استاد محمد ابراهیم کفیل، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «تلاوت مطلوب و ثمره آن؛ از حق تلاوت قرآن تا حق تلاوت اهل بیت علیهم‌السلام» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو با اشاره به آیه ۱۲۱ سوره مبارکه بقره «الَّذینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ اُولئِکَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ مَنْ یَکْفُرْ بِهِ فَاُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ» اظهار داشت: کسانی که کتاب آسمانی به آنان داده شده و آن را آن‌گونه که باید تلاوت می‌کنند، به آن ایمان می‌آورند و به وجود نورانی حضرت محمد صلی الله علیه و آله نیز ایمان می‌آورند؛ و هر کس به کتاب آسمانی یا به رسول الله کفر ورزد، زیان‌کار واقعی است. خسارت اساسی از آنِ کسانی است که پیام دین را جدی نگیرند؛ چه در زمان حضرت عیسی علیه‌السلام و انجیل، چه در زمان حضرت موسی علیه‌السلام و تورات، و چه در زمان پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله.

حجت الهی؛ محور لغو نبودن آفرینش انسان

وی با بیان اینکه از صدر خلقت، نخستین انسانی که روی زمین آمد حجت خدا بود و آخرین انسانی که از زمین رخت برمی‌بندد نیز حجت الهی است، تصریح کرد: اگر روزی انسان روی زمین باشد اما حجت و دین خدا مطرح نباشد، وجود او لغو است؛ زیرا خداوند انسان را آفرید تا با امر و نهی الهی به مقام عالی انسانیت برسد. حیوانات نیز اراده دارند؛ گوسفند آب را می‌بیند و اراده می‌کند بخورد یا نخورد، اما اراده‌ای که در آن انتخاب مطرح باشد از آنِ انسان است؛ یعنی آنجا که میان دستور خدا و دستور شیطان یکی را برمی‌گزیند. بنابراین اختیار و انتخاب انسان میان دو خط ترسیم‌شده در عالم است: خدا، حق و آخرت در یک سو، و شیطان، باطل و دنیا در سوی دیگر.

اعتماد به وعده الهی در برابر وعده شیطان

استاد کفیل با اشاره به آیه «اَلشَّیْطانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ وَ اللهُ یَعِدُکُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلاً» خاطرنشان کرد: اگر می‌خواهید انفاق کنید، شیطان می‌گوید ندهید که فقیر می‌شوید، اما خدا می‌گوید بدهید که من دوباره به شما می‌دهم و گناهانتان را می‌بخشم. همان‌گونه که پدری مهربان به فرزندش می‌گوید اگر هم‌کلاسی‌ات نیاز داشت از غذای خود به او بده، من دوباره برایت می‌آورم، باید به وعده خدا اعتماد کرد. انتخاب میان این دو، همان حقیقت اختیار انسان است. در تقسیم ارث نیز خداوند دستور داده «وَ لْیَخْشَ الَّذینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ»؛ کسانی که خود نسل و فرزند دارند باید بترسند از اینکه در قضاوت و تقسیم، حق کسی ضایع شود.

معنای حقیقی «حق تلاوت»؛ عمل به اوامر و نواهی

استاد حوزه علمیه قم با بیان اینکه امام صادق علیه‌السلام معنای حقیقی «حق تلاوت» را بیان کرده‌اند، اظهار داشت: حضرت فرمودند حق تلاوت آن نیست که آیات را ده‌تا ده‌تا یا حزب‌حزب و جزء‌جزء تقسیم کنید؛ بلکه حق تلاوت آن است که به اوامر خدا عمل کنید، از نواهی او بازایستید، به وعده‌های او ایمان بیاورید و وعیدهایش را جدی بگیرید. همچنین در قرائت باید با ترتیل و آرامش خواند، نه آن‌قدر تند که چیزی فهمیده نشود و نه آن‌قدر جدا‌جدا که نظم و آهنگ آیات از هم بپاشد؛ و همت انسان نباید تنها رسیدن به پایان سوره باشد.

وی افزود: همان‌گونه که گل وجود انسان با نماز و روزه و حضور در مجالس معنوی آماده و پرورش می‌یابد، نباید آن را در معرض نفت و طوفان قرار داد. یکی از مصادیق ترک حق تلاوت، بی‌اعتنایی به آیات اجتماعی و اخلاقی قرآن است؛ چنان که خداوند به پیامبر فرمود «وَ لَنْ تَرْضی عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لَنِ النَّصاری حَتّی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ»؛ اهل کتاب از تو راضی نمی‌شوند تا آنکه پیرو آیینشان شوی. یعنی اگر انسان بخواهد در همه امور تابع آنان شود، دیگر دین و فرهنگ و آیین خود را رها کرده است.

هشدار درباره تجسس و غیبت؛ پیامدهای بی‌اعتنایی به دستورات الهی

استاد کفیل با اشاره به آیه «لا تَجَسَّسُوا» تصریح کرد: تجسس نکنید؛ اینکه انسان در صفحه موبایل دیگران کنجکاوی کند و درباره احوال خصوصی آنان پژوهش کند، از مصادیق روشن این نهی الهی است. همچنین فرمود «وَ لا تَقْفُ ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ»؛ از آنچه علم نداری پیروی نکن و حرف بی‌علم نزن. اگر انسان این دستورات را جدی بگیرد، از خسارت در امان می‌ماند و در حقیقت به حق تلاوت عمل کرده است.

پوسته‌ها به جای مغزها؛ نقدی بر برخی آسیب‌های عزاداری

استاد حوزه علمیه قم با نگاهی نقادانه به فضای اجتماعی اظهار داشت: در جامعه می‌بینیم که گاهی پوسته‌ها جای مغزها را گرفته و سروصداها بیش از واقعیت‌ها شده است. تعظیم شعائر و مراسم عزای سیدالشهدا علیه‌السلام بسیار نیکوست و در آن تردیدی نیست، اما باید توجه داشت که اساس این مجالس، یادآوری حقیقت دین و پیوند با قرآن است. اینکه مجلس عزاداری چنان طول بکشد که نماز صبح انسان قضا شود، با سنت امام حسین علیه‌السلام که در شب عاشورا فرمود خداوند می‌داند من نماز و قرائت قرآن و دعا و استغفار را دوست می‌دارم، سازگار نیست. اگر نام امام حسین علیه‌السلام می‌آید باید فکر نماز، قرآن، دعا و استغفار نیز به میان آید.

وی افزود: بخش عمده برخی روضه‌ها هنگام بازبینی، حرف‌های غیرمستند یا مطالب بافته‌شده است که با زبان حال هم قابل توجیه نیست. اگر این مسیر ادامه یابد، محتوای مرثیه و مراسم آسیب می‌بیند. اگر حق تلاوت رعایت نشود، انحراف پدید می‌آید. همان‌گونه که قرآن باید حق تلاوتش ادا شود تا ایمان برآید، امام حسین علیه‌السلام نیز باید همان‌گونه که هست تلاوت شود تا حقیقت او به‌درستی فهمیده شود. اگر ذکر آن حضرت بدون در نظر گرفتن حقیقتش باشد، در نهایت کار به جایی می‌رسد که گمان می‌کنیم عبادت و نماز اهمیت چندانی ندارد و آن حضرت برای ما حساب می‌کند؛ در حالی که چنین نیست.

نوکری مراجع در برابر اهل بیت (ع)

استاد کفیل با اشاره به جایگاه فقهای بزرگ در برابر اهل بیت عصمت و طهارت گفت: اعتبار مرجع تقلید در گرو نوکری امام حسین علیه‌السلام است و مراجع پیشین، همچون آیت‌الله تبریزی، خود را در برابر شریعت و عزای سیدالشهدا علیه‌السلام باریک‌تر از مو می‌دانستند. مرحوم آیت‌الله تبریزی در بیان حکم پوشیدن لباس مشکی در عزای آن حضرت، بر اساس تعظیم شعائر، کراهت آن را نپذیرفت و این حقیقت نشان می‌دهد هیچ فقیهی در برابر اهل بیت عصمت و طهارت از خود سختی به میان نمی‌آورد.

تلاوت امام حسین (ع)؛ کلید فهم حقیقت قیام

استاد درس خارج حوزه در پایان با اشاره به حادثه ورود کاروان اسرا به کربلا اظهار داشت: وقتی کاروان پس از چهل روز به کربلا رسید، آن کودکان از سرزمین و یادآوری مصائب دوباره هراسیدند و حضرت زینب سلام الله علیها باید پاسخگوی آنان می‌شد. آن حضرت در کنار قبر برادر قرار گرفت و زبان حالش این بود که چهل روز پیش تو را با وضعیتی دیدم که شناخته نمی‌شدی و گفتم «اَنْتَ اَخی؟ اَنْتَ ابن اُمی؟»؛ آیا اکنون خواهرت را با این همه شکستگی می‌شناسی؟ «اَلا لَعْنَةُ اللهِ عَلَی الْقَوْمِ الظّالِمینَ». در پایان، این استاد حوزه با دعای فرج حضرت بقیةالله عجل الله تعالی فرجه الشریف، شفای بیماران و عزت و اقتدار نظام اسلامی، سخن خود را به پایان رساند.