استاد محمدتقی قادری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «سیره فردی رسول الله (ص)» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: رسول الله(ص) با وجود اینکه از جامعه ای برخاست که فاقد هرگونه نظافت و بهداشت بود، ولی سراسر زندگی شخصی آن حضرت آمیخته از رعایت اصول اولیه نظافت و بهداشت است از همین رو نه تنها به عنوان دستو العمل همگانی فر مود: «النظافه من الایما ن: پاکیزکی جزیی از ایمان است.» (بحار، ج ۲۱، ص ۲۷۵) و فرمود: «انّ الله تعالی یبغض الوسخ والشعث؛ خداوند متعال شخص آلوده و ژولیده را دشمن می دارد.» (کنز العمال ج۱۷ ص۱۸۱) بلکه خود به نظافت و پاکیزکی مبادرت می کرد.

۱- نظافت بدن:

استاد قادری در ادامه بیان کرد: حمام کردن، شستشو، نظافت بدن، و نیز چیدن موی سبیل، گرفتن ناخن از سیره عملی بهداشتی و نظافت آن حضرت بوده است؛ از همین رو امام صادق (ع) فرمود: «روز های جمعه، پیش از آنکه برای نماز خانه خارج شود، ناخن خود را می گرفت و شاربش را کوتاه می کرد.» (المستدرک، ج ۱، ص ۴۱۴) امام موسی بن جعفر (ع) فرمود: «پنج چیز در سر، و پنج چیز در بدن از سنت (رسو ل الله) است، آنچه در سر است: مسواک کردن، کوتاه کردن شارب، تفریق کردن سر، مضمه و استنشاق نمودن است، و اما آنچه در قسمت بدن است: ختنه کردن، ازاله موی نافه و زیر بغلها و گرفتن ناخن ها و استبراکردن می باشد.» (خصال ، ح: ۱۱)

۲- دهان و دندان:

وی در ادامه بیان کرد: حفظ بهداشت و سلامت دهان و دندان سیره عملی دیگر رسول الله (ص) بوده است؛ که به شدت به آن اهتمام می ورزید، از همین رو نه تنها دیگران را به عنوان دستورالعمل سفارش به مسواک زدن می نمود و می فرمود: «انّ الأسنان و هي جوهرة صافية يتلوث بصحبة مضغ الطعام فيغير بها رائحة الفم و يتولد منها الفساد في الدماغ، فاذا استاك زال عنها الفساد و عادت الى أصلها؛ دندانها که صاف و زیبایند، بواسطه جویدن غذا کثیف و آلوده می شوند و کم کم بوی دهان تغییر پیدا می کند و ایجاد فساد در قوای دماغیه می نماید. وقتی که انسان مسواک می زند فساد از بین می رود و دندان دومرتبه تمیز و پاکیزه می گردد.» (سفينة البحار، ج‏ 4، ص: 341)

این استاد حوزه علمیه قم ابراز داشت: امام صادق (ع) روایت می کند که پیامبر (ص) می فرمود: «عنه عن جعفر بن محمد عن ابن القداح عن أبي عبد الله عن آبائه ع قال قال رسول الله ص‏ ما زال جبرئيل يوصيني‏ بالسواك‏ حتى خشيت أن أدرد أو أحفى؛ پیوسته جبرییل مرا به مسواک زدن سفارش می کند، تا جایی که که گمان کردم از امور واجب باشد.» (المحاسن، ج‏ 2، ص: 560)؛ و نیز می فرمود: «طيبوا أفواهكم‏ بالسواك‏؛ دهان هاى خويش را به مسواك پاكيزه كنيد.» (نهج الفصاحة (مجموعه كلمات قصار حضرت رسول (ص)، ص: 560)؛ بلکه خود اهتمام ویژه ای به بهداشت دهان و دندان داشت؛ به گونه ای که در روایت آمده است: (رسول خدا (ص) مسواک را بالای سرش می گذاشت و پیش از خواب مسواک می زد، وقتی بیدار می شد، مسواک می زد؛ و می فرمود: «آنقدر از سوی خداوند به مسواک فرمان داده شدم که ترسیدم بر من واجب شود» نه تنها به مسواک زدن توصیه و سفارش می کرد؛ بلکه ادب و کیفیت مسواک را نیز بیان می کرد و می فرمود: «اذا استکم فاستاکوا عرضا؛ چون خواستید مسواک کنید، از عرض دندان مسواک کنید.» (مکارم الاخلاق، ص: ۳۵؛ سنن الکبری؛ ج 1؛ ص: ۴۰)

وی افزود: آنچه که قابل تامل در سیره رسول خدا (ص) نسبت به حفظ بهداشت دهان و دندان می باشد، این است که آن حضرت می فرمود: «و قال (ص):‏ تخللوا فإنه من النظافة و النظافة من الإيمان، و الإيمان مع صاحبه في الجنة؛ دندان های خود خلال کنید، زیرا خلال کردن جز نطافت است و نظافت از ایمان است و شخص با ایمان داخل بهشت می شود» و آنچنان برای حضرت خلال دندان در مرتبه اهمیت قرار داشت که می فرمود: «إن من حق‏ الضيف‏ أن يعد له الخلال؛ یکی از حقوق مهمان به گردن میزبان این است که برای مهمان چوب خلال در وقت غذا خوردن اماده کند.»

۳- نظافت محیط زیست:

استاد قادری خاطرنشان کرد: رعایت نظافت و بهداشت محیط زیست و اطراف محیط زندگی سیره عملی دیگر رسول الله (ص) است که توصیه به پاکیزگی و نظیف بودن محیط زندگی به ویژه محل سکونت می نمود؛ و می فرمود: «لا تبتوا القمامه فی بیوتکم و اخرجوا نهارا، فانّها مقعد الشیطان؛ زباله را درشب در خانه های خود نگه ندارید و آن را در روز به بیرون از خانه منتقل کنید؛ زیرا زباله نشیمنگاه شیطان است» (من لا یحضر الفقیه، ج ۴، ص: 5، ح: ۴۹۶۸) و نیز فرمود: «لاتو التراب خلف الباب فانه ما وی الشیطان؛ زباله را پشت در حیاط جمع نکنید زیرا لانه شیطان می شود.» (همان)

4- آراستگی ظاهری:

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: مرتب بودن در پوشش ظاهری و آراسته بودن در اصلاح سر و صورت، از سیره بارز و برجسته رسول خدا (ص) بود و هرگز ژولیدگی و شلختگی در زندگی آن حضرت که موجب نفرت و دوری دیگران از شخص می شود، دیده نمی شد، بلکه مظهر هرگونه اراستگی و زیبایی بود؛ چرا در سیره آن حضرت آمده است.

۱- اصلاح سر وصورت:

وی ابراز داشت: رسول خدا (ص) بین ذی پیامبری و عارف و عاشق حضرت حق بودن، و ظاهر آراسته و مرتب داشتن، نه تنها منافات نمی دید؛ بلکه به حکم آیه مبارکه: «يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ» (اعراف، آیه،31) موی سر و محاسن و شارب خود را مرتب و آراسته و اصلاح می نمود؛ از همین رو روایت شده است؛ رسول خدا (ص) در روز جمعه پیش از خارج شدن برای نماز، ناخن های خود را می گرفت و شاربش را کوتاه می کرد. (مستدرک، ج ۱، ص۴۱۴) و می فرمود:« گرفتن از موی شارب به حدی که خط لب اشکارشود، سنت است.» (همان ص۵۹) و می فرمود «مجوسیان (زرتشتیان) ریش خود را می تراشند و سبیل پر پشت می گذارند و ما سبیل خود را می زنیم و ریش خود را بلند می گذاریم.» (همان ص۵۹) و می فرمود: «کسی از شما شارب خود را بلند نکند؛ زیرا شیطان آن را پناهگاه خود قرار می دهد.» و برای اینکه در مقدار محاسن کسی دچار افراط نشود مقدار و اندازه را مشخص کرده و می فرمود: (وقتی محاسن را در دست می گیرید، هر چه از مشت بیشتر باشد باید کوتاه شود).

استاد قادری افزود: از همین رو بود که رسول خدا(ص) مردی را نگریست که محاسن بلندی داشت؛ فرمود: چه می شد اگر محاسنش را اصلاح می کرد؟ خبر به آن مرد رسید، محاسنش را اصلاح کرد؛ نه بلند بود، نه کوتاه؛ سپس به دیدار حضرت رفت؛ پیامبر با دیدن او فرمود: اینگونه اصلاح کنید. (من لایحضره الفقیه، ج ۴؛ ص ۵) و همچنین موی سر و صورت را مرتب و آراسته می کرد؛ که علی (ع) می فرماید: «رسول خدا(ص)موی خود را شانه می زد و بیشتر اوقات آن را با اب صاف و مرتب می کرد و می فرمود: اب برای خوشبوکردن مومن کافی است» (المستدرک، ج  1، ص: ۵۹)

وی تصریح نمود: امام صادق (ع) فرمود: «... رسول خدا (ص) زیر محاسن خود را چهل بار و روی آن را هفت بار شانه می زد و می فرمود: این کار حافظه را زیاد می کند و بلعم را از بین می برد.» (مکارم الا خلاق، ج ۱، ص: ۳۵) و آنچنان آراسته بودن برایش اهمیت داشت که در روایت آمده است: «روزی مردی در خانه پیامبر آمد، اجازه ورود خواست آن حضرت طبق معمول در آیینه نگاه کردند و سر و صورت خود را مرتب و آراسته نمودند، عایشه به پیامبر عرض کرد یا رسول الله تو برترین فرزندان آدم و پیامبر پروردگار جهانی در برابر ظرف آب می ایستی و موی سر و صورت خود را مرتب می کنی؟ حضرت فرمود: ای عایشه خداوند دوست دارد وقتی بنده اش برای دیدن برادرانش از خانه بیرون می رود، خود را مرتب و آراسته کند.» (مکارم الاخلاق؛ ج ۲، ص ۱۸۳)

2- معطر بودن:

این استاد حوزه علمیه قم یادآور گردید: همان گونه که رسول الله (ص) در معاشرت با دیگران و زندگی شخصی بدن و لباسش نظیف و پاکیزه بود نه چرکین، در معاشرت با خانواده و دیگران سنت و سیره اش نیز بر آن بوده است که خود را خوشبو و معطر نماید تا دیگران از همنشینی با وی نشاط پیدا کنند؛ نه آنکه متنفر و آزرده شوند؛ و این سیره و سنت آنچنان برایش اهمیت داشت که امام صادق (ع) فرمود: «رسول خدا (ص) بیش از مقداری که خرج خوراک می کرد، خرج عطر می کرد.» (کافی، ج ۶، ص: ۵۱۲) و نیز فرمود: «بر هر مکلفی لازم است که در هر جمعه شارب و ناخن های خود را بگیرد و مقداری عطر مصرف کند. رسول خدا (ص) چون جمعه فرا می رسید و عطر نزد او نبود، برخی از روسری های زنان که (معطر) بود را می گرفت و با آب نم می زد و به صورت خود می کشید.» (همان، ۵۱۱) و همچنین امام صادق (ع) فرمود: «رسول خدا(ص) مشکدانی داشت که بلا فاصله پس از وضو با همان دست تر، آن را می گرفت و خود را خوشبو می ساخت، و چون از خانه بیرون می شد، مردم از بوی خوش آن می دانستند که آن حضرت می آید.» (همان، ص ۵۱۵)

3- آراستگی لباس:

وی افزود: هرچند رسول الله (ص) ساده زیست بودند و هرگز لباس فاخر و گران قیمت نمی پوشید، ولی همان لباس ساده را که می پوشید از هر رنگ یا جنس نمی پوشید؛ بلکه جنس و رنگ لباسش انتخاب ویژه داشت، چرا که جنس لباسش از پنبه، و رنگش بیشتر سفید و سبز، و کمتر زرد بود. از همین رو علی (ع) فرمود: «رسول خدا (ص) لباس پنبه می پوشید که آن لباس رسول خدا (ص) بود. و آن حضرت لباس مویین و پشمین نمی پوشید؛ مگر آنکه علت و ضرورتی پیدا می شد.» (المستدرک، ج ۱، ص ۲۰۹) و همچنین در روایت آمده است: ازلباس سبز خوشش می آمد و بیشتر لباسهایش سفید بود و می فرمود: زندگان خود را سفید بپوشانید ومردگانتان را در آن دفن کنید. (بحار، ج ۱۶، ص ۹۸) و نیز روایت شده است: پیامبر خدا (ص) ملحفه ای داشت که با زعفران رنگ امیزی شده بود و گاهی تنها با پوشیدن همان با مردم نماز می خواند. (بحار، ج ۱۶، ص ۹۸)