استاد حاج محمد ابوالقاسم دولابی، از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «تحلیل سیره قرآنی رهبر شهید انقلاب (ره) و روش نزول تدریجی قرآن» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو با اشاره به شخصیت قرآنی رهبر شهید خاطرنشان کرد: خداوند متعال عنایات و توفیقات بسیاری به رهبر شهید ما عطا کرده بود و یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های شخصیت ایشان، شخصیت قرآنی ایشان است. از همسران پیامبر (ص) سؤال شد که ایشان را چگونه دیدید؟ پاسخ دادند: «او تجسم قرآن بود؛ رفتارش یاد قرآن می‌آورد.» رهبر معظم انقلاب نیز در مرتبه‌ای از خود، واقعاً تجسم قرآن بودند؛ به گونه‌ای که آیات قرآن با خون و هوش ایشان آمیخته شده بود و متناسب با هر شرایط، هر گروه و هر دسته از مخاطبان، آیاتی از قرآن را که با نیاز آن‌ها متناسب بود ارائه می‌کردند.

قرآن؛ کتاب تمدن‌ساز

وی با اشاره به دو مقدمه ضروری پیش از ورود به بحث اندیشه قرآنی حضرت آقا تصریح کرد: نخست، قرآن کتاب تمدن‌ساز است؛ قرآن تنها یک کتاب اخلاقی یا کتاب هدایت فردی و اجتماعی نیست، بلکه کتابی است که ارزش‌ها، سبک زندگی، قواعد، اهداف مشخص و چارچوب‌های معین برای زندگی بشر ارائه می‌دهد. قرآن انسان‌ها را در ابعاد فردی، اجتماعی، فکری و روحی متحول می‌کند و از انسان‌های جاهل، تمدنی بزرگ و باشکوه پدید می‌آورد. قرآن در طول ۲۳ سال، مردم مکه و مدینه را که درگیر مسائل اخلاقی، کشتن فرزندان و جنگ‌های بیهوده بودند متحول کرد و از آن‌ها کسانی ساخت که خداوند در قرآن از وفاداری آن‌ها به پیمان‌ها تمجید کرده است. دوم، روش گام‌به‌گام و متناسب با مخاطب؛ قرآن با صرفِ خواندن این تغییرات را رقم نمی‌زند، بلکه متناسب با نیاز انسان، مرحله به مرحله و گام‌به‌گام او را راهبری کرده است. حرکت از مکه آغاز شد؛ ابتدا مرحله جهاد پنهانی بود (سه سال)، سپس مرحله جهاد علنی، مواجهه با مشرکان، مرحله تحمل تهدیدها و محاصره اقتصادی، سپس هجرت، تشکیل حکومت، آیات جهاد، آیات مبارزه، گفتگو با ادیان و در نهایت آیات مربوط به سبک زندگی و خانواده.

مراحل پنج‌گانه تحول اسلامی

استاد دولابی با اشاره به مراحل تحول اسلامی اظهار کرد: برای دستیابی به تمدن اسلامی، پنج مرحله طی شده است: انقلاب اسلام، استقرار نظام اسلام، دولت حسین (ع)، امت اسلام و تمدن اسلام.

این استاد درس خارج حوزه با اشاره به تفاوت آیات مکی و مدنی گفت: آیات مکه با آیات مدینه از نظر مضمون، ضرب‌آهنگ، لحن و طول جملات متفاوت است. آیات مکه بیشتر به مسائل اعتقادی و بینش می‌پردازد، در حالی که آیات مدنی به احکام، معاملات و سبک زندگی می‌پردازد. همان‌طور که قرآن در مکه ابتدا باورها و افکار را درست کرد و سپس در مدینه به احکام پرداخت، رهبر معظم انقلاب نیز در هر موقعیت، آیات را در جای خود و متناسب با نیاز روز تفسیر و به کار گرفتند. اگر در مرحله مکه (مرحله تردید در اصل خدا) می‌خواستند آیات احکام و معاملات را بیان کنند، اثرگذاری آن از بین می‌رفت. وی در مورد چینش سوره‌ها افزود: ما معتقدیم قرآن تحریف نشده است، اما چینش سوره‌ها لزوماً «توقیفی» نیست که صرفاً بر اساس طول و قصر آیات باشد؛ چینش فعلی با روند نزول و نیازهای تاریخی جامعه هماهنگی دارد.

تطبیق سیره رهبر با نزول قرآن

استاد دولابی با اشاره به تطبیق سیره رهبر شهید انقلاب (ره) با روش نزول تدریجی قرآن تصریح کرد: رهبر معظم انقلاب با همان روش نزول تدریجی عمل کردند و از مرحله خودسازی به سمت جامعه‌سازی و تمدن‌سازی حرکت کردند. در دوران انقلاب و مبارزه با رژیم‌های مستبد مانند پهلوی، از واژه «طاغوت» که در قرآن آمده برای معرفی حاکمان طاغوت استفاده کردند. در دوران دفاع مقدس، آیات جهاد و شهادت را در جای خود و با ادبیاتی که روحیه مقاومت و امید را در میان مردم و خانواده شهدا تقویت کند تبیین کردند. در مواجهه با خطر صهیونیسم نیز با استفاده از آیات مربوط به «بنی اسرائیل» و پیامدهای فساد آن‌ها مانند آیات سوره اسرا و اعراف هشدار دادند که اگر فساد گسترش یابد، خداوند بندگانی را مبعوث می‌کند تا بر آن‌ها چیره شوند. ایشان با استفاده از این آیات، مفهوم «مبعوث شدن بندگان خالص» را در دوران معاصر و در برابر رژیم صهیونیستی بازتعریف کردند.

پیش‌بینی‌های قرآنی و علائم ظهور

این استاد درس خارج حوزه با اشاره به پیش‌بینی‌های قرآنی و علائم ظهور خاطرنشان کرد: در روایات از «اهل قوم» یعنی بندگانی که در برابر ظلم برخاسته‌اند یاد شده است و برخی مفسران معتقدند این‌ها همان ایرانیان مانند سلمان فارسی هستند. همچنین علائم حتمی ظهور شامل جریان‌های یمانی و خراسانی است که از ایران و یمن برخاسته و در طول تاریخ، همگرایی و همراهی این دو پرچم در موضوعیت‌های بزرگ، نشانه‌ای از هماهنگی آن‌هاست.

نتیجه‌گیری

استاد دولابی در پایان گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: ویژگی بارز رهبر شهید این بود که قرآن را به صورت نقطه‌زنی، گام‌به‌گام و هدفمند در جامعه تزریق می‌کرد. این دقیقاً همان جای پای رسول خدا (ص) بود؛ یعنی تبدیل آیات از حالت اجمالی به حالت تفصیلی و عملی در جامعه.