استاد سید جعفر ربانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «منزلت صبر در زندگی فردی و اجتماعی» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با تأکید بر جایگاه صبر تصریح کرد: صبر یکی از ارکان زندگی است و خداوند نخست به من و سپس به همه عنایت کند که صبر تأثیر بسیاری در زندگی دارد. با بی‌صبری، زندگی‌ها از هم می‌پاشد و با صبر، آتش‌ها به گلستان تبدیل می‌شود؛ نمونه‌های فراوان آن در زندگی فردی، اجتماعی و خانوادگی دیده می‌شود. با اندکی تحمل، بسیاری از مسائل حل می‌شود و با اندکی بی‌صبری، بسیاری از مسائل به هم می‌ریزد.

وی معنای صحیح صبر را چنین تبیین کرد: صبر به معنای استقامت هدفمند است، نه اینکه خود را آزار دهی. برخی مفاهیم دینی را چنان معنا می‌کنند که انسان از دین بیزار شود؛ می‌گویند دین گفته صبر کنید و بسازید، تا کی بسازیم؟ در حالی که معنای صبر این نیست. صبر یعنی استقامت هدفمند، یعنی مدیریت روح و روان، یعنی پاک نکردن صورت مسئله. همان‌گونه که ریاضی‌دان باید مسئله را حل کند نه پاکش کند، صبر یعنی صورت مسئله را نگه داریم و آن را حل کنیم؛ این هنر است و برخی این هنر را دارند و برخی ندارند.

اجر و درجات صبر

استاد با استناد به روایات اظهار کرد: قرآن می‌فرماید: «اِنَّ الَّذینَ قالُوا رَبُّنَا اللهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا»؛ کسانی که گفتند پروردگار ما خداست و سپس استقامت کردند، «تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلائِکَةُ»؛ فرشتگان بر آنان فرود می‌آیند. فرشتگان می‌گویند: «اَلّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ اَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ»؛ نه غم بخورید و نه اندوهگین باشید و بشارت باد بر شما به بهشتی که وعده داده شده است.

وی با اشاره به حدیث نبوی درباره اقسام صبر تصریح کرد: پیامبر خدا (ص) فرمودند صبر سه گونه است: صبر بر مصیبت، صبر بر طاعت و صبر بر ترک معصیت. هر کدام نیز درجه‌ای دارد. کسی که بر مصیبت صبر کند و خوب عزاداری کند و سخنی برخلاف رضای الهی نگوید، خداوند سیصد درجه به او می‌دهد که فاصله هر درجه میان آسمان و زمین است. کسی که بر طاعت صبر کند، ششصد درجه می‌گیرد که فاصله هر درجه از زمین تا عرش است؛ و کسی که بر ترک معصیت صبر کند، نهصد درجه می‌گیرد که فاصله هر درجه از زمین تا منتهی‌العرش است. این روایت از کتاب کافی مرحوم کلینی نقل شده است که از علمای بزرگ شیعه است. خداوند اجر محسنین را ضایع نمی‌کند.

استاد ربانی در تبیین عزاداری افزود: دو گونه عزاداری داریم؛ عزاداری خوب آن است که همچون پیامبر خدا (ص) باشد که بر فرزندش ابراهیم گریه کرد و بر مادرش و بر جناب حمزه و شهادت جعفر بن ابی‌طالب گریه کرد، اما سخنی برخلاف رضای الهی نگفت. عزاداری خوب یعنی اشک ریختن و خود را خالی کردن، بی‌آنکه به خدا اعتراضی شود؛ اما عزاداری بد آن است که انسان به خدا اعتراض کند و بگوید چرا بردی و تو چگونه حکیمی. پیامبر (ص) فرمودند: «فَمَنْ صَبَرَ عَلَی الْمُصیبَةِ حَتّی یَرُدَّها بِحُسْنِ عَزائِها کَتَبَ اللهُ لَهُ ثَلاثَ مِاَةِ دَرَجَةٍ».

صبر پیامبران و استقامت در برابر تکذیب

وی با اشاره به قرآن اظهار کرد: «وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلَی ما کُذِّبُوا وَ اُوذُوا»؛ ای پیامبر، تنها تو نیستی؛ پیامبران پیشین نیز تکذیب شدند و اذیت شدند و صبر کردند. «حَتّی اَتاهُمْ نَصْرُنا»؛ تا اینکه یاری ما به آنان رسید؛ «وَ لا مُبَدِّلَ لِکَلِماتِ الله»؛ و کسی نمی‌تواند روش خدا را دگرگون کند. «فَاصْبِرْ کَما صَبَرَ اُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ»؛ پس صبر کن آن‌گونه که پیامبران اولوالعزم صبر کردند. موسی (ع)، ابراهیم (ع)، عیسی (ع) و نوح (ع) همه صبر کردند.

استاد حوزه علمیه قم افزود: در قرآن کریم می خوانیم: «وَ لا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَاَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَ ما یُوعَدُونَ لَمْ یَلْبَثُوا اِلّا ساعَةً مِنْ نَهارٍ»؛ عجله نکن، چرا که وقتی قیامت برپا شود، مردم گمان می‌کنند جز ساعتی از روز درنگ نکرده‌اند. سرگذشت جناب نوح (ع) نمونه‌ای از این حقیقت است که عمر طولانی انسان در برابر ابدیت، همچون لحظه‌ای کوتاه است.

استقامت در برابر دشمنان و طراحی نظام بین‌الملل

استاد ربانی با اشاره به شرایط کنونی جهان تصریح کرد: در آخرالزمان، دشمنان با شما درمی‌افتند و شما را به خشم می‌آورند؛ در این درگیری اسلام و کفر باید استقامت کرد و کوتاه نیامد. کسانی که کوتاه آمدند و التماس و دیپلماسی التماسی کردند، ضرر کردند و کسانی که مقاومت کردند، عزت یافتند. رهبری نیز همان مسیر استقامت را تبیین کرده‌اند که تسلیم آمریکا نشوید؛ چرا که هزینه تسلیم شدن بیشتر از هزینه مقاومت است. نمونه آن دولت عربستان است که تسلیم شد و اموالش را بردند.

وی با اشاره به آیه «وَ مِنَ النّاسِ مَنْ یَعْبُدُ اللهَ عَلی حَرْفٍ» اظهار کرد: گروهی خدا را بر لبه‌ای از ایمان عبادت می‌کنند؛ اگر خیری به آنان برسد، خوشحال می‌شوند و می‌گویند این از اسلام است، و اگر فتنه‌ای برسد، به کفر بازمی‌گردند. اینان در دنیا و آخرت زیان‌کارند و دچار خسران مبین شده‌اند. مبادا روزگارمان یک‌گونه باشد؛ روزی که خدا به ما احترام کرد، حالی دیگر و روزی که شرایط دشوار شد، حالی دیگر.

داستان طالوت و جالوت؛ درس استقامت

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم با اشاره به داستان طالوت و جالوت خاطرنشان کرد: قرآن می‌فرماید: «فَلَمّا فَصَلَ طالُوتُ بِالْجُنُودِ قالَ اِنَّ اللهَ مُبْتَلیکُمْ بِنَهَرٍ»؛ هنگامی که طالوت لشکریان را بیرون برد، گفت خداوند شما را با نهری می‌آزماید؛ «فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَیْسَ مِنّی وَ مَنْ لَمْ یَطْعَمْهُ فَاِنَّهُ مِنّی اِلّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِیَدِهِ»؛ هر کس از آن بنوشد از من نیست و هر کس نچشد از من است، مگر کسی که به اندازه یک کف دست بگیرد. «فَشَرِبُوا مِنْهُ اِلّا قَلیلًا مِنْهُمْ»؛ همه از آن نوشیدند مگر اندکی از آنان؛ تنها سیصد و سیزده نفر خود را کنترل کردند.

وی افزود: «فَلَمّا جاوَزَهُ هُوَ وَ الَّذینَ آمَنُوا مَعَهُ قالُوا لا طاقَةَ لَنَا الْیَوْمَ بِجالُوتَ وَ جُنُودِهِ»؛ چون از نهر گذشتند، همراهان گفتند ما امروز توان مقابله با جالوت و لشکریانش را نداریم. اما خواص و موحدان گفتند: «کَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلیلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً کَثیرَةً بِاِذْنِ اللهِ وَ اللهُ مَعَ الصّابِرینَ»؛ چه بسا گروه اندکی بر گروه بسیاری به اذن خدا پیروز شد و خداوند با صابران است. «وَ لَمّا بَرَزُوا لِجالُوتَ وَ جُنُودِهِ قالُوا رَبَّنا اَفْرِغْ عَلَیْنا صَبْراً وَ ثَبِّتْ اَقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَی الْقَوْمِ الْکافِرینَ»؛ این دعا برگرفته از سخن یاران طالوت است و ما نیز باید آن را در قنوت و رکوع و سجود بخوانیم: خدایا بر ما صبر فرو ریز و گام‌هایمان را استوار کن و ما را بر گروه کافران یاری کن.

استاد در پایان این بخش اظهار داشت: رزق تنها نان و برنج نیست؛ یکی از رزق‌های خدا به انسان صبر است. «اِنَّما یُوَفَّی الصّابِرُونَ اَجْرَهُمْ بِغَیْرِ حِسابٍ»؛ همانا صابران پاداش خود را بی‌حساب دریافت می‌کنند. «لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْاَمْوالِ وَ الْاَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصّابِرینَ»؛ همان کسانی که چون مصیبتی به آنان رسد می‌گویند: «اِنّا لِلّهِ وَ اِنّا اِلَیْهِ راجِعُونَ»؛ اینان مشمول درود و رحمت پروردگارند و خود هدایت‌یافتگانند.