استاد میرزا احسان زاهری کاشانی از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع تفسیر و بررسی آیات ابتدایی سوره مبارکه یوسف پرداخت و آن را کامل‌ترین و آموزنده‌ترین داستان قرآن برای بشریت دانست.

/270/260/21/

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به آغاز دوره جدید درس تفسیر با محوریت سوره یوسف (ع) اظهار داشت: این سوره دوازدهمین سوره قرآن کریم و از سور مکی است که در مکۀ مکرمه نازل شده و دارای صد و یازده آیه می‌باشد. نام مبارک حضرت یوسف (ع) بیست و هفت بار در قرآن تکرار شده که بیست و پنج مورد آن در همین سوره است.

این کارشناس دینی افزود: در میان داستان‌های پیامبران الهی که همگی الگویی برای انسان‌های خداجو هستند، تنها داستانی که در یک سوره از آغاز تا فرجام به طور کامل و پیوسته بیان شده، داستان حضرت یوسف (ع) است. وی دلیل این انسجام را تأثیر تربیتی عمیق این قصه دانست و ابراز داشت: اگر فرازهای این داستان در کنار هم نمی‌آمد، آن اثر شگرف که از آن به «أَحْسَنَ الْقَصَص» (بهترین داستان‌ها) یاد می‌شود، حاصل نمی‌گشت. این داستان، الگوی کامل پاکی، تقوا و پیروزی بر هوس و زور است؛ همانگونه که حضرت ابراهیم (ع) الگوی بت‌شکنی، حضرت نوح (ع) قهرمان صبر و استقامت و حضرت موسی (ع) مبارز با طاغوت زمان خود بودند.

استاد زاهری کاشانی با اشاره به فضیلت تلاوت این سوره، به روایتی از امام صادق (ع) استناد کرد و یادآور گردید: کسی که سوره یوسف را در هر روز یا هر شب تلاوت کند، خداوند او را در روز قیامت با زیبایی‌ای همانند زیبایی یوسف (ع) محشور می‌گرداند و از هراس‌های آن روز بزرگ در امان می‌ماند و از زمره بهترین بندگان صالح خدا خواهد بود.

وی در ادامه به تفسیر آیات ابتدایی سوره پرداخت و با تأکید بر مفهوم «بسم الله الرحمن الرحیم» تصریح کرد: این آیه شریفه، رمز ارتباط دائمی با ذات پاک الهی است. اگر نام خدا بر کاری حاکم نباشد، حتی در امور سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، زمینه برای خیانت، گناه و جنایت فراهم می‌شود. «بسم الله» به کار ما رنگ الهی می‌دهد، چه در خوردن که باید از حلال و طیب باشد و چه در مدیریت جامعه که باید بر اساس عدل و انصاف صورت گیرد.

استاد زاهری کاشانی درباره حروف مقطعه «الر» در ابتدای سوره گفت: این حروف، نشانه‌ای از اعجاز قرآن است که با همین حروف ساده و در دسترس همگان، کسی جز خداوند قادر به خلق چنین کتابی نیست. سپس در تفسیر آیۀ «تِلْکَ آیَاتُ الْکِتَابِ الْمُبِینِ» خاطرنشان کرد: قرآن، کتابی است کامل، روشن و بدون هرگونه ابهام و اجمال. آیات آن، نشانه‌ها و جملاتی هستند که احکام و دستورات خدا را برای هدایت بشر به شاهراه اصلی زندگی تبیین می‌کنند.

نقش عقل و اندیشه در بهره‌مندی از قرآن

استاد سطوح عالی حوزه در ادامه به تفسیر آیۀ دوم «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِیًّا لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ» پرداخت و تأکید کرد: خداوند قرآن را به زبان عربی نازل کرده است تا زمینه تعقل و تفکر عمیق‌تر برای بشر فراهم شود. وی افزود: این کتاب شایسته انسان‌های عاقل و صاحب‌اندیشه است. آنان که ابزار معرفت یعنی عقل و قلب سلیم را از دست داده‌اند، از این کتاب بهره‌ای نخواهند برد. قرآن کریم در جای جای خود به شدت از کسانی که تعقل نمی‌کنند نکوهش کرده و آنها را بدترین جنبندگان و حتی گمراه‌تر از چهارپایان معرفی می‌کند.

وی با اشاره به آیۀ سوم «نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ» ابراز داشت: خداوند با تعبیر «نَحْنُ» (ما)، به نقش خود در آفرینش، مدیریت جهان هستی و فرستادن پیامبران اشاره دارد. تاریخ و قصص قرآن، مستندسازی یک فرد نیست، بلکه روایت اراده الهی در طول تاریخ است. بیش از دو هزار آیه از قرآن، یعنی حدود یک‌سوم آن، به بیان تاریخ گذشتگان اختصاص دارد تا مایه عبرت و تشخیص حق از باطل برای آیندگان باشد.

استاد زاهری کاشانی در بخش دیگری از سخنان خود به فراز «وَإِنْ کُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغَافِلِینَ» اشاره کرد و یادآور شد: خداوند به پیامبر اکرم(ص) خطاب می‌کند که پیش از نزول قرآن، تو نیز از جزئیات داستان پیامبران پیشین آگاه نبودی و این دانش توسط وحی به تو عطا شد. این نشان می‌دهد که هدف قرآن از نقل تاریخ، صرفاً بازگویی وقایع نیست، بلکه ساختن آینده‌ای روشن بر اساس عبرت‌های گذشته است.

سخن امیرالمؤمنین (ع) درباره بهره‌گیری از تاریخ

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه به کلامی از امیرالمؤمنین علی (ع) استناد کرد که خطاب به فرزندشان فرمودند: من عمر پیشینیان را نداشتم، اما در اعمال، اخبار و آثارشان به قدری دقیق نظر و تفکر کردم که گویی با همۀ آنان از اولین تا آخرین زیسته‌ام. این بیان بلند، اهمیت فوق‌العاده مطالعه تاریخ انبیا و اولیا را برای طی طریق و کسب تجربه برای نسل‌های بعد نشان می‌دهد.

استاد زاهری کاشانی تصریح کرد: ما چقدر از تاریخ یوسف (ع) در برابر وسوسه‌ها درس گرفته‌ایم؟ چقدر از مقاومت موسی (ع) در برابر فرعون برای مقابله با مستکبران امروز بهره برده‌ایم؟ چقدر بت‌شکنی ابراهیم (ع) را در برابر بت‌های درونی چون ثروت، قدرت، منیت و حسادت به کار بسته‌ایم؟

تعبیر خواب حضرت یوسف(ع) و هشدار پدرانه

کارشناس دینی سپس به تفسیر آیۀ چهارم سوره یوسف پرداخت و تصریح کرد: حضرت یوسف (ع) در این آیه خواب خود را برای پدرشان حضرت یعقوب (ع) بازگو می‌کنند: «ای پدر! من در خواب یازده ستاره و خورشید و ماه را دیدم که برای من سجده می‌کنند». این خواب عظمت و جایگاه والای آیندۀ یوسف (ع) را نشان می‌داد که در نهایت با سجدۀ تعظیم پدر، مادر و برادرانش تعبیر شد.

وی در ادامه به واکنش حکیمانۀ حضرت یعقوب (ع) اشاره کرد و افزود: یعقوب پیامبر (ع) بلافاصله دریافت که این خواب از بشارت‌های الهی است و اگر برادران که ظرفیت درک آن را ندارند، از آن آگاه شوند، حسادت ورزیده و دست به توطئه و نیرنگ می‌زنند. از این رو به یوسف (ع) فرمود: فرزندم! خوابت را برای برادران بازگو مکن که برایت نقشه‌ای شوم می‌کشند.

استاد زاهری کاشانی با اشاره به هشدار حضرت یعقوب (ع) که «بی‌گمان شیطان برای انسان دشمنی آشکار است» خاطرنشان کرد: این فراز، پیوند عمیقی با ماجرای حسادت برادران دارد. برادران یوسف (ع) انسان‌هایی بودند که با پیروی از وسوسه‌های شیطانی، دست به کاری شیطانی زدند و به مصداق «مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ» به شیاطین انسی تبدیل شدند. آنان نتوانستند کمبود و نقص خود را تحمل کنند و به جای جبران آن، دست به جنایت زدند و خود را به اسفل‌السافلین سقوط دادند.

انواع خواب‌ها از نگاه پیامبر(ص)

این استاد حوزه علمیه قم به اقسام خواب‌ها از نگاه پیامبر اکرم (ص) اشاره کرد و یادآور شد: خواب بر سه قسم است: اول، خواب‌های صادقه و بشارت‌بخشی که از جانب خداوند است مانند خواب حضرت یوسف (ع) و اولیای الهی. دوم، خواب‌های ناراحت‌کننده و غم‌آلودی که از سوی شیطان برای آزار انسان القا می‌شود. سوم، خواب‌های پریشان و گرفتگی‌هایی که ناشی از گفتگوها و تفکرات درونی خود انسان است.

استاد زاهری کاشانی با تأکید بر اهمیت هوشیاری در برابر دشمنی شیطان، تصریح کرد: انسان باید با تجهیز سپر دفاعی عقل، ایمان و معرفت و با پناه بردن به خداوند که «ربّ الناس»، «ملک الناس» و «اله الناس» است، خود را از گزند شیاطین جنّی و انسی مصون دارد و راه یوسف‌وار پاکی و تقوا را در پیش گیرد.