استاد احمد دهقان از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به این موضوع پرداخت:  «صادقین چه کسانی هستند؟»

/270/260/21/

این استاد سطوح حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در زندگی هر انسانی لحظه‌ای می‌رسد که می‌پرسد با چه کسی راه بروم و به چه کسی اعتماد کنم. قرآن کریم به این پرسش سرنوشت‌ساز، پاسخی کوتاه اما عمیق داده است؛ در سوره توبه، آیه ۱۱۹ می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ»؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از خدا پروا کنید و با راستگویان باشید.

شناسنامه صادقین در قرآن

استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: قرآن در سوره حجرات، آیه ۱۵، شناسنامه صادقین را صادر کرده و می‌فرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا وَ جَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ»؛ مؤمنان واقعی تنها کسانی هستند که به خدا و رسولش ایمان آوردند، سپس هرگز شک و تردید نکردند و با اموال و جان‌های خود در راه خدا جهاد کردند؛ آنان همان راستگویانند. وی افزود: در آیه نخست، امر است که با صادقین باشید و در آیه دوم، تعریف است که صادقین چه ویژگی‌هایی دارند.

وی تصریح کرد: در فرهنگ عامیانه، صادق یعنی کسی که دروغ نمی‌گوید؛ اما در قرآن، صدق یک منظومه کامل است: صدق در گفتار، صدق در کردار، صدق در نیت و صدق در عهد. قرآن می‌فرماید: «مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ»؛ از مؤمنان مردانی هستند که به آنچه با خدا عهد بستند صادقانه وفا کردند. همچنین در سوره بقره، آیه ۱۷۷ آمده است که نیکوکاران کسانی‌اند که ایمان آورده، در سختی‌ها صبر کرده و انفاق نموده‌اند؛ آنان همان کسانی هستند که راست گفتند و پرهیزکارانند.

استاد حوزه علمیه قم یادآور شد: امیرالمؤمنین علی (ع) در نهج‌البلاغه، خطبه ۱۶ فرمودند «الصِّدْقَ أَمَانَةً وَ الْكِذْبَ خِيَانَةً»؛ راستی امانت است و دروغ خیانت. در غررالحکم نیز نقل شده که حضرت فرمودند «الصِّدْقُ أَقْوَى دَعَائِمِ الْإِيمَانِ»؛ راستی، استوارترین ستون ایمان است. پیامبر اکرم (ص) فرمودند بر شما باد راستی که راستی به نیکی و نیکی به بهشت می‌رساند و از دروغ بپرهیزید که دروغ به فجور و فجور به جهنم می‌رساند. امام صادق (ع) نیز فرمودند به طولانی بودن رکوع و سجود کسی نگاه نکنید، بلکه به راستی گفتار و ادای امانتش نگاه کنید.

داستان کعب بن مالک؛ شأن نزول آیه

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به داستان کعب بن مالک در غزوه تبوک اظهار داشت: سه نفر بدون عذر از جنگ تخلف کردند؛ منافقان آمدند و دروغ گفتند و عذرتراشی کردند و پیامبر ظاهرشان را پذیرفت و باطنشان را به خدا واگذاشت. اما کعب بن مالک صادقانه گفت هیچ عذری نداشته‌ام و سستی کردم. پیامبر او را در تحریم اجتماعی قرار داد تا آیه نازل شد و توبه‌اش پذیرفته شد؛ همان ماجرایی که آیه «كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ» بعد از آن نازل شد. یعنی شأن نزول این آیه، داستان مردی است که جرئت راست گفتن داشت، حتی به ضرر خودش.

بحران صداقت در جامعه امروز

استاد دهقان تصریح کرد: امروز بحران صداقت داریم و دروغگویی در خانواده، مدرسه، اداره و فضای مجازی عادی شده است. دانش‌آموز برای نمره تقلب می‌کند و اسمش را زرنگی می‌گذارد، کارمند برای اضافه‌کار دروغ می‌گوید، کاسب جنس تقلبی را اصل می‌فروشد و نامزد انتخاباتی وعده دروغ می‌دهد. قرآن می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا»؛ مؤمن صادق بدون تحقیق قضاوت نمی‌کند. پس درس اول این است که صادق قرآنی کسی است که زبان و عمل و قلبش یکی است، نه فقط خوش‌صحبت.

سه شرط صادق بودن

وی در ادامه به سه شرط آیه ۱۵ سوره حجرات اشاره کرد و گفت: شرط اول ایمان واقعی است؛ ایمان در قرآن فقط اقرار زبانی نیست و قرآن می‌فرماید بادیه‌نشینان گفتند ایمان آوردیم، بگو ایمان نیاوردید بلکه بگویید اسلام آوردیم، چون هنوز ایمان وارد قلب‌تان نشده است. امام باقر (ع) فرمودند ایمان اقرار همراه عمل است. شرط دوم «ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا» است؛ حرف «ثُمَّ» در عربی برای فاصله و تراخی است، یعنی ایمان آوردند و بعد در طول زمان، در فتنه‌ها و شبهات هرگز شک نکردند. شرط سوم جهاد با مال و جان در راه خداست؛ صادق، حرف را با هزینه ثابت می‌کند و قرآن می‌فرماید خداوند از مؤمنان جان‌ها و اموالشان را خریداری کرده که بهشت برای آنان باشد.

مصداق اکمل صادقین

استاد احمد دهقان خاطرنشان کرد: مهم‌ترین پرسش این است که این اوصاف عالی در چه کسانی به‌طور کامل تحقق یافته است؟ «كُونُوا» فعل امر دائمی است، پس صادقین باید در هر زمانی باشند و معصوم باشند تا همراهی با آنان همیشه درست باشد. اگر صادقین افراد عادی و خطاکار باشند، امر به همراهی مطلق با آنان لغو و خطرناک است. قرآن می‌فرماید: «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا»؛ اهل بیت از هر پلیدی پاک‌اند و دروغ که پلیدی است در آنان راه ندارد.

وی افزود: مفسران شیعه و بسیاری از اهل سنت نقل کرده‌اند که صادقین، ائمه اهل بیت (ع) هستند. امام باقر (ع) فرمودند «كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ» یعنی با علی و اصحاب علی (ع). از امام صادق (ع) درباره معنای این آیه سؤال شد و فرمودند: «الصَّادِقُونَ هُمُ الْأَئِمَّةُ». حتی در منابع اهل سنت، جلال‌الدین سیوطی در الدر المنثور از ابن عباس نقل می‌کند که «مع الصادقين» یعنی با علی و اهل بیت او باشید.

سندهای زنده صدق اهل بیت (ع)

استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود اظهار داشت: امیرالمؤمنین (ع)، صدیق اکبر است و پیامبر (ص) فرمودند «أَنْتَ الصِّدِّيقُ الْأَكْبَرُ». در ماجرای مباهله، پیامبر به جای لشکر، صادقین را آورد: علی و فاطمه و حسن و حسین (ع). در لیلة‌المبیت نیز علی (ع) در بستر پیامبر خوابید تا آن حضرت هجرت کند، در حالی که چهل شمشیر بالای سرش بود. همچنین پیامبر درباره حضرت زهرا (س) فرمودند دخترم راستگوست، تا جایی که عایشه اعتراف کرد راستگوتر از فاطمه ندیدم جز پدرش.

وی تصریح کرد: امروز دشمن می‌خواهد مصداق صادقین را گم کند و می‌گوید همه صحابه عادل‌اند و فرقی بین علی (ع) و دیگران نیست؛ اما قرآن می‌گوید فرق است بین صادق و کاذب. اگر همه صادق‌اند، پس امر «كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ» لغو است. ما باید به فرزندانمان بیاموزیم که راه نجات، تمسک به ثقلین است؛ پیامبر (ص) فرمودند من دو چیز گرانبها در میان شما می‌گذارم: کتاب خدا و عترتم. هر کس از این دو جدا شود، به دام کاذبین می‌افتد.

معنای عملی «با صادقین بودن»

استاد دهقان در پایان گفتگو خاطرنشان کرد: «مَعَ» در عربی یعنی همراهی در فکر، گفتار و عمل، نه فقط دوست داشتن قلبی. پیامبر (ص) فرمودند انسان بر دین دوستش است، پس بنگرد با چه کسی دوستی می‌کند. امیرالمؤمنین (ع) فرمودند همنشینی با بدان، بدگمانی به خوبان می‌آورد. سلمان فارسی، ابوذر، مقداد و عمار با علی (ع) ماندند و جاودانه شدند؛ اما حرّ بن یزید با یک تصمیم، از لشکر باطل جدا شد و به خیمه حسین (ع) پیوست و همه‌چیز او تغییر کرد.

وی افزود: امروز «معیت» شکل جدید گرفته است؛ باید دید در فضای مجازی با چه کسانی همراهیم، با صادقین یا با دروغگویان. خانواده‌ای که پدر و مادرش با اهل مسجد و روحانیت دلسوز و معلم متعهد رفیق‌اند، فرزندانش بیمه است. در سیاست و اقتصاد هم همین‌گونه است؛ با مفسد اقتصادی رفاقت نکنیم و با دروغگوی رسانه‌ای هم‌پیاله نشویم. در پایان وظیفه ما سه چیز است: صادق شویم، بی‌تردید بمانیم و با مسجد، هیئت، عالم ربانی، دوست مؤمن و خانواده شهدا همراه شویم و از رفاقت با اهل دروغ و فساد و نفاق دوری کنیم.