استاد اکبر خادم‌الذاکرین، از اساتید حوزه علمیه قم و مبلغ بین‌المللی حوزه، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «شق‌القمر و نشانه‌های نزدیکی قیامت» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو با اشاره به سوره مبارکه «قمر» خاطرنشان کرد: این سوره مبارکه پنجاه‌وپنج آیه دارد و سوره‌ای مکی است که ‌جز دو آیه پایانی آن که متقین را به بهشت بشارت می‌دهد، تماماً در مقام انذار و تخویف است. سوره با آیه «اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ» آغاز و در ادامه به نسبت دادن سحر به پیامبر و سرگذشت اقوام پیشین همچون قوم نوح، عاد، ثمود، قوم لوط و آل‌فرعون اشاره می‌کند و هشدار می‌دهد که این امت از امت‌های پیشین برتر نیستند.

«اقتربت الساعة»؛ اشاره به نزدیکی قیامت

وی با بیان اینکه «اقتراب» به معنای زیادی در قرب و نزدیکی است، اظهار داشت: «اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ» یعنی زمانی که قیامت برپا می‌شود بسیار نزدیک شده است و ساعت، ظرف قیامت است. برخی مفسران بر آن‌اند که چون پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله آخرین پیامبر است، بعثت او خود نشانه نزدیکی قیامت است؛ چنان که در حدیثی که فخر رازی در تفسیر خود آورده، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود «بُعِثْتُ اَنَا وَ السَّاعَةَ کَهاتَیْن»؛ من و قیامت همچون دو انگشت به هم نزدیک هستیم.

شق‌القمر؛ معجزه پیامبر اکرم (ص)

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به معجزه شق‌القمر تصریح کرد: بر اساس آنچه در تفسیر المیزان آمده، مشرکان از پیامبر خواستند ماه را دو نیم کند و حضرت به اذن الهی این معجزه را انجام داد. برخی نیز گفته‌اند درخواست‌کنندگان کسانی بودند که در بیعت عقبه از مدینه آمده بودند. در روایات مستفیضه و دیدگاه اغلب اهل حدیث و تفسیر، این حادثه به معجزه پیامبر مربوط است؛ زیرا قرآن با فعل ماضی «وَانْشَقَّ الْقَمَرُ» از آن یاد کرده و در آیه بعد نیز آمده است «وَ اِنْ یَرَوْا آیَةً یُعْرِضُوا وَیَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ»؛ که اشاره به دیدن و انکار همین معجزه در دنیا دارد. تنها حسن بصری، عطا و بلخی آن را از نشانه‌های قیامت دانسته‌اند و گفته‌اند فعل ماضی برای محقق‌الوقوع بودن آمده است.

وی افزود: ابن مسعود نقل می‌کند ماه در عهد پیامبر دو نیم شد و قریش گفتند این سحری از سوی فرزند ابی‌کبشه است؛ برخی گفتند منتظر مسافران بمانید و از آنان بپرسید، پس چون مسافران بازگشتند و گفتند ما دو نیم شدن ماه را دیدیم، آیه «اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَر» نازل شد. ابن عمر نیز می‌گوید این حادثه در عهد رسول الله صلی الله علیه و آله رخ داد و مردم دو دسته شدند؛ گروهی این‌سوی کوه و گروهی آن‌سوی آن ایستادند و پیامبر فرمود «اشهدوا اشهدوا»؛ شاهد باشید.

حجت تمام است؛ نقصان در فاعلیت نیست

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به آیه «وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مِنَ الْاَنْباءِ ما فیهِ مُزْدَجَر» اظهار داشت: «مُزدَجَر» به معنای پند گرفتن و موعظه است و مقصود این است که اخبار امت‌های گذشته و عذاب‌هایی که دیدند به اینان رسیده و آن‌چه موجب انزجار از بدی‌ها می‌شود به آنان رسیده است؛ پس مشرکان بی‌خبر نبودند. بنابراین کمبودی در ابلاغ پیامبران نیست؛ «هر چه هست از قامت ناساز بی‌اندام خود آنهاست»؛ یعنی اینان گوش شنوا ندارند.

وی افزود: در ادامه می‌فرماید «حِکْمَةٌ بالِغَةٌ فَما تُغْنِ النُّذُر»؛ این قرآن حکمتی رسا و کامل است، اما انذارِ منذران در آنان اثر نکرد، چون مانع داشتند. پس در فاعلیت فاعل نقصی نیست و هر چه هست در قابلیت و آمادگی روحی مخاطبان و گیرندگان است. عبرت‌ها فراوان است اما عبرت‌گیرندگان کم‌اند. سپس خداوند می‌فرماید از آنان روی بگردان؛ آنان نمی‌فهمند و روزی می‌آید که دعوت‌کننده به امری سخت و ناشناخته فرامی‌خواند.

«داعی» خداست و روز قیامت روزی سخت

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به آیه «یَوْمَ یَدْعُو الدَّاعِی اِلی شَیْءٍ نُکُر» خاطرنشان کرد: بر اساس قرینه آیه ۵۲ سوره اسراء «یَوْمَ یَدْعُوکُمْ فَتَسْتَجیبُونَ بِهَمْدِه»، دعوت‌کننده در آن روز خود خداوند است و تعبیر «شَیْءٍ نُکُر» به امری سخت و هولناک اشاره دارد که همان قیامت و جزای اعمال است. در ادامه می‌فرماید «خُشَّعاً اَبْصارُهُم یَخْرُجُونَ مِنَ الْاَجْداثِ کَاَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِر»؛ خشوع به معنای نوعی ذلت و فروتنی است و از آن رو به چشم‌ها نسبت داده شده که ظهور خشوع در چشم کامل‌تر و آشکارتر است. اهل محشر همچون ملخ‌هایی پخش‌شده و سرگردان از قبرها بیرون می‌آیند؛ چنان که در سوره حج آمده «وَ تَرَی النّاسَ سُکاری وَ ما هُمْ بِسُکاری»؛ مردم را مست می‌بینی حال آنکه مست نیستند و این وحشت قیامت آنان را چنین کرده است. در سوره قارعه نیز فرموده «یَوْمَ یَکُونُ النّاسُ کَالْفَراشِ الْمَبْثُوث»؛ همچون پروانه‌های پراکنده.

حکمت بالغ، تکذیب و پیروی از هوای نفس

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به آیه «وَ کَذَّبُوا وَ اتَّبَعُوا اَهْوَاءَهُمْ وَ کُلُّ اَمْرٍ مُسْتَقِرٌّ» تصریح کرد: اینان پیامبر و آیات او را تکذیب کردند و از هوای نفس پیروی نمودند؛ و «کُلُّ اَمْرٍ مُسْتَقِرٌّ» یعنی هر امری به‌زودی در جایگاه خود استقرار می‌یابد و روشن می‌شود که حق با پیامبر بود یا با مشرکان؛ شبیه آیه «لَتَعْلَمُنَّ نَبَاَهُ بَعْدَ حینٍ». تعبیر «سحر مستمر» نیز به معنای سحری پشت سر سحر و پیوسته است؛ مشرکان هر چه می‌دیدند آن را سحر می‌خواندند.

دنیا بازار است؛ اندوه سوداگران

این مبلّغ بین المللی حوزه علمیه قم با اشاره به فرمایش امام هادی علیه‌السلام که «رَبِحَ قَلیلاً قَائمُونَ وَ خَسِرَ کَثیراً آخَرُونَ» اظهار داشت: دنیا همچون بازار است؛ انسان از بازار که بیرون می‌آید، خواه چیزی خریده باشد و خواه نخریده، در هر حال ناراحت است. اگر بفهمد گران خریده، اندوهگین می‌شود و اگر بفهمد ارزان خریده، می‌گوید چرا بیشتر نخریدم. این حال همه رهگذران دنیاست؛ گنهکار می‌گوید چرا گناه کردم و نیکوکار می‌گوید چرا برای نماز و عبادت وقت بیشتری نگذاشتم. حتی متقین نیز از این جهت که می‌توانستند بهتر عمل کنند در اندوه‌اند. نقل شده یکی از بزرگان در عالم رؤیا در جایگاهی نیکو دیده شد و از او پرسیدند آیا دوست داری به دنیا بازگردی؟ گفت آری، تا شب‌ها در تجمعاتی حاضر شوم که دفاع از حق می‌کنند؛ زیرا خداوند می‌داند چنین حاضران را چه جایگاهی است.

«مُهْطِعینَ اِلَی الدَّاعِ»

استاد حوزه علمیه قم در پایان با اشاره به آیه «مُهْطِعینَ اِلَی الدَّاعِ یَقُولُ الْکافِرُونَ هذا یَوْمٌ عَسِرٌ» خاطرنشان کرد: «مُهْطِعینَ» از ماده اهطاع به معنای گردن کشیدن است؛ یعنی چون ندای الهی بلند می‌شود، آنان گردن‌ها را به سوی مبدأ صدا می‌کشند و کافران که دستشان خالی است می‌گویند این روز روزی سخت و صعب است. تلاوت این آیات به‌همراه توضیحات، تا آیه هشتم سوره قمر ادامه یافت و بررسی آیات بعدی به جلسات آینده موکول شد.