استاد حسین بستان، از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «نصیحت؛ مفهومی فراتر از پند و موعظه» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو با تأکید بر لزوم بازتعریف مفاهیم کلیدی دینی در عرصه عمومی، گفت: مفهوم «نصیحت» در فرهنگ قرآنی به معنای خیرخواهی گسترده است، نه صرفاً پند و تذکر لفظی؛ این معنا در جامعه امروز ما دچار تقلیل و حتی بدفهمی شده است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به آغاز ماه مبارک رمضان به عنوان فرصتی برای بازخوانی معارف دینی، افزود: اگر بخواهیم فعالیت تبلیغی مؤثر و توفیق‌آمیز داشته باشیم، باید به سراغ مفاهیمی برویم که در متون اسلامی (قرآن و حدیث) ظرفیت بالایی برای طرح در جامعه دارند و می‌توان ابعاد، استلزامات و کاربردهای آن‌ها را برای مردم تبیین کرد.

وی با بیان اینکه مفاهیم متعددی در این زمینه وجود دارد، به دو نمونه کلیدی اشاره کرد و گفت: دو مفهوم «نصیحت» و «اخوت» از جمله مفاهیم اصیل و پرظرفیتی هستند که هم ریشه قرآنی دارند و هم در روایات به آن‌ها توجه ویژه‌ای شده است و جای کار فراوانی در منابر و مباحث دینی دارند.

استاد بستان با تأکید بر ضرورت تصحیح برداشت رایج از مفهوم «نصیحت» اظهار داشت: مشکل اساسی این است که در فهم عرفی و فارسی‌زبان خود، مفهوم نصیحت را بسیار محدود و تقلیل داده‌ایم. در نسل جدید حتی این واژه گاهی بار معنایی منفی پیدا کرده و عملی آزاردهنده و توأم با تذکر خشک تلقی می‌شود، در حالی که نصیحت در معنای اصلی خود مفهوم بسیار وسیعی دارد و معنای ساده آن «خیرخواهی» است.

وی در تبیین گستره این مفهوم خاطرنشان کرد: خیرخواهی الزاماً به معنای پند و موعظه لفظی نیست. هر فعل یا قولی که خیر طرف مقابل در آن باشد، مصداق نصیحت محسوب می‌شود. برای روشن شدن این معنا، استاد بستان به آیه‌ای از قرآن در مورد حضرت موسی (ع) اشاره کرد: هنگامی که خواهر موسی برای معرفی خانواده‌ای جهت نگهداری از نوزاد (حضرت موسی) اقدام کرد، قرآن تعبیر «و هم له ناصحون» (آنان برای او خیرخواهند) را به کار می‌برد. روشن است که در مورد یک نوزاد، معنای نصیحت نمی‌تواند پند و اندرز باشد، بلکه منظور توانایی بهترین مراقبت و پرورش است.

این استاد حوزه علمیه قم با استناد به آیات دیگری از جمله داستان حضرت صالح (ع) و حضرت شعیب (ع) که پس از هلاکت قوم خود فرمودند «من شما را نصیحت کردم، ولی شما نصیحت‌کنندگان را دوست نداشتید»، وسعت معنایی این واژه را یادآور شد. همچنین به آیه‌ای از سوره توبه اشاره کرد که در مورد مؤمنان ناتوانی که توانایی شرکت در جهاد ندارند اما «نَصَحُوا لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ» می‌گویند؛ یعنی هر آنچه در توان داشته‌اند را با اخلاص برای خدا و رسولش خیرخواهانه به کار گرفته‌اند.

استاد بستان در ادامه به ابعاد مختلف نصیحت در روایات پرداخت و گفت: در روایات، این مفهوم شاخ و برگ فراوانی پیدا می‌کند و پرسش از «متعلق نصیحت» (اینکه چه کسی را باید نصیحت کرد) مطرح می‌شود. گاهی نصیحت مؤمنان نسبت به یکدیگر است، گاهی نصیحت «ائمه مسلمین» (پیشوایان و حاکمان جامعه) توسط مردم مطرح است که خود از وظایف متقابل است.

وی با استناد به نهج‌البلاغه تصریح کرد: امیرالمؤمنین علی (ع) یکی از حقوق مردم بر خود را نصیحت کردن آنان می‌دانند؛ یعنی حاکم باید نسبت به مردم خیرخواه باشد، مشکلاتشان را برطرف کند و به این معنای وسیع رفتار نماید. در مقابل، مردم نیز موظف به نصیحت ائمه مسلمین هستند که مصادیق آن منحصر به تذکر زبانی نیست.

این استاد حوزه در تبیین مصادیق عملی خیرخواهی مردم نسبت به نظام و جامعه اظهار داشت: برای نمونه، گزارش‌های مردمی در مورد مسائل امنیتی و توطئه‌ها، همکاری با نیروهای امنیتی برای افشای جاسوسی‌ها و یا اطلاع‌رسانی در مورد رفتارهای مشکوک در همسایگی، همگی مصادیقی از نصیحت ائمه مسلمین هستند. این یعنی من با دیدن یک رفتار مشکوک، به وظیفه خیرخواهی خود عمل می‌کنم.

استاد بستان در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت نصیحت میان مؤمنان اشاره کرد و گفت: روایات متعددی در این زمینه داریم که اگر کسی نسبت به برادر ایمانی خود خیرخواهی کند یا ترک نماید، آثار و تبعات سنگینی برای او ذکر شده است؛ از جمله اینکه در برخی روایات آمده اگر کسی بتواند خیرخواهی کند و نکند، خداوند عقل او را ضایع می‌گرداند.

وی با تأکید بر اینکه امروزه جامعه از برکات این مفهوم عمیق تا حد زیادی محروم است، خاطرنشان کرد: مفهوم نصیحت با این گستردگی، یک مفهوم بسیار مؤثر و تأثیرگذار در زندگی فردی و اجتماعی ماست. لازم است هم کار علمی عمیقی روی آن صورت گیرد و هم در عرصه عمل و تبلیغ و ترویج، به گفتمان‌سازی عمومی در این زمینه بپردازیم تا جامعه از برکات آن بهره‌مند شود.