استاد محمد ابراهیم کفیل از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به تبیین جایگاه رفیع ماه مبارک رمضان و تحلیل عمیق فلسفه روزه‌داری با بهره‌گیری از آموزه‌های اهل بیت علیهم السلام پرداخت.

/270/260/21/

استاد درس خارج حوزه علمیه قم با اشاره به حدیثی شریف از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در مورد مقام صحابی بزرگوار، حضرت اباذر غفاری، بحث خود را آغاز کرد و اظهار داشت: روزی حضرت اباذر علیه الرحمه وارد مسجدالنبی شد و در جمعی از اصحاب که گرد هم نشسته بودند، به بیان فضیلتی از امیرالمؤمنین علیه السلام پرداخت. ایشان جریانی را نقل کرد که بر لزوم ولایت آن حضرت برای همه مسلمانان دلالت داشت.

کارشناس دینی افزود: پس از اتمام سخنان اباذر، ناگهان برخی از حاضران برآشفتند و با خشونت تمام، یقه ایشان را گرفته و اعتراض کردند که چرا بر رسول الله دروغ می‌بندی؟ اباذر در پاسخ تأکید کرد که سخن او عین حقیقت و همان فرمایش پیغمبر خداست، اما آن گروه نپذیرفتند و درگیری شدت گرفت.

وی ابراز داشت: در این هنگام، وجود نورانی رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم وارد مسجد شدند و با دیدن نزاع میان اصحاب، جریان را جویا شدند. وقتی ماجرا را بازگو کردند که اباذر به آن حضرت نسبت دروغ داده است، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «ما أَقَلَّتِ الْغَبْراءُ وَ لا أَظَلَّتِ الْخَضْراءُ عَلى ذی لَهْجَةٍ أَصْدَقَ مِنْ أَبی ذَرٍّ»؛ یعنی آنچه زیر آسمان است و آنچه روی زمین است، هرگز راستگوتر از ابوذر ندیده است. ایشان تأکید کردند که تمام آنچه اباذر در فضیلت امیرالمؤمنین و مسئله ولایت بیان کرده، عین حقیقت است.

استاد کفیل یادآور گردید: این جمله چنان عظمتی به اباذر بخشید که تا سال‌ها بعد بر سر زبان‌ها بود و اصحاب برای یکدیگر نقل می‌کردند که پیامبر خدا درباره ایشان چه فرموده است. این روایت آنقدر مشهور شد که تا زمان امام صادق علیه السلام نیز ادامه یافت.

وی تصریح کرد: روزی شخصی خدمت امام صادق علیه السلام رسید و عرض کرد: آیا این سخن که پیامبر فرمودند "زیر آسمان و روی زمین راستگوتر از اباذر نیست" صحیح است؟ حضرت فرمودند: بله، درست است. آن شخص با تعجب پرسید: «فَأَیْنَ الْحَسَنُ وَ أَیْنَ الْحُسَیْنُ وَ أَیْنَ أَبُو الْحَسَنِ؟» یعنی پس امیرالمؤمنین، امام حسن و امام حسین علیهم السلام که در آن زمان حضور داشتند، چه جایگاهی دارند؟ آیا اباذر از آن بزرگواران راستگوتر است؟

استاد کفیل تأکید کرد: امام صادق علیه السلام برای روشن شدن این شبهه، پرسش را با پرسشی دیگر پاسخ دادند و فرمودند: ماه‌های سال چندتاست؟ آن شخص پاسخ داد: خداوند در قرآن فرموده «إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً»؛ ماه‌های سال دوازده ماه است. حضرت پرسیدند: آن ماه‌هایی که حرمت ویژه دارند و خدا آنها را محترم شمرده، چندتاست؟ عرض کرد: «مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ»؛ چهار ماه حرام است: ذیقعده، ذیحجه، محرم و رجب.

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم ادامه داد: امام صادق علیه السلام فرمودند: «فَأَیْنَ رَمَضانُ؟ وَ فِیها لَیْلَةٌ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ»؛ پس ماه رمضان کجاست؟ ماهی که شبی در آن است که از هزار ماه بهتر است. سپس حضرت فرمودند: همانگونه که ماه رمضان با وجود همه فضایل چهار ماه حرام، جایگاهی جداگانه و ویژه دارد و ماه خداست و با هیچ ماه دیگری قابل مقایسه نیست، اهل بیت عصمت و طهارت نیز با همه عظمت صحابه‌ای چون سلمان و اباذر، جایگاهی ویژه و غیرقابل مقایسه دارند. «لا یُقاسُ بِنا أَحَدٌ مِنْ هذِهِ الْأُمَّةِ»؛ هیچ‌کس از این امت با ما قابل قیاس نیست.

وی با اشاره به آغاز ماه مبارک رمضان خاطرنشان کرد: ما امروز در اولین روز ماهی قرار گرفته‌ایم که ماه خداست و اینقدر اهمیت دارد که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: حتی نفس کشیدن در این ماه، تسبیح محسوب می‌شود و خوابیدن در آن عبادت است.

استاد کفیل با بیان فرازهایی از دعای وارد شده پس از هر نماز در این ماه اظهار داشت: در این دعا می‌خوانیم: «وَ هذَا شَهْرٌ عَظَّمْتَهُ وَ کَرَّمْتَهُ وَ شَرَّفْتَهُ وَ فَضَّلْتَهُ عَلَى الشُّهُورِ»؛ این ماهی است که تو آن را بزرگ داشته، گرامی داشته، شرافت داده و بر همه ماه‌ها برتری داده‌ای. سپس در ادامه می‌گوییم: «وَ هُوَ الشَّهْرُ الَّذِی فَرَضْتَ صِیامَهُ عَلَیَّ»؛ این ماهی است که روزه‌اش را بر من واجب کرده‌ای.

وی با تأکید بر عظمت روزه ماه رمضان تصریح کرد: اهمیت روزه این ماه به اندازه‌ای است که اگر کسی عمداً یک روز از آن را بدون عذر شرعی افطار کند و سپس توبه نماید و پشیمان شود، برای جبران آن یک روز، باید علاوه بر قضای آن، شصت روز روزه بگیرد که سی و یک روز آن پشت سر هم باشد. این نشان‌دهنده جایگاه والای یک روز روزه در این ماه مبارک است.

کارشناس دینی با اشاره به مفهوم کفاره افزود: معمولاً کفاره در ذهن ما به عنوان یک تنبیه تلقی می‌شود، اما این تصور درستی نیست. کفاره در حقیقت لطف و رحمت الهی برای جبران خلأ ایجاد شده است. برای روشن شدن این مطلب، می‌توان به آیه کفاره در حال احرام اشاره کرد. خداوند می‌فرماید: «لا تَقْتُلُوا الصَّیْدَ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ». اگر کسی در حال احرام صید کند، باید کفاره بدهد.

وی ادامه داد: نکته جالب اینجاست که اگر کسی برای بار دوم مرتکب این عمل شود و باز هم توبه کند، قرآن می‌فرماید: «وَ مَنْ عادَ فَیَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ»؛ یعنی اگر کسی دوباره تکرار کند، خدا از او انتقام می‌گیرد. این نشان می‌دهد کفاره، راهی برای جبران و بازگشت است و اگر کسی این راه را نادیده بگیرد و دوباره گناه کند، دیگر آن لطف شامل حالش نمی‌شود.

استاد کفیل با بیان تفاوت میان فرد معذور و فردی که عمداً روزه نمی‌گیرد، ابراز داشت: اگر کسی به دلیل بیماری یا سفر نتواند روزه بگیرد، خداوند به او اجازه داده که در روزهای دیگر قضای آن را به جا آورد. حتی اگر بیماری تا سال آینده ادامه یابد و نتواند روزه بگیرد، تکلیف قضا از او ساقط می‌شود. اما کسی که عمداً روزه نمی‌گیرد، با یک خلأ معنوی عمیق مواجه می‌شود که جبران آن به این آسانی ممکن نیست.

وی در ادامه به حکمت‌های روزه‌داری اشاره کرد و گفت: خداوند در قرآن می‌فرماید: «کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَى الَّذینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ». هدف نهایی روزه، دستیابی به تقواست. انسانی که تمرین می‌کند به خاطر فرمان خدا، از غذای حلال و مباح خود چشم بپوشد، به تدریج روحیه اطاعت از خدا در او تقویت می‌شود و از مال حرام و تعدی به حقوق دیگران نیز پرهیز می‌کند.

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با بیان نکته‌ای جالب از عالم طبیعت تأکید کرد: خداوند در قرآن می‌فرماید: «وَاللَّهُ أَنْبَتَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً»؛ ما از خاک روییده‌ایم و ریشه در خاک داریم. کشاورزان باتجربه می‌گویند اگر درخت انگور را در زمان نامناسب آبیاری کنید، انگور سیاه می‌شود. اگر درخت انار را در وقت خاصی آب بدهید، انار ترک می‌خورد. گندم اگر در زمان نامناسب آبیاری شود، رنگش تیره می‌شود و نخود اگر در شب مهتابی آب بخورد، دیرپز و سفت می‌شود.

وی افزود: بدن انسان نیز از این قاعده مستثنی نیست. خداوند حکیم می‌فرماید در این مقطع خاص زمانی، غذا نخورید. معصومین علیهم السلام نیز فرموده‌اند: «صُومُوا تَصِحُّوا»؛ روزه بگیرید تا تندرست بمانید. دوازده ماه کار مداوم دستگاه گوارش به آن آسیب می‌رساند و این یک ماه استراحت، سلامت جسمانی انسان را تضمین می‌کند.

استاد کفیل با اشاره به تفاوت انسان و حیوان در تکالیف الهی یادآور شد: حیوانات روزه ندارند، زیرا خداوند آنها را برای رسیدن به درجات عالی خلق نکرده است. آنها تسبیح خاص خود را دارند، اما برنامه رشد و تعالی برای آنها تعریف نشده است. انسان است که می‌تواند با روزه گرفتن، به قرب الهی نائل شود و به کمال برسد.

وی با اشاره به فضایل دیگر ماه رمضان تصریح کرد: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: یک نماز واجب در ماه رمضان، ثواب هفتاد نماز واجب را دارد. همچنین دو رکعت نماز مستحبی در این ماه، انسان را از آتش جهنم نجات می‌دهد. تلاوت قرآن که هر حرف آن ثواب دارد، صدقه دادن و توجه به نیازمندان، همه از برنامه‌های ارزشمند این ماه عزیز است.

این کارشناس دینی تأکید کرد: نباید خود را با بهانه‌های واهی از این ضیافت الهی محروم کنیم. همانگونه که در دعا از خدا می‌خواهیم: «فَسَلُوا اللَّهَ بِنِیَّاتٍ صادِقَةٍ وَ قُلُوبٍ طاهِرَةٍ أَنْ یُوَفِّقَکُمْ لِصِیامِهِ وَ تِلاوَةِ کِتابِهِ»؛ با نیت‌های صادق و دل‌های پاک از خدا بخواهید که شما را برای روزه‌داری و تلاوت قرآن در این ماه توفیق دهد.