استاد توکل اکبرنژاد، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌ رسانی نشست دوره‌ای اساتید، به تفسیر بخشی از آیه سوم سوره مبارکه مائده پرداخت و با تبیین آیه «الیوم یئس الذین کفروا» و «الیوم اکملت لکم دینکم»، نقش ولایت امیرالمؤمنین  (ع) در تکمیل دین و اتمام نعمت الهی را تشریح کرد.

/270/260/20/

تفسیر آیه «الیوم یئس الذین کفروا»

این استاد حوزه با اشاره به فرازی از آیه سوم سوره مائده گفت: خداوند در این آیه می‌فرماید: «الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِن دِینِکُمْ»؛ امروز کافران از دین شما مأیوس شدند. منظور از این روز، روز عرفه در حجة‌الوداع است هنگامی که پیامبر (ص) با عظمت وارد مکه شدند و بیشتر مردم ایمان آوردند و در مقابل اسلام و رسول گرامی تواضع کردند.

وی افزود: کافران منتظر رحلت پیامبر (ص) بودند تا بتوانند هرج و مرج و فساد و فحشا را راه بیندازند. منتظر بودند با رحلت پیامبر  (ص)، قمار و مشروب و بی‌حجابی و تجاوز به ناموس مردم رواج پیدا کند. اما وقتی دیدند اسلام گسترش یافته و مردم ایمان آورده‌اند، مأیوس شدند.

پیوند آیه با ظلم‌گرایان معاصر

استاد اکبرنژاد با اشاره به ظلم‌گرایان معاصر گفت: این آیه مصداق امروزی هم دارد. آن‌ها مانند نتانیاهو و ترامپ که اینقدر ظلم و جنایت و آدم‌کشی می‌کنند و می‌خواهند مردم را از گرسنگی از بین ببرند، خداوند ان‌شاءالله نفسشان را قطع کند و به حق اهل‌بیت (ع) به این ظالمان مهلت ندهد.

وی با اشاره به جنگ تحمیلی ۱۲ روزه اخیر و توطئه‌های دشمنان افزود: آن‌ها خیال کرده بودند با حمله و ایجاد ناامنی می‌توانند مردم را به خیابان‌ها بکشانند، اما خداوند به برکت خون شهدا همه توطئه‌هایشان را خنثی کرد. خداوند ولایت فقیه را از ما نگیرد تا ان‌شاءالله پرچمش را به دست مبارک امام زمان (عج) تقدیم کند.

فرمان الهی؛ از دشمنان نترسید

این کارشناس دینی با استناد به ادامه آیه «فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ» تأکید کرد: خداوند می‌فرماید از کافران نترسید و فقط از من بترسید. کارهایتان را درست انجام دهید، واجبات را به جا آورید، محرمات را ترک کنید، عاشقانه بندگی کنید و شکرگزار باشید. همان‌طور که در این جنگ تحمیلی دیدیم، مردم با استقامت خود توطئه دشمنان را خنثی کردند.

آیه اکمال دین در غدیر خم

استاد اکبرنژاد در ادامه به مهم‌ترین بخش آیه یعنی «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ» پرداخت و گفت: خداوند می‌فرماید امروز دین شما را کامل کردم. این آیه در روز غدیر خم نازل شده است. در آن روز هوا بسیار گرم بود. پیامبر (ص) دستور دادند آن‌هایی که جلو رفته‌اند برگردند و آن‌هایی که عقب مانده‌اند برسند. سه روز در آنجا توقف کردند و مطالب را توضیح دادند.

وی افزود: خداوند با اعلام ولایت علی بن ابی‌طالب (ع) دین را کامل کرد. قبل از آن دین کامل نشده بود، چون وصی و جانشین پیامبر (ص) مشخص نبود. «الیوم اکملت لکم دینکم» یعنی خداوند دین شما را به وصایت امیرالمؤمنین (ع) کامل کرد.

اتمام نعمت با ولایت

این استاد حوزه با اشاره به ادامه آیه «وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی» گفت: خداوند می‌فرماید نعمتم را بر شما تمام کردم. نعمت ولایت، نعمت بزرگ است. دین نعمت بزرگ است، نبوت نعمت بزرگ است، عدالت نعمت بزرگ است، ولایت نعمت بزرگ است. این‌ها نعمت‌هایی هستند که قابل تصور ما نیست.

وی تأکید کرد: انسان در برابر نعمت بازخواست می‌شود که با این نعمت چه کرده است. «وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا» و خداوند اسلام را به عنوان دین برای شما پسندید.

حدیث غدیر؛ من کنت مولاه فهذا علی مولاه

استاد اکبرنژاد به واقعه تاریخی غدیر اشاره کرد و گفت: بعد از نزول این آیه، پیامبر بزرگوار (ص) تکبیر گفت و فرمود: «مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ» هر کس من مولای او هستم، سرپرست او هستم، مدیر و مدبر او هستم، پس علی مولای اوست.

وی ادامه داد: پیامبر (ص) سپس فرمود: «اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ» خدایا دوست بدار کسی که علی را دوست دارد و دشمن بدار کسی که علی را دشمن دارد. و نیز فرمود: «وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ» هر کس علی را یاری کند، یاری‌اش کن و هر کس علی را تنها بگذارد و تحقیر کند، ذلیلش کن.

تبریک عمر بن خطاب در غدیر

این کارشناس دینی با اشاره به منابع تاریخی گفت: در تاریخ نقل کرده‌اند که عمر بن خطاب در محضر رسول الله (ص) به امیرالمؤمنین (ع) تبریک گفت: «بَخٍ بَخٍ لَکَ یَا عَلِیُّ أَصْبَحْتَ مَوْلَایَ وَ مَوْلَى کُلِّ مُسْلِمٍ» آفرین بر تو ای علی که مولای من و مولای هر مسلمانی شدی.

وی با تأسف افزود: متأسفانه ریاست چشم را کور کرده و عقل را از انسان می‌گیرد. شیطان مسلط می‌شود و هر چه بافته بود پنبه می‌کند. خدا محبت دنیا را در قلب هیچ کس قرار ندهد، چون وقتی محبت دنیا آمد، چشم درست کار نمی‌کند و گوش حق را نمی‌شنود.

ایمان و کفر در حب اهل‌بیت (ع)

استاد اکبرنژاد به روایتی از امام باقر (ع) اشاره کرد و گفت: امام باقر (ع) می‌فرماید: «حُبُّنَا إِیمَانٌ وَ بُغْضُنَا کُفْرَانٌ» دوستی ما ایمان است و دشمنی با ما کفران است. دوست داشتن ما به خاطر این است که ما ولی خدا هستیم و جانشین رسول الله هستیم.

وی تأکید کرد: واقعاً باید در این راه فعالیت کنیم، امر به معروف و نهی از منکر کنیم، در ایام غدیر فداکاری کنیم با جان و مالمان. احسان در روز غدیر بسیار توصیه شده است. یک تومان در این روز برابر صد هزار تومان است. انفاق، غذا دادن، هدیه دادن و جشن گرفتن از اعمال مهم این روز است.

حکم اضطرار در استفاده از محرمات

این استاد حوزه به بخش پایانی آیه اشاره کرد و گفت: خداوند می‌فرماید: «فَمَنِ اضْطُرَّ فِی مَخْمَصَةٍ» هر کس در گرسنگی و گرفتاری قرار گیرد، در بیابان یا دریا گیر کند و ناچار شود از غذای حرام استفاده کند، بدون اینکه به قصد گناه به سراغ آن رفته باشد، بلکه واقعاً اگر از آن غذا نخورد می‌میرد، در این صورت «غَیْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ» بدون اینکه به سوی گناه متمایل باشد، «فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ» خداوند او را می‌بخشد و مهربان است.

شأن نزول آیه و مفهوم «یسئلونک»

استاد توکل اکبرنژاد در ادامه به تفسیر آیه چهارم سوره مائده پرداخت و اظهار داشت: خداوند متعال در ابتدای آیه می‌فرماید «یَسْئَلُونَکَ ماذا أُحِلَّ لَهُمْ». گروهی از اصحاب پیامبر اکرم  (ص) به محضر ایشان آمدند و از طرف خود و مردم پرسیدند: چه چیزهایی برای ما حلال شده است؟ پاسخ آیه اینگونه نازل شد: «قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّباتُ»؛ بگو ای رسول ما، تمام پاکیزه‌ها و طیبات برای شما حلال گردیده است. این طیبات شامل تمام میوه‌ها، خوراکی‌های پاک و گوشت حیوانات حلال گوشت می‌شود.

وی در ادامه به تحلیل ادبی آیه اشاره کرد و افزود: در عبارت «ماذا أُحِلَّ»، اگر «ماذا» را یک کلمه پرسشی در نظر بگیریم، خبر «أُحِلَّ» است. اما اگر «ما» را مبتدا و «ذا» را به معنای «الّذی» و خبر آن بگیریم، باز هم مفهوم آیه به حلال بودن طیبات بازمی‌گردد. پیام اصلی این است که خداوند سفره گسترده‌ای از نعمت‌های پاکیزه را پیش روی بندگان گشوده است و نیازی نیست انسان به سراغ چیزهای ناپاک و غلط برود.

تعلیم الهی و نقش آن در حلال‌ها

استاد اکبرنژاد به بخش دیگری از آیه اشاره کرد و گفت: در ادامه آیه می‌فرماید: «وَ ما عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوارِحِ مُکَلِّبینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَکُمُ اللَّهُ». این بخش به موضوع تعلیم و تربیت حیوانات شکاری اشاره دارد. «جوارح»  (مفرد: جارحه) به حیواناتی گفته می‌شود که با چنگال یا دندان خود شکار را زخمی و برای صاحبش نگه می‌دارند، مانند سگ‌های شکاری یا پرندگان شکاری.

وی تأکید کرد: واژه «مُکَلِّبین» از ماده «کلب» گرفته شده و اشاره به سگ‌های شکاری دارد که آموزش دیده‌اند. اما منحصر به سگ نیست و هر حیوان شکاری را که آموزش ببیند شامل می‌شود. نکته کلیدی اینجاست که «تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَکُمُ اللَّهُ»؛ شما این حیوانات را از آنچه خود از خداوند آموخته‌اید، تعلیم می‌دهید. یعنی این دانش و مهارت، خودش یک نعمت الهی است که از طریق پیامبران و جانشینان آنان به بشر رسیده است.

نتیجه تعلیم: بهره‌گیری از نعمت با ذکر خدا

این مفسر قرآن در بخش دیگری از سخنان خود به نتیجه این تعلیم اشاره کرد و ابراز داشت: پس از این تعلیم و تربیت، نتیجه آن است که «فَکُلُوا مِمَّا أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ»؛ از آنچه این حیوانات آموزش دیده برای شما گرفته و نگه داشته‌اند، بخورید. اما شرط آن این است که «وَ اذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَیْهِ»؛ هنگام فرستادن حیوان شکاری، نام خدا را بر زبان بیاورید و بسم‌الله بگویید تا از میته بودن خارج شود و حلالیت آن تحقق یابد.

وی یادآور گردید: این آیه نشان می‌دهد که حتی در امور به ظاهر معمولی مانند شکار، تعلیم الهی و ذکر خدا نقش اساسی دارد. خداوند به واسطه پیامبران و اولیای خود، راه درست بهره‌گیری از نعمت‌ها را به ما آموخته است. دنیا پر از نعمت‌های مادی و معنوی است و این ظلم‌ها و ستم‌هاست که این نعمت‌ها را برای مردم تنگ کرده است.

تقوا؛ روح حاکم بر زندگی

استاد اکبرنژاد در بخش پایانی سخنان خود با استناد به فراز «وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَرِیعُ الْحِسابِ» به تشریح مفهوم تقوا پرداخت و تصریح کرد: تقوا فقط یک مفهوم خشک و بی‌روح نیست. تقوا باید در عمل تجلی پیدا کند. تقوای ابوسفیانی یا تقوای آن سه نفری که در تاریخ اسلام چهره نفاق را نمایان کردند، تقوایی نیست که به درد آخرت بخورد. تقوای واقعی یعنی انسان درد دیگران را احساس کند؛ گرسنگی دیگران، تشنگی مردم مظلوم غزه، کمبودهای مستضعفان، و شرمندگی دختران و پسران مجردی که به خاطر مشکلات مالی از ازدواج بازمانده‌اند.

وی در ادامه با اشاره به جنایات بین‌المللی تأکید کرد: تقوای واقعی ایجاب می‌کند که انسان در برابر ظلم بایستد. حقوق بشر آمریکایی و شورای امنیت که به نام دفاع از حقوق بشر، هر روز شاهد کشتار مردم بیگناه به خاطر یک لقمه نان هستند، ارزشی ندارند. این نهادها کاش وجود نداشتند که به نفع زورمداران عمل کنند. خداوند به آبروی امام زمان  (عج) هرچه سریع‌تر این ظالمان را به بلای زمین و آسمان مبتلا کند.

ارزش عالم و علم در اسلام

این استاد حوزه در پایان با اشاره به حدیث شریف «یا اباذر، الجلوس ساعه عند مذاکره العلم أحب إلی الله من قرائه القرآن کلیه اثنا عشر الف مره» خاطرنشان کرد: یک ساعت نشستن پای درس عالم و شنیدن حلال و حرام و معارف دین، نزد خدا محبوب‌تر از دوازده هزار بار ختم قرآن است. کسی که عالم دین را ببیند و به او اعتنایی نداشته باشد، در واقع از اسلام خداحافظی کرده است. همانگونه که حضرت امام خمینی (ره) فرمودند: «کشور بدون روحانی، مانند بیمارستان بدون طبیب است». اسلام بدون وجود علما و روحانیون قابل دریافت نیست و انسان بدون هدایت آنان ممکن است به خوارجی تبدیل شود که شب‌زنده‌داری می‌کند و گریه می‌کند، اما امیرالمومنین (ع) را کافر می‌داند.