استاد عندلیب همدانی، استاد حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «تبیین نقش عقل به عنوان «ستیز» در کلام امام علی (ع)» پرداخت

/270/260/23/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو در تفسیر حدیثی از امیرالمومنین (ع)، عقل را پرده‌پوش و زیبایی‌بخش ظاهر انسان برشمرد و گفت: عقل هم زشتی‌های درونی را می‌پوشاند و هم خود زیبایی نادیدنی است.

استاد عندلیب همدانی با اشاره به شرح حدیث سیزدهم کتاب «العقل والجهل» اصول کافی اظهار داشت: در این حدیث شریف، امیرالمومنین علی (ع) می‌فرمایند: «العقلُ ستیرٌ جَمَالٌ ظاهِرٌ». در توضیح این فراز باید گفت که «ستیر» را می‌توان هم به معنای «پرده‌پوش» و هم به معنای «پوشیده‌شده» در نظر گرفت. اگر به معنای پرده‌پوش باشد، اشاره به این دارد که عقل، زشتی‌های درونی انسان را می‌پوشاند. انسان‌های غیرمعصوم همواره در وجود خود نقص‌ها و زشتی‌هایی دارند؛ عقل است که با تعقل صحیح، مانع از بروز این زشتی‌ها مانند حسد و تکبر می‌شود.

استاد حوزه علمیه قم افزود: از سوی دیگر، «ستیر» می‌تواند به معنای «پوشیده‌شده» باشد، یعنی خود عقل، زیبایی‌ای است مستور و پنهان. این همان جنبه معنوی عقل است که با حواس معمولی درک نمی‌شود و زیبایی ظاهری محسوب نمی‌گردد. بنابراین، عقل دو ویژگی برجسته دارد: هم به عنوان عاملی برای پوشش عیوب درونی عمل می‌کند و هم خودش حقیقتی زیبا اما نادیدنی است.

وی با اشاره به تفسیر بزرگان از این حدیث، خاطرنشان کرد: مرحوم علامه مجلسی (ره) در «مرآت العقول» بر این دو وجه تأکید کرده‌اند. همچنین مرحوم فیض کاشانی (ره) در «وافی» و مرحوم ملاصدرا (ره) نیز هر کدام با بیان‌های متفاوت، به عمق این حدیث پرداخته‌اند. مجموع بیانات این بزرگان نشان می‌دهد که عقل، محوری اساسی در سیر تکاملی و اخلاقی انسان است.

استاد همدانی در خصوص سند این حدیث نیز توضیح داد: این روایت را مرحوم کلینی از علی بن محمد و او از سهل بن زیاد نقل کرده‌اند. در مورد وثاقت سهل بن زیاد بحث‌هایی وجود دارد، اما از آنجا که متن حدیث، بلند و پرمحتواست و از اعتبار بالایی برخوردار است، می‌توان حتی با چشم‌پوشی از بحث‌های سندی، از محتوای غنی آن بهره برد. علاوه بر این، در مورد علی بن محمد نیز برخی شبهات مطرح شده، اما این شبهات به وثاقت او لطمه‌ای وارد نمی‌کند، چرا که اگر هم خطایی از او سر زده باشد، منافاتی با راستگویی و مورد اعتماد بودنش ندارد.

این استاد حوزه با اشاره به فراز «جمال ظاهر» در حدیث، بیان کرد: جمال ظاهر می‌تواند اشاره به زیبایی‌های رفتاری و اخلاقی انسان داشته باشد که ریشه در عقلانیت او دارد. نیکی به خلق، حسن خلق و رفتار شایسته، همه از مظاهر جمال ظاهری هستند که منشأ آن، عقل و خردورزی است. این حدیث گواهی بر این مطلب است که تربیت عقلانی، سنگ بنای زیبایی‌های باطنی و ظاهری در انسان می‌باشد.