دعا، زمینه ‌ساز ارسال صلواتی آگاهانه، منسجم و «کامل» می باشد. در این دعای شریفه می خوانیم:

وَ كَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ بَعْدَ هَذَا التَّحْمِيدِ فِي الصَّلَاةِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم):

(1) وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي مَنَّ عَليْنَا بِمُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) دُونَ الْأُمَمِ الْمَاضِيَةِ وَ الْقُرُونِ السَّالِفَةِ، بِقُدْرَتِهِ الَّتِي لَا تَعْجِزُ عَنْ شَيْ‏ءٍ وَ إِنْ عَظُمَ، وَ لَا يَفُوتُهَا شَيْ‏ءٌ وَ إِنْ لَطُفَ. (2) فَخَتَمَ بِنَا عَلَى جَمِيعِ مَنْ ذَرَأَ، وَ جَعَلَنَا شُهَدَاءَ عَلَى مَنْ جَحَدَ، وَ كَثَّرَنَا بِمَنِّهِ عَلَى مَنْ قَلَّ.

(3) اللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ أَمِينِكَ عَلَى وَحْيِكَ، وَ نَجِيبِكَ مِنْ خَلْقِكَ، وَ صَفِيِّكَ مِنْ عِبَادِكَ، إِمَامِ الرَّحْمَةِ، وَ قَائِدِ الْخَيْرِ، وَ مِفْتَاحِ الْبَرَكَةِ. (4) كَمَا نَصَبَ لِأَمْرِكَ نَفْسَهُ (5) وَ عَرَّضَ فِيكَ لِلْمَكْرُوهِ بَدَنَهُ (6) وَ كَاشَفَ فِي الدُّعَاءِ إِلَيْكَ حَامَّتَهُ (7) وَ حَارَبَ فِي رِضَاكَ أُسْرَتَهُ (8) وَ قَطَعَ فِي إِحْيَاءِ دِينِكَ رَحِمَهُ. (9) وَ أَقْصَى الْأَدْنَيْنَ عَلَى جُحُودِهِمْ (10) وَ قَرَّبَ الْأَقْصَيْنَ عَلَى اسْتِجَابَتِهِمْ لَكَ. (11) وَ وَالَى فِيكَ الْأَبْعَدِينَ (12) وَ عَادَى فِيكَ الْأَقْرَبِينَ (13) و أَدْأَبَ نَفْسَهُ فِي تَبْلِيغِ رِسَالَتِكَ (14) وَ أَتْعَبَهَا بِالدُّعَاءِ إِلَى مِلَّتِكَ. (15) وَ شَغَلَهَا بِالنُّصْحِ لِأَهْلِ دَعْوَتِكَ (16) وَ هَاجَرَ إِلَى بِلَادِ الْغُربَةِ، وَ مَحَلِّ النَّأْيِ عَنْ مَوْطِنِ رَحْلِهِ، وَ مَوْضِعِ رِجْلِهِ، وَ مَسْقَطِ رَأْسِهِ، وَ مَأْنَسِ نَفْسِهِ، إِرَادَةً مِنْهُ لِإِعْزَازِ دِينِكَ، وَ اسْتِنْصَاراً عَلَى أَهْلِ الْكُفْرِ بِكَ. (17) حَتَّى اسْتَتَبَّ لَهُ مَا حَاوَلَ فِي أَعْدَائِكَ (18) وَ اسْتَتَمَّ لَهُ مَا دَبَّرَ فِي أَوْلِيَائِكَ. (19) فَنَهَدَ إِلَيْهِمْ مُسْتَفْتِحاً بِعَوْنِكَ، وَ مُتَقَوِّياً عَلَى ضَعْفِهِ بِنَصْرِكَ (20) فَغَزَاهُمْ فِي عُقْرِ دِيَارِهِمْ. (21) وَ هَجَمَ عَلَيْهِمْ فِي بُحْبُوحَةِ قَرَارِهِمْ (22) حَتَّى ظَهَرَ أَمْرُكَ، وَ عَلَتْ كَلِمَتُكَ، «وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ‏.» (23) اللَّهُمَّ فَارْفَعْهُ بِمَا كَدَحَ فِيكَ إِلَى الدَّرَجَةِ الْعُلْيَا مِنْ جَنَّتِكَ (24) حَتَّى لَا يُسَاوَى فِي مَنْزِلَةٍ، وَ لَا يُكَافَأَ فِي مَرْتَبَةٍ، وَ لَا يُوَازِيَهُ لَدَيْكَ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، وَ لَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ. (25) وَ عَرِّفْهُ فِي أَهْلِهِ الطَّاهِرِينَ وَ أُمَّتِهِ الْمُؤْمِنِينَ مِنْ حُسْنِ الشَّفَاعَةِ أَجَلَّ مَا وَعَدْتَهُ (26) يَا نَافِذَ الْعِدَةِ، يَا وَافِيَ الْقَوْلِ، يَا مُبَدِّلَ السَّيِّئَاتِ بِأَضْعَافِهَا مِنَ الْحَسَنَاتِ إِنَّكَ‏ «ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ‏»

حمد و سپاس خداوندى را كه بر ما منّت نهاد و پيامبر خود محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) را به رسالت بر ما فرستاد. اين نعمت ويژه ما بود و امتهاى گذشته كه در قرنهاى پيشين مى‏زِيستند بى‏بهره از آن بودند.

اين همه برآمده از قدرت اوست كه ناتوان نبوَد در هر كار هر چند سترگ بُوَد و فرو نگذارد هيچ كارى را هر چند خرد بُوَد.

پس ما را خاتمِ همه آفريدگان قرار داد و گواهان بر منكران. و به كَرَمِ خود شمارِ ما را از آنان كه شمارشان فرو كاست فزونى بخشيد.

بار خدايا، بر محمد كه امين وحى توست، برگزيده از ميان آفريدگان توست، دوست مخلص از ميان همه بندگان توست، آن امام رحمت و پيشواى خير و كليد بركات، درود بفرست، آن‏سان كه او جان خويش در فرمان تو نهاد و جسم خويش به راه تو هدف تير بلا گردانيد و در دعوت به دين تو با خويشاوندان خود آشكارا خصومت ورزيد و براى خشنودى تو با خاندان خويش به پيكار برخاست و تا دين تو را زنده دارد، پيوند از خويش و پيوند ببريد. نزديكان انكار پيشه را از خود دور داشت و دوران دعوت‏پذير را به خود نزديك ساخت. در راه تو با بيگانگان دوستى ورزيد و با نزديكان دشمنى. و تا حق رسالت تو بگزارد، خويشتن را به رنج افكند. جان خويش در بوته تعب نهاد تا به كيش تو دعوت كند. خويشتن به كار داشت تا امت را اندرز دهد. به ديار غربت رخت كشيد و موطن مألوف و زادبوم و سراى انس خود رها كرد، تا دين‏ تو را نصرت دهد و بر آنان كه بر تو كفر مى‏ورزيدند غلبه جويد، تا به هر چه در حق دشمنان تو خواسته بود به تمام دست يافت و هر چه در باره دوستان تو انديشيده بود، به كمال حاصل آمد. پس بدان هنگام كه به يارى تو پيروزى مى‏طلبيد و به نيروى نصرت تو بر ناتوانى خويش چيره مى‏گشت، آهنگ جنگ ايشان كرد. با آنان در دل خانه‏هايشان غزا كرد و به ناگاه در ميان منازلشان بر سرشان تاخت، تا دين تو آشكار گرديد و كلمه تو برتر شد، اگر چه مشركان را ناخوش افتاد.

بار خدايا محمد را به پاداش رنجى كه در راه تو كشيد به عالى‏ترين درجات بهشت خود فرابر، آن سان كه هيچ كس را نرسد تا به منزلت با او برابرى جويد و به مرتبت با او همسرى كند و هيچ ملك مقرب و پيامبر مرسلى در نزد تو با او برابرى نتواند.

بار خدايا، افزون از آنچه او را وعده داده‏اى كه شفاعتش را در حق اهل بيت پاك و امت با ايمانش بپذيرى، عطا فرماى.

اى خداوندى كه هيچ وعده‏اى خلاف نكنى و به هر چه گويى وفا كنى.

اى دگرگون كننده بديها به چند برابر نيكيها انّكَ ذو الفضل العظيم و الجواد الكريم.» (صحیفه سجادیه، دعای دوم)

استاد صادق صالحی با اشاره به آغاز این دعا با حمد و سپاس بر نعمت بعثت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) خاطرنشان کرد: امام سجاد (علیه السلام) در اولین فراز با بیان «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي مَنَّ عَلَيْنَا بِمُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ» به یک اصل بنیادین اشاره می‌فرمایند. خداوند متعال بر بسیاری از نعمت‌های عظیم خلقتش منّت نمی‌گذارد، اما بر این امت، به خاطر اعطای وجود مقدس پیامبر خاتم (صلی الله علیه و آله و سلم) منّت نهاده است. چرا که این وجود نورانی، تجلی اعظم الهی بر زمین، علت غایی آفرینش و آیینه تمام‌ نمای صفات حق است. این نعمت، سنگین‌تر و عظیم‌تر از همه نعمت‌های دیگر است.

وی با اشاره به بستر تاریخی دوران امامت امام سجاد (علیه السلام) تصریح کرد: امام زین ‌العابدین (علیه السلام) در دوران بسیار سختی مسئولیت هدایت را بر عهده داشتند؛ دوره‌ای که پس از فاجعه عاشورا، به تعبیر روایات، بسیاری از مردم دچار ارتداد و انحراف شده بودند. ایشان در چنین فضای خفقان‌آوری، با سلاح دعا و مناجات، به بازسازی هویت دینی جامعه پرداختند. یکی از کلیدی‌ترین محورهای این استراتژی، تأکید مکرر و ساختاریافته بر صلوات کامل بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و اهل بیت (علیه السلام) او بود. در اکثر دعاهای صحیفه، امام (علیه السلام) با همین صلوات کامل آغاز می‌ کنند.

استاد حوزه علمیه قم در تشریح صلوات کامل تأکید کرد: این شیوه، دقیقاً پاسخ به توصیه خود رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) است که فرمودند: «صلوات ناقص بر من نفرستید. وقتی نام مرا می‌برید، بگویید: اللهم صل علی محمد و آل محمد». این فقط یک فرمول زبانی نیست؛ بلکه یک پیام اعتقادی عمیق است. امام سجاد (علیه السلام) با این کار، پیوسته به امت یادآوری می‌ کنند که راه نجات و رسیدن به ساحل مقصود، در گرو تمسک به ثقلین؛ یعنی کتاب الله و عترت رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) است. این دو، هرگز از هم جدا نمی‌ شوند و صلوات کامل، نماد این اتصال ناگسستنی است.

وی در ادامه به شرح محتوای دعای دوم پرداخت و افزود: امام سجاد (علیه السلام) در این دعا، طیفی گسترده از ویژگی ‌های پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را ترسیم می‌کنند: از انتخاب نام مبارک محمد که از اسم محمود خداوند مشتق شده و پیش از ایشان بر کسی نهاده نشده بود، تا مقام خاتم‌النبیین و سید المرسلین. ایشان به امت مرحومه بودن ما اشاره می‌کنند که به برکت تبعیت از پیامبر برترین قرون، شایسته این منت بزرگ الهی شده‌اند. قلب پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)، وسیع‌ترین قلب‌ها بود تا بتواند قرآن عظیم را دریافت کند، تا جایی که حتی امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) با آن عظمت، خود را عبدی از بندگان محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌خواند.

استاد صادق صالحی با برشمردن جلوه‌ های رحمت للعالمین بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) خاطرنشان ساخت: این صفت، محور شخصیت نبوی است. این رحمت، عام و همه‌جانبه بود. نمونه اعلای آن، هنگامی است که در اوج آزار و اذیت مشرکان مکه، فرشته وحی به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پیشنهاد فرو ریختن کوه‌ها بر سر آنان را می ‌دهد، اما پیامبر رحمت پاسخ می‌دهد: «خداوندا! قومم را هدایت کن، که آنها نمی ‌دانند.» این دلسوزی و عطوفت بی‌منتهای نبوی، در روز فتح مکه نیز تجلی کرد، آنجا که به جای انتقام، روز مرحمت اعلام شد.

وی با اشاره به فرازهای مربوط به مجاهدت‌ های پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) تصریح کرد: امام سجاد (علیه السلام) در این دعا، به بذل جان و تحمل مشقت‌ های جسمانی رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) در راه ابلاغ رسالت نیز اشاره صریح می‌کنند. ایشان فرمودند: پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) «جان خود را در راه تو فدا کرد و بدنش در این مسیر به رنج افتاد.» این عبارات، گوشه‌ای از آن همه سختی و فداکاری را برای استقرار دین خدا نشان می‌دهد.

استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنانش به تواضع، به عنوان ویژگی برجسته پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پرداخت و تأکید کرد: در کنار عظمت بی‌نظیر، تواضع و فروتنی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در برابر خداوند و در برابر مردم، درس بزرگی برای تمام اعصار است. ساده زیستی، زمین ‌نشینی و هم ‌سفره شدن با فقیران، از جلوه‌ های این تواضع بود. وقتی مورد اعتراض قرار می‌گرفتند که چرا مانند بردگان غذا می‌خورید؟ می‌فرمودند: «چه کسی از من بنده‌تر است؟» این سیره، در تضاد کامل با روحیه تکبر و فخر فروشی اشراف و مستکبرین است که به فرمایش امیرالمؤمنین(علیه السلام)، سرانجامشان جهنم است.

وی با اشاره به تصویر قیامتی روایت شده از امام صادق (علیه السلام) افزود: در آن صحنه شکوهمند، پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) بر منبری از نور قرار دارند، امیرالمؤمنین (علیه السلام) به دامن ایشان متصل است، اهل بیت (علیه السلام) به دامن امیرالمؤمنین (علیه السلام) و شیعیان به دامن اهل بیت (علیه السلام). این حلقه اتصال به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و عترت طاهرینش، تنها راه نجات است. بنابراین وظیفه ما در عصر حاضر، شناخت از سیره و سیمای پیامبر رحمت (صلی الله علیه و آله و سلم)، عمل جدّی به قرآن و سنّت ایشان، و ارسال صلوات ‌های کامل و آگاهانه بر آن حضرت و خاندان پاکش است. باشد که به برکت این عید فرخنده و با تمسک به این ریسمان محکم الهی، وحدت، عافیت و امنیت بر امت اسلامی سایه افکند و مکاید دشمنان خنثی گردد.