استاد محمدحسین ملک‌زاده از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به بررسی مفهوم «اخلاق سکولار» و نسبت آن با مسئولیت‌پذیری اخلاقی پرداخت.

/270/260/22/

استاد درس خارج حوزه علمیه قم با اشاره به جذابیت‌های ظاهری اخلاق سکولار اظهار داشت: در نگاه سکولار، اخلاق مستقل از دین و خدا تعریف می‌شود. هر انسان، ورای مسلمان بودن یا مسلمان نبودن «راستگویی»، را خوب می داند؛ این ارزش‌ها به‌عنوان اصول عامّ انسانی مطرح می‌شوند. اما پرسش اساسی این است: صرف «خوب بودن» یک فعل، آیا می‌تواند برای انسان مسئولیت ایجاد کند؟

خوبیِ صرف، مسئولیت‌آور نیست

استاد ملک زاده با ارائه مثالی عینی افزود: فرض کنیم در طبیعت با گلی زیبا و معطر روبرو می‌شویم. زیبایی و عطر این گل برای ما لذت‌بخش است، اما آیا احساس می‌کنیم وظیفه داریم برای حفظ آن سرمایه‌گذاری کنیم یا تابلو بزنیم؟ قطعاً چنین نیست. حداکثر کاری که می‌کنیم، نچیدن گل است. این نشان می‌دهد صرف وجود کمال و خوبی در یک پدیده، برای انسان ایجاد تکلیف نمی‌کند.

وی با تعمیم این مثال به حوزه اخلاق تصریح کرد: ما خوب بودن راستگویی را با عقل درک می‌کنیم، اما چرا باید راست بگوییم؟ اگر راست گفتن برای ما ضرر مالی، آبرویی یا جانی داشته باشد، چه عاملی ما را به صداقت وامی‌دارد؟ صرف خوبی راستگویی، انگیزه کافی برای التزام عملی به آن ایجاد نمی‌کند.

شکاف نظر و عمل در اخلاق سکولار

این استاد حوزه به مشاهدات خود از رفتار مدعیان اخلاق سکولار اشاره کرد و گفت: بسیاری از کسانی که سخنرانی‌های مفصل درباره بدی دروغ می‌کنند، در عمل وقتی منافعشان ایجاب کند، دروغ می‌گویند. چرا؟ چون احساس مسئولیتی در برابر خوبیِ «صدق» ندارند. پدری که به فرزندش می‌گوید دروغ بد است اما خود دروغ می‌گوید، خوبی راستگویی را می‌داند اما به آن پایبند نیست.

وی افزود: اینجاست که نقش دین و ایمان به خدا روشن می‌شود. دین است که خوبی‌های اخلاقی را از سطح توصیه‌های زیبا به سطح تکلیف و مسئولیت الهی ارتقا می‌دهد. ایمان به معاد و باور به نظارت الهی، انسان را در برابر خوبی‌ها مسئول می‌کند.

آمریکا و بهره‌گیری از اخلاق سکولار برای پیشبرد اهدافش

استاد ملک‌زاده در بخش دیگری از این گفت‌وگو به تأثیر منافع مادی بر التزام اخلاقی اشاره کرد و گفت: نمونه آن را در رفتار برخی از شیعیان مقیم آمریکا مشاهده می‌کنم. افرادی که از حکومت آمریکا بهره‌هایی می‌برند، حتی اگر این بهره‌ها صرفاً حق اقامت یا اجازه تأسیس مرکز اسلامی باشد، در برابر جنایات این کشور در سراسر جهان موضع‌گیری نمی‌کنند.

وی ادامه داد: من با برخی از این افراد رفیق بودم. وقتی جنایات آمریکا را نقد می‌کردم، از آن دفاع می‌کردند. دلیلش این بود که حکومت آمریکا به آنها هویت داده و مرکز اسلامیشان را به رسمیت شناخته بود. به تعبیر رهبر معظم انقلاب، این رفتار نوعی «می‌ورشتگی» است؛ یعنی در برابر بهره‌ای اندک، چشم‌ها را بر تمام جنایات می‌بندند.

تأملی در مرزبندی با دشمن

این کارشناس دینی تأکید کرد: اگر دشمن، جنایتی را علیه ما مرتکب می شود، نباید با صرف سفره هفت سین چیدن او، و به خاطر منافع شخصی و حزبی و گروهی، همه جنایات او را نادیده گرفت.

وی به یک تجربه شخصی اشاره کرد: در جریان بحثی با فردی که مدعی بود از جریان جدا شده، پرسیدم اگر همان فرد برای یک طرح بزرگ علمی و اسلامی صد میلیارد بودجه نقد بگذارد، آیا باز هم حمایت نمی‌کنید؟ طرف مقابل، متوقف شد و نتوانست پاسخ دهد. این نشان می‌دهد منافع مادی تا چه اندازه می‌تواند مرزهای اخلاقی را جابه‌جا کند.

نتیجه‌گیری

استاد ملک‌زاده در پایان گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید تأکید کرد: اخلاق بدون دین، در برابر منافع و وسوسه‌های مادی دوام نمی‌آورد. تنها ایمان به خدا و باور به مسئولیت الهی است که می‌تواند انسان را در مسیر درست اخلاقی، حتی با وجود ضرر و زیان، استوار نگه دارد. تمجید از دشمن در برابر جنایاتش، نه تنها غیراخلاقی، که خیانت به بشریت است.