استاد میثم زنجیرزن حسینی از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، با تأکید بر جایگاه والای سوره حمد، آن را عصاره و خلاصه تمام قرآن معرفی کرد.

/270/260/22/

استاد درس خارج حوزه با اشاره به حدیث شریف امیرالمؤمنین علیه‌السلام که «تمام آنچه در قرآن است، در سوره حمد جمع شده»، به تحلیل ساختار مثلث‌وار این سوره پرداخت.

استاد زنجیرزن حسینی با استناد به آیه شریفه «بسم الله الرحمن الرحیم»، این ترکیب نورانی را کلید ورود به معارف عمیق قرآن دانست و اظهار داشت: ما در سوره حمد، سه خواسته اساسی از پروردگار عالم داریم که هر یک متناظر با یکی از اسمای مبارک "الله"، "رحمان" و "رحیم" است. گویی این سوره مبارکه بر پایه یک مثلث معنایی بنا شده است.

وی در ادامه به تبیین این مثلث توحیدی پرداخت و افزود: نخستین ضلع این مثلث، "حمد" پروردگار است. ما با تکیه بر اسم مبارک "الله" و به واسطه انسان کامل که حقیقت اسم اعظم الهی است -که امروز در وجود مقدس حضرت بقیه‌الله الاعظم (عج) تجلی یافته- خداوند را حمد می‌کنیم. این حمد اختصاصی است به خدایی که در ادامه آیه، خود را با سه صفت برجسته معرفی می‌کند: "رب العالمین" (پروردگار و مربی جهانیان)، "الرحمن الرحیم" (دارای رحمت عام و خاص) و "مالک یوم الدین" (صاحب اختیار روز جزا(»

استاد حوزه علمیه قم در تفسیر صفت "ربوبیت" به نکته ای تربیتی اشاره کرد و گفت: «اگر ما خداوند را به عنوان "رب" و مربی خویش در زندگی بپذیریم، هرگز زبان به شکایت از سختی‌ها و مصائب نمی‌گشاییم. همانند ورزشکاری که وزنه‌های سنگین را با اشتیاق بلند می‌کند چون مربی خود را باور دارد که می‌خواهد او را پرورش دهد. بلاها و دشواری‌های زندگی، وزنه‌هایی هستند برای پرورش عضله صبر و استقامت ما.

وی در ادامه به دومین ضلع این مثلث، یعنی "توحید" اشاره کرد و ابراز داشت: پس از حمد، نوبت به اذعان به توحید می‌رسد که در آیه شریفه "ایاک نعبد و ایاک نستعین" تجلی یافته است. اینجا نیز به واسطه اسم‌الله (امام زمان عج) به درگاه الهی عرضه می‌داریم که تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌جوییم. این دو، یعنی توحید در عبودیت و توحید در استعانت، مرز میان مسلمان و مشرک است؛ چرا که مشرکان نیز به توحید در خالقیت معتقد بودند، اما در پرستش و یاری‌جستن، دیگران را شریک خدا می‌دانستند.

استاد میثم زنجیرزن حسینی به سومین ضلع این ساختار معنایی، یعنی "هدایت" پرداخت و تصریح کرد: ضلع سوم سوره حمد، طلب هدایت به صراط مستقیم با آیه "اهدنا الصراط المستقیم" است. این صراط مستقیم در آیه بعد، "صراط الذین انعمت علیهم" معرفی شده است. به فرموده علامه طباطبایی (ره)، نعمت مطلق در قرآن، نعمت ولایت است. بنابراین صراط مستقیم، راه کسانی است که به نعمت ولایت امیرالمؤمنین علیه‌السلام و اولاد طاهرینش منعم شده‌اند.

وی در ادامه به تحلیل دو مسیر انحرافی مقابل صراط مستقیم پرداخت و تأکید کرد: در اینجا نیز یک مثلث دیگر شکل می‌گیرد: صراط مستقیم، صراط مغضوبین و صراط ضالین. "مغضوبین" کسانی هستند که نه تولی دارند و نه تبری؛ یعنی هم دشمن اهل بیت‌اند و از دشمنانشان بیزاری نمی‌جویند. اما "ضالین" گروهی خطرناک‌ترند. اینها محب امیرالمؤمنین هستند، به پهنای صورت برای حسین علیه‌السلام اشک می‌ریزند و در هیئت‌ها شرکت می‌کنند، اما از دشمنان اهل بیت تبری ندارند و با مستکبران عالم مدارا می‌کنند.

این استاد حوزه علمیه قم با ذکر مثال تاریخی عبرت‌انگیزی به تبیین این گروه پرداخت و یادآور شد: عمر سعد ملعون، نمونه بارز یک "ضالّ" بود. او که در جوانی از سر محبت، در خانه امیرالمؤمنین می‌خوابید و حسین بن علی (ع) را دوست می‌داشت، اما وقتی پای تبری از دشمنان به میان آمد، در جبهه دشمنان حسین ایستاد و به شهادت آن حضرت منجر شد. محبت بدون برائت، انسان را به سرزمین گمراهی (ضلالت) می‌کشاند.

استاد زنجیرزن حسینی خاطرنشان کرد: «صراط مستقیم، جمع میان "تولی" و "تبری" است. امروز مصداق بارز تبری، اعلام انزجار از دشمنان اسلام یعنی استکبار جهانی به سرکردگی آمریکا و اسرائیل غاصب است. کسی که به این دو بال پرواز مجهز نباشد، از صراط مستقیم خارج و در زمره ضالین یا مغضوبین قرار می‌گیرد. از خداوند متعال مسئلت داریم معارف نورانی سوره حمد را در تمام زوایای زندگی ما تجلی بخشد و ما را از پیروان راستین صراط مستقیم، یعنی محبان واقعی اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام قرار دهد.