استاد باقر آزادبخت، از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره‌ای اساتید به موضوع تحلیل آیه ۶۰ سوره انفال و ضرورت تقویت توانمندی‌های دفاعی در سایه ایمان پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: آیه ۶۰ سوره انفال با عبارت «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ»، دستور به آماده‌سازی هر آنچه در توان است از قوت و ابزار دفاعی می‌دهد تا دشمنان خدا و مردم را بترساند. ایشان با اشاره به سیاق آیات، تصریح کرد که قرآن کریم پیش از این، بر ضرورت متفرق کردن ائتلاف‌ها و کمپین‌های نظامی دشمن تأکید نموده تا از شکل‌گیری هرگونه حرکت سازمان‌یافته علیه حق جلوگیری شود.

استاد آزادبخت در تحلیل عبارت «مَا اسْتَطَعْتُمْ» (هر چه در توان دارید) اظهار داشت: استطاعت تنها به معنای توان مادی اولیه نیست، بلکه به اشتیاق و انگیزه انسان بستگی دارد. انسانی که معتقد و مشتاق باشد، حتی در صورت نبود امکانات اولیه، راهی برای دستیابی به توان می‌یابد. وی تأکید کرد که فراهم کردن ابزارهای دفاعی (مانند رباط الخیل در زمان نزول آیه)، نشان‌دهنده «رجا» یا امید واقعی به رحمت الهی است و هرگاه ایمان در انسان باشد، تخصص و ابزارهای مادی به دنبال آن خواهند آمد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با نفی تقابل میان ایمان و ابزار تصریح کرد: این تصور که باید بین نیروی باطنی و ابزارهای مادی یکی را انتخاب کرد، کاملاً غلط است. ایمان و ابزار در طول یکدیگرند و با هم جمع می‌شوند؛ بنابراین، تجهیزات دفاعی امروز، مصداق معاصر «رباط الخیل» است و هرگز ابزار مادی، جایگزین ایمان یا نفی‌کننده غیب نیست.

استاد آزادبخت در بخش دیگری از این گفتگو با هشدار نسبت به غفلت در برابر دشمن اظهار داشت: انسان نباید در برابر دشمن دچار ترس یا تغافل شود، زیرا کسی که تغافل کند، با لگد دشمن از صحنه بیرون رانده می‌شود. وی افزود: نباید دشمن را ساده یا احمق انگاشت؛ چرا که دشمن تمام ابزارهای مادی خود را به کار می‌گیرد، هرچند که پشتوانه غیبی نداشته باشد. لذا ما باید با تکیه بر هر دو سطح «ابزار مادی» و «قدرت غیبی»، با نهایت دقت در برابر تهدیدات ایستادگی کنیم.

وی با نقد دیدگاه‌های تقابلی در مورد ایمان و ابزار اظهار داشت: این تصور که توکل تا جایی است و ابزار از جایی شروع می‌شود، ناشی از سادگی است. در واقع، توکل و بهره‌گیری از ابزارهای مادی در تمام مسیر با یکدیگر همراه هستند و هیچ‌کدام نفی‌کننده دیگری نیستند. وی تأکید کرد که نباید کم‌توجهی به ابزار و یا ضرورت برنامه‌ریزی برای به‌کارگیری آن را به بهانه «قوت ایمان به خدا» توجیه کرد، بلکه باید پذیرفت که هر دو ضلع در کنار هم برای پیروزی ضروری‌اند.

استاد آزادبخت در بخشی از سخنان خود با اشاره به مسائل فقهی و اجتهادی در حوزه امنیتی-دفاعی، خاطرنشان کرد: هر فتوایی، بر اساس استنباط و مداقه در منابع فقهی صادر می‌شود و نوآوری در استنباط احکام، امری پذیرفته شده است. حتی مسائل مصرحه روایی مانند منزوحات بئر نیز در زمان علامه حلی تفسیر مجددی پذیرفته‌اند. وی تصریح کرد که وجود سابقه فتوای مخالف، نباید مانعی در برابر تهیه ابزار لازم جهت اطمینان از هدف ضروری و استراتژیکِ «حفظ اصل دین و امنیت مسلمانان» به شمار آید.

وی تأکید کرد: حفظ کیان اسلامی و صیانت از جان مسلمانان و مومنین در منابع دینی چنان اهمیت والایی دارد که هیچ موضوعی نباید به عنوان یک مزاحم قوی و جدی، مانع از تقویت مناطقی شود که برای بقای دین و امت ضروری است. بنابراین، هرگونه تصمیم‌گیری در سطح ابزارها، تاکتیک ها و راهبردهای دفاعی باید در راستای حفظ این اصل غیر قابل تنازل و بنیادین صورت گیرد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در تبیین واژه «تُرْهِبُونَ» (بترسانید)، با رد برداشت‌های سطحی از این کلمه به عنوان یک نمایش ساده یا تهدید توخالی، اظهار داشت: بازدارندگی در اسلام به معنای «نعره کشیدن» یا نمایش صوری نیست، بلکه یک حریم امنیتی است که از شدت قدرت داخلی ایجاد می‌شود. وی با تشبیه این وضعیت به حریم خورشید تصریح کرد: همان‌طور که گرمای شدید خورشید حریمی ایجاد می‌کند که هیچ جسمی بدون ذوب شدن نمی‌تواند به آن نزدیک شود، بازدارندگی نظامی نیز حریمی است که از قوت واقعی نشأت می‌گیرد و بدون داشتن «مایه» و قدرت تحقق تهدید، هیچ اثر ترساننده‌ای نخواهد داشت.

استاد آزادبخت با اشاره به اهمیت حوزه اطلاعات و تجسس در جنگ، خاطرنشان کرد: شناخت دقیق هویت دشمن و داشتن داده‌های اطلاعاتی، یکی از ارکان اصلی پیروزی است تا در میدان نبرد، تصمیمات بر اساس واقعیت و شناخت باشد، نه گمان.

وی در تحلیل وضعیت جبهه دشمن با استناد به آیات سوره حشر و عبارت «تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَقُلُوبُهُمْ شَتَّى» افزود: دشمنان ممکن است در ظاهر ائتلاف کرده و تمام ابزارهای مادی خود را به کار گیرند، اما این اتحاد ظاهری، ناشی از تفرقه درونی و نبود انگیزه های والا است. در مقابل، جبهه توحید اگر بتواند «ائتلاف قلوب» و وحدت بر محور ایمان را به واقعیت تبدیل کند، دست برتر را خواهد داشت.

این استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر پرهیز از «سطحی‌گرایی در فهم دین» و «شعارزدگی»، هشدار داد: جهان آفرینش با اسامی کار نمی‌کند، بلکه با واقعیات سر و کار دارد. همان‌طور که با نام بردن از باران، بارانی نمی‌بارد مگر آنکه ابر بیاید، پیروزی نیز تنها با نام «ایمان» به دست نمی‌آید، بلکه نیازمند واقعیتِ ایمان، استقامت و آمادگی مادی است. وی تصریح کرد شعارهایی که با محاسبه و برنامه نباشند، در نهایت به نماد و نشانه ضعف تبدیل شده و باعث سردرگمی نیروهای خودی و سلب اعتماد دوست و دشمن می‌شوند.

استاد آزادبخت در پایان با اشاره به ضرورت داشتن «قول سدید» (سخن استوار و پخته)، تأکید کرد: در مسائل سیاسی و نظامی، برنامه‌ریزی دقیق، جمع‌آوری ابزار و طراحی صحیح باید با یک استراتژی رسانه‌ای و اعلامی پخته همراه شود. وی خاطرنشان کرد که تصمیمات درست نیازمند شناخت دقیق صحنه است تا از تأخیرهای آسیب‌زننده یا تصمیمات عجولانه جلوگیری شود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با ارائه روشی برای اتخاذ تصمیمات عقلانی، خاطرنشان کرد: یکی از معیارهای طلایی برای جلوگیری از شکست، این است که تصمیم‌گیرندگان خود را در موقعیت «پس از شکست» فرض کنند و «تاریخ جایگزین» را طراحی کنند و از خود بپرسند: «اگر امروز شکست بخوریم، در آینده چه کاری را یاد می‌کنیم که ای‌کاش انجام داده بودیم تا پیروز می‌شدیم؟». وی تأکید کرد که این نوع تحلیل معکوس، باعث می‌شود هیجانات و نگرانی‌های منفی در لحظه تصمیم‌گیری کنار رفته و راه درست و منطقی آشکار شود.

وی با اشاره به اینکه مباحث مطرح شده در این گفتگو در چارچوب علمی و دینی است و توصیه نظامی خاصی را شامل نمی‌شود، تصریح کرد: این روش‌های تحلیلی باید در مبادی دینی موثر بر مباحث استراتژیک دفاعی به کار گرفته شود تا هیچ فرصتی برای پیروزی از دست نرود.

استاد آزادبخت در پایان با اشاره به دیدگاه‌های برخی از دانشمندان شهید کشور، خاطرنشان کرد: در حوزه ابزارهای دفاعی، می‌توان میان «عدم ایجاد کشتار جمعی» و «برخورداری از قدرت بازدارنده و مؤثر» جمع کرد؛ به گونه‌ای که ابزاری طراحی شود که در عین قدرت بالا، از تخریب‌های گسترده و بی‌هدف پرهیز کند. این رویکرد نشان‌دهنده تلاقی دانش فنی با معیارهای فقهی-اخلاقی در نظام دفاعی اسلام است. البته رعایت و هدایت این معیارها در ترکیب با برنامه‌ها نیازمند حضور فضلای اسلام‌شناس در متن تصمیم‌گیری‌های مربوط است.