استاد خادم زاده مطرح کرد:

وجود یا عدم شب قدر در امم گذشته

ممکن است به ذهن برخی خطور کند که آیا شب قدر مخصوص ما مسلمانان است یا این که در گذشته هم این گونه بوده یعنی شب قدر سابقه ای قبل از اسلام داشته است.

 

استاد علی خادم زاده در گفت وگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: موضوع شب قدر، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. من فکر می کنم اگر بخواهیم راجع به شب قدر صحبت کنیم بهترین گزینه این است که سوره مبارک قدر را محور قرار دهیم. سوره ای که با آیات پنج گانه و مختصرش حقایق عظیمی را در مورد شب قدر بیان می کند. در دومین آیه می فرماید «و ما ادراک ما لیله القدر» و چه می دانی که شب قدر چیست. پیغمبری که آن عظمت را دارد و علوم الهی نزدش موجود است مخاطب خدا قرار می گیرد و حضرت حق به او می فرماید که شب قدر چیست و این نشان از عظمت شب قدر دارد.

 

این استاد حوزه علمیه گفت: در سومین آیه می فرماید: «لیله القدر خیر من الف شهر» شب قدر برتر است از هزار ماه. البته مستحضرید که بحثی در علم اصول مطرح است تحت عنوان مفهموم عدد. مطرح می کنند که گاهی عدد برای تحدید و گاهی برای تکثیر است. این جا به نظر می رسد که این عدد الف شهر و هزار برای تحدید نیست بلکه برای تکثیر است. یعنی حضرت حق می خواهد این نکته را اشاره کند که عبادات هر قدر هم زیاد باشند به پای شب قدر نمی رسند، نه این که حالا هشتاد ماه عبادت به شب قدر نمی رسد هشتاد و یک ماه می رسد نه این معنا را ندارد. بنابراین فقط برای اشاره به عظمت شب قدر که از 80 ماه هم بالاتر است. بنابراین برای یک اشاره ای به عظمت شب قدر است که از تعداد هزار ماه عبادت که هشتاد سال عبادت است بالاتر است.

 

استاد خادم زاده افزود: «لیله القدر خیر من الف شهر» شب قدر بالاتر از هزار ماه است به نظر من برای شناخت اهمیت شب قدر به همین مقدار بسنده کنیم زیبنده است. در مورد تعیین شب قدر این نکته را باید به عرض برسانیم که در روایات مختلفی وارد شده است که شب قدر مخفی است و از برخی روایات استفاده می شود که شب قدر حتما در ماه مبارک رمضان است. این که در کدام شب ماه مبارک رمضان است، در شب اول است، در شب هفدهم، نوزدهم، بیست و یکم یا بیست و سوم است و یا در شب بیست و هفتم یا بیست و نهم است، میان دانشمندان اختلاف وجود دارد اما سه شب نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم از شهرت بیشتری برخوردار است.

 

این استاد حوزه علمیه در ادامه افزود: در روایات ائمه معصومین علیهم السلام روی این سه شب خیلی تاکید شده است. البته در روایتی ما به مطلبی از امام صادق علیه السلام برخورد می کنیم که یک وجه الجمعی میان سه شب را برای ما معرفی می فرماید. می فرماید که شب نوزدهم «لیله التقدیر» است. شب اندازه گیری است. شب بیست و یکم «لیله الإبرام» است شبی است که بررسی می شود ممکن است کم و زیاد شود. شب بیست و سوم است «لیله الإمضاء» است و شب حتمیت است بنابراین اگر بگوییم هر سه شب مکمل یکدیگر هستند حرف گزافی نگفته ایم.

 

این استاد ادامه داد: اما در پاره ای دیگر از روایات بر شب بیست و سوم تاکید بیشتری شده و شواهدی هم وجود دارد که شب بیست و سوم به احتمال قوی شب قدر است. من جمله همان روایت معروف جهنی که محضر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم رسید و گفت آقا من هر شب ماه رمضان نمی توانم بیایم مسجد. حضرت فرمودند که این سه شب نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم بیا.گفت نمی توانم این سه شب را بیایم حضرت فرمود دو شب بیست و یکم و بیست سوم بیا. گفت نمی توانم آن دو شب را بیایم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند شب بیست و سوم بیا. بنابراین شب بیست و سوم به احتمال قوی شب قدر باشد. در روایتی که مرحوم مجلسی در جلد 98 بحار نقل کرده رسول خدا به صراحت می فرمایند: «أن لیله القدر لیله ثلاث و عشرین» شب قدر بیست و سوم ماه مبارک رمضان است. بنابراین شایسته است که این سه شب را انسان اهمیت دهد خصوصا شب بیست و سوم. این هم نکته ای راجع به تعیین شب قدر.

 

استاد خادم زاده افزود: نکته دیگری که در مورد شب قدر ممکن است به ذهن برخی از عزیزان خطور کند این است که آیا شب قدر مخصوص ما مسلمانان است؟ یا این که در گذشته هم این گونه بوده است یعنی شب قدر سابقه ای قبل از اسلام داشته است؟ واقعیت این است که دو طایفه از روایات در این جا وجود دارند. برخی از روایت از آنها استفاده می شود که شب قدر در گذشته هم وجود داشته یعنی قبل از ظهور اسلام هم ما شاهد هستیم که شب قدر بوده است. مثلا روایتی که مرحوم علامه مجلسی در جلد 98 بحار صفحه 145 نقل کرده از زبان حضرت موسی علیه السلام آمده است که حضرت فرمودند: «الهی ارید قربک قال قربی لمن یستیقظ لیله القدر» موسی بن عمران گفت بار الهی من قرب و نزدیکی خودت را می خواهم. حضرت حق فرمود: نزدیکی من برای کسی است که شب قدر بیدار باشد. در روایت می بینیم که شب قدر مطرح شده است بعد در ادامه دارد «الهی ارید رحمتک قال رحمتی لمن رحم المساکین لیله القدر» تا آخر روایت. از این روایت که مرحوم علامه مجلسی در 98 بحار نقل کرده استفاده می شود که شب قدر در گذشته هم وجود داشته است.

 

وی در ادامه گفت: در روایت دیگری که البته در مصادر اهل سنت آمده از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نقل کردند که یکی از اختصاصات امت من شب قدر است. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود «ان الله وهب لامتی لیله القدر» خداوند شب قدر را برای امت من هدیه کردند که «لم یعطها من کان قبلهم» که به امت های پیشین عطا نکرده است. این روایت در تفسیر درالمنثور جلد شش صفحه 371 آمده اما آن روایتی که در مورد وجود شب قدر در امم گذشته است در مصادر شیعی یکی بحارالانوار است یکی هم اقبال مرحوم سیدبن طاووس است ذکر شده است بنابراین در این زمینه ما دو تا طایفه از روایات داریم. نکته دیگری که در مورد شب قدر جا دارد ما به آن اشاره کنیم نزول قرآن است. از آیات و روایات به خوبی استفاده می شود که قرآن مجید در شب قدر نازل شده است. «شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن» ماه رمضان است که قرآن در آن نازل شده است.

 

این استاد در انتهای گفت و گو افزود: در اولین آیه سوره مبارکه قدر می خوانیم ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم. بنابراین به صورت قطعی قرآن مجید در ماه رمضان و در شب قدر نازل شده است. نکته ای که این جا وجود دارد این است که آیه شریفه اقرا در روز مبعث نازل شده. جمع بین این دو این است که قرآن دو نزول داشته، نزول تدریجی و نزول دفعی. نزول تدریجی قرآن از بعثت و با آیه اقرا بوده است و نزول دفعی قرآن در شب قدر بوده است و بنابراین نزول قرآن در شب قدر و نزول قرآن در شب قدر با هم منافاتی ندارند بلکه مکمل همدیگر هستند این هم نکته ای در مورد نزول قرآن در شب قدر که بر شرافت شب قدر می افزاید.

وی با این شعر از حافظ به بیانات خود پایان داد:

دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند

واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند

چه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی

آن شب قدر که این تازه براتم دادند

/260/22/20

 

پ, 04/18/1394 - 16:50

دیدگاه جدیدی بگذارید