استاد صادق صالحی، از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «تأملی بر دعای هشتم صحیفه سجادیه و استعاذه از مرگ بی‌آمادگی» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: یکی از دعاهای شریف صحیفه سجادیه، دعای هشتم است که با عنوان «و کان من دعائه علیه‌السلام فی الاستعاذه من المکاره و سیئ الأخلاق و مذام الأفعال» شناخته می‌شود؛ در این دعا امام زین‌العابدین (ع) از بدی‌ها، اخلاق‌های بد و کردارهای ناپسند به خداوند پناه می‌برد.

وی با اشاره به فرازهای آغازین این دعا اظهار کرد: امام (ع) می‌فرماید «اللهم إنی أعوذ بک من هیجان الحرص و صورة الغضب»؛ یعنی به تو پناه می‌برم از اینکه هیجان حرص، غضب و خشم بر من غلبه کند.

استاد صالحی با اشاره به فرازهای هشتم و نهم این دعا گفت: امام (ع) می‌فرمایند: «و نعوذ بک من شماتة الأعداء و من الفقر الی الأکیاء و من معیشة فی شدة»؛ یعنی پناه می‌برم به تو از سرزنش دشمنان، فقر به سوی دیگران و زندگی در سختی. این سه مورد مربوط به دنیاست و انسان می‌تواند با آن‌ها کنار بیاید، اما فراز بعدی مهم‌تر است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با تأکید بر اهمیت این فراز تصریح کرد: امام (ع) می‌فرماید: «و میتة علی غیر عدة»؛ یعنی مرگی که ناگهانی و بدون آمادگی باشد و انسان بدون زاد و توشه وارد سفر آخرت شود. سپس می‌فرماید: «و نعوذ بک من الحسرة العظمی»؛ خدایا پناه می‌برم به تو از حسرت و ندامت بزرگ.

وی با اشاره به اینکه «یوم الحسرة» یکی از نام‌های قیامت است که نزدیک به هفتاد نام دارد، گفت: حسرت عظمی آن است که انسان بدون زاد و توشه و بدون انجام عمل، وارد قیامت شود.

استاد صالحی افزود: امام سجاد (ع) هر جمعه در مسجد پیامبر (ص) مردم را موعظه می‌کرد و می‌فرمود: خودتان را آماده حساب و کتاب قیامت کنید و بدانید آن روزی که شما را در خانه قبر می‌گذارند، اگر اعمال شما آن‌طور که باید نباشد، آرزو می‌کنید بین شما و عملتان فرسخ‌ها فاصله باشد؛ اما این آرزو در آن‌جا فایده‌ای ندارد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه با نقل خاطره‌ای از مرحوم علامه طباطبایی (ره) گفت: ایشان در غروب پنجشنبه‌ای در حال رفتن به وادی‌السلام بود و در راه با یکی از اولیای الهی روبه‌رو شد. علامه با او سلام و احوال‌پرسی کرد و پرسید: «چه خبر از وادی السلام؟»

وی ادامه داد: آن بزرگ پاسخ داد که به سر قبری رسیدم و شکافی دیدم و پرسیدم آیا در این قبر مار و عقرب و مورچه هست؟ از آن قبر صدا آمد که نه؛ مار و عقربی اینجا نیست، مار و عقرب همان است که خودتان می‌آورید. هر کس بر سر سفره عمل خود نشسته است و این تجسم همان نیش‌ها و کنایه‌هایی است که به برادر مؤمن خود زده‌ای.

استاد صالحی با اشاره به تجسم اعمال گفت: سخن‌های چو مار و کژدم، مار و کژدم می‌گردد و انسان را می‌گزد؛ این‌ها از بیرون نمی‌آید و قرآن کریم نیز فرموده «من یعمل مثقال ذرة خیراً یره و من یعمل مثقال ذرة شراً یره». هر چه کنی به خود کنی، گر همه نیک و بد کنی.

پیام امام سجاد (ع)؛ آمادگی برای مرگ

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در جمع‌بندی این بحث گفت: امام سجاد (ع) می‌فرماید خدایا پناه می‌برم به تو از مردنی که بدون تهیه زاد و توشه باشد. وی با اشاره به تجربه شرکت در یک تشییع جنازه افزود: روزی فردی گفت دیروز یک جوان سی‌ساله و امروز یک مادر را دفن کردیم؛ این‌ها بدون آمادگی از این دنیا رفتند. وی با استناد به عبارت «حصل زادک قبل حلول اجلک» گفت: زاد و توشه خود را آماده کن، پیش از آنکه اجل تو فرا برسد.

استاد صالحی با اشاره به مفهوم «حسرت عظمی» و «مصیبت کبری» اظهار کرد: بزرگ‌ترین مصیبت آن است که انسان فردای قیامت بی‌زاد و توشه باشد؛ مصیبت‌های دنیوی در مقایسه با مصیبت کبری، مصیبت نیستند.

وی در ادامه به فراز دیگری از این دعا اشاره کرد و گفت: امام سجاد (ع) می‌فرماید «و أتعوذ بک أن أبلو العاقبة الی شر»؛ یعنی پناه می‌برم به تو از اینکه عاقبت به خیر نشوم و عاقبت به شر شوم.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به فراز دیگری از دعا گفت: امام (ع) می‌فرماید «و أتعوذ بک من حرمان الثواب و حلول العقاب»؛ یعنی پناه می‌برم به تو از محروم ماندن از پاداش و وارد شدن به عقاب.

مفلس وارد شدن در محشر

استاد صالحی با تأکید بر پیام این دعا تصریح کرد: امام سجاد (ع) می‌فرماید پناه می‌بریم به تو از اینکه فردای قیامت مفلس وارد صحرای محشر شویم و دست ما خالی باشد. این بالاترین حسرت است که انسان فردای قیامت ندا دهد «وا حسرتا»؛ وای بر من و وای بر کوتاهی‌هایی که در جنب الله کردم.

وی افزود: در آن‌جا حسرت فایده‌ای ندارد؛ زیرا فرموده «الیوم یوم العمل و غداً یوم الحساب»؛ امروز روز عمل است و فردا روز حساب. دنیا مزرعه آخرت است و هر چه بکاری، در قیامت درو می‌کنی. برای اینکه این حسرت دامنگیر انسان نشود، باید خود را در همین دنیا آماده کند؛ زیرا پس از مرگ، عمل انسان قطع می‌شود.

کلید دعا؛ صلوات بر محمد و آل محمد

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود به نکته کلیدی در دعاهای امام سجاد (ع) اشاره کرد و گفت: در جای‌جای صحیفه سجادیه، اسم رمز و چیزی که گشایش را برای ما می‌آورد، صلوات بر محمد و آل محمد است.

استاد صالحی با اشاره به فرازهای مشابه در دعای هفتم گفت: امام سجاد (ع) در ابتدای این دعاها توجه می‌دهد به توحید و قدرت الهی؛ «یا من تفتح المکاره و یا من یفسح المدح الشدائد» و در ادامه «و من له التماس المخرج» تا می‌رسد به «العلم و التماس و تجرد به قدرت».

وی با اشاره به اینکه امام سجاد (ع) این کلید را در دعاها به کار می‌برد، گفت: امام (ع) پس از صلوات می‌فرماید «یا رب اهل باب الفرج»؛ یعنی با این صلوات، اهل باب فرج شو.

استعاذه از امور یادشده با صلوات

استاد صالحی افزود: در دعای هشتم، امام سجاد (ع) سی چهل مورد را می‌شمارد و می‌گوید خدایا از این‌ها به تو پناه می‌برم؛ از هیجان حرص، غلبه غضب، حسرت عظمی، مصیبت کبری، حرمان ثواب و... و سپس در فراز آخر می‌فرماید «اللهم صل علی محمد و آل محمد».

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در پایان گفت: امام (ع) در ادامه از خداوند می‌خواهد با این صلوات، او را از همه این امور پناه دهد و این را برای «جمیع المؤمنین و المؤمنات» نیز طلب می‌کند. امام (ع) توجه می‌دهد که ما همه این مشکلات را داریم، اما پایان کار ما توسل به خانه اوست؛ همان‌گونه که فرمود مفتقراً متاب به در او، به هیچ سو که فضه او مثل وجود را طلا کند.