استاد علی نظری منفرد از اساتید برجسته حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «سنت مقایسه در قرآن مجید» پرداخت و با استناد به آیات متعدد، این روش را یکی از سنت‌های الهی برای تشخیص حق از باطل و سره از ناسره معرفی کرد.

/270/260/21/

استاد درس خارج حوزه علمیه قم با اشاره به اینکه یکی از سنت‌های قرآن مجید، سنت مقایسه است، اظهار داشت: سنت مقایسه ریشه در فطرت انسان دارد. فطرت را با چهار ویژگی می‌توان شناخت: اگر چیزی در هر زمان، در هر مکان، از هر کس و در هر شرایطی وجود داشته باشد، آن امر فطری است. مقایسه نیز چنین ویژگی‌ای دارد و در ذات همه انسان‌ها نهاده شده است.

کارشناس دینی افزود: انسان موجودی انتخابگر است و برای انتخاب، ناگزیر به مقایسه است. وقتی می‌خواهد جنسی را بخرد، دو فرش را کنار هم می‌گذارد و مقایسه می‌کند، دو خانه را می‌بیند و امکانات آنها را می‌سنجد. گاهی با چشم مقایسه می‌کند، گاهی با گوش، گاهی با تفکر، گاهی با سوال از متخصص و گاهی با بررسی آثار و تبعات یک چیز. این روش مقایسه در نهاد همه انسان‌ها وجود دارد.

وی ابراز داشت: قرآن مجید نیز برای تشخیص درست از نادرست، از روش مقایسه استفاده کرده است. در سوره مبارکه محمد صلی الله علیه و آله، این سنت به وفور به کار رفته است. خدای متعال در آغاز این سوره می‌فرماید: «الَّذینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبیلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ * وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ آمَنُوا بِما نُزِّلَ عَلی مُحَمَّدٍ وَ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ کَفَّرَ عَنْهُمْ سَیِّئاتِهِمْ وَ أَصْلَحَ بالَهُمْ». خداوند در این آیه، کفار را با مؤمنان مقایسه می‌کند. کفار اعمالشان گم و نابود می‌شود، اما مؤمنان گناهانشان بخشوده می‌شود و درونشان اصلاح می‌گردد. انسان عاقل با این مقایسه، راه درست را انتخاب می‌کند.

استاد نظری منفرد یادآور گردید: در جای دیگر این سوره، خدای متعال می‌فرماید: «وَ الَّذینَ قُتِلُوا فی سَبیلِ اللَّهِ فَلَنْ یُضِلَّ أَعْمالَهُمْ * سَیَهْدیهِمْ وَ یُصْلِحُ بالَهُمْ * وَ یُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَها لَهُمْ» اما در مقابل، درباره کفار می‌فرماید: «فَتَعْساً لَهُمْ وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ». این یک مقایسه آشکار میان سرنوشت مؤمنان و کافران است.

وی تصریح کرد: در آیه ۱۱ همین سوره می‌خوانیم: «ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَى الَّذینَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْکافِرینَ لا مَوْلى لَهُمْ». عقل سلیم می‌گوید کسی را انتخاب کن که مولای تو باشد و همه کاره تو، نه کسی که هیچ مولایی ندارد. در آیه ۱۲ نیز می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ یُدْخِلُ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ الَّذینَ کَفَرُوا یَتَمَتَّعُونَ وَ یَأْکُلُونَ کَما تَأْکُلُ الْأَنْعامُ وَ النَّارُ مَثْوىً لَهُمْ». اینجا نیز مقایسه‌ای است میان بهشت جاودان برای مؤمنان و خوردن مانند چهارپایان و سپس آتش برای کافران.

استاد درس خارج حوزه تأکید کرد: در آیه ۱۵ این سوره، خدای متعال بهشت را توصیف می‌کند: «مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فیها أَنْهارٌ مِنْ ماءٍ غَیْرِ آسِنٍ وَ أَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ یَتَغَیَّرْ طَعْمُهُ وَ أَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبینَ وَ أَنْهارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى» سپس می‌فرماید: آیا کسی که در چنین بهشتی است مانند کسی است که در آتش است و آب جوشان می‌نوشد که روده‌هایش را پاره پاره می‌کند؟ این مقایسه، راه را برای انتخاب عاقلانه روشن می‌کند.

وی افزود: این سنت مقایسه تنها در سوره محمد نیست، بلکه در سراسر قرآن جاری است. خدای متعال در جای جای قرآن می‌فرماید: «هَلْ یَسْتَوِی الَّذینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذینَ لا یَعْلَمُونَ»؛ آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند مساوی‌اند؟ هرگز. یا در جای دیگر می‌فرماید: «لا یَسْتَوی أَصْحابُ النَّارِ وَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفائِزُونَ». همچنین در سوره جاثیه می‌فرماید: «أَمْ حَسِبَ الَّذینَ اجْتَرَحُوا السَّیِّئاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ کَالَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَواءً مَحْیاهُمْ وَ مَماتُهُمْ ساءَ ما یَحْکُمُونَ».

استاد نظری منفرد با اشاره به آیاتی که مقایسه میان نور و ظلمت، سایه و گرمای سوزان، و کور و بینا را مطرح می‌کند، ابراز داشت: خداوند در سوره فاطر می‌فرماید: «ما یَسْتَوِی الْأَعْمى وَ الْبَصیرُ * وَ لَا الظُّلُماتُ وَ لَا النُّورُ * وَ لَا الظِّلُّ وَ لَا الْحَرُورُ». این مقایسه‌ها برای آن است که انسان با فطرت خود راه درست را انتخاب کند.

وی یادآور گردید: اما گاهی انسان در مقایسه دچار اشتباه و گمراهی می‌شود، به ویژه در فتنه‌ها. امیرالمؤمنین علیه السلام در خطبه‌ای از نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «إِنَّمَا بَدْءُ وُقُوعِ الْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَ أَحْکَامٌ تُبْتَدَعُ». شروع فتنه‌ها از هواها و بدعت‌هاست. در فتنه‌ها، عده‌ای گمراه می‌شوند و عده‌ای به حق می‌رسند.

استاد نظری منفرد با اشاره به داستانی از جنگ جمل، تأکید کرد: در جنگ جمل، شخصی نزد امیرالمؤمنین علیه السلام آمد و گفت: من دچار شبهه شده‌ام. از یک سو طلحه و زبیر را می‌بینم که از صحابه پیامبرند و عایشه همسر پیامبر است، از سوی دیگر شما را می‌بینم که پسر عمو و داماد پیامبرید. هر دو نماز می‌خوانید، هر دو قبله واحدی دارید، هر دو قرآن دارید. از کجا معلوم که شما بر حقید و آنان باطل؟

وی افزود: امیرالمؤمنین علیه السلام پاسخی عرشی و ماندگار دادند که اگر مردم به آن توجه کنند، هرگز سقوط نخواهند کرد. حضرت فرمودند: «إِنَّ الْحَقَّ وَ الْباطِلَ لا یُعْرَفانِ بِأَقْدارِ الرِّجالِ، اعْرِفِ الْحَقَّ تَعْرِفْ أَهْلَهُ». حق و باطل با شخصیت‌ها شناخته نمی‌شود. اول حق را بشناس، آنگاه اهل حق را خواهی شناخت. یعنی باید محتوا را سنجید، نه اشخاص را. باید دید چه می‌گویند، نه که هستند.

استاد درس خارج حوزه تصریح کرد: بنابراین سنت مقایسه یک سنت فطری و قرآنی است، اما باید درست به کار گرفته شود. انسان با گوش، چشم و عقل خود باید حق و باطل را مقایسه کند و تشخیص دهد. اگر حق و باطل را نشناسد، چه در مسائل دنیوی و چه در مسائل اخروی، قطعاً سقوط خواهد کرد.

وی در پایان ضمن تبریک فرارسیدن ماه مبارک رمضان، از درگاه الهی خواستار افزایش توفیقات بندگان شد و برای گذشتگان، والدین، حقداران، شهدا به ویژه شهدای دهه فجر، طلب مغفرت و رحمت کرد. همچنین برای امام زمان عجل الله تعالی فرجه فرج نزدیک، برای رهبر معظم انقلاب سلامتی و طول عمر، و برای کشور امنیت و عافیت مسئلت نمود.