استاد مهدوی مطرح کرد؛

ریشه مشکلات فرهنگی جامعه «قسمت اول»

به نظر می رسد که این امر یک رسالت بر دوش حوزه است؛ ما اگر در عرصه علوم انسانی وارد نشویم، آنها که دست بردار نیستند و با علوم انسانی است که عالم را اداره می کنند و ما را تابع خود می خواهند.

 

استاد غلامرضا مهدوی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «ریشه مشکلات فرهنگی جامعه» پرداخت.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: فرهنگ، به همراه اقتصاد و سیاست سه بعد از ابعاد تحولات اجتماعی لحاظ می گردد.

 

وی در ادامه بیان کرد: اینکه به بُعد تعبیر می شود به دلیل این است که ابعاد از یکدیگر تأثیر می پذیرند و در یکدیگر تأثیرگذار هستند. یک بار می گویند که جامعه متشکل از سه جزء است و یک بار گفته می شود که جامعه متشکل از سه بعد است. وقتی از تعبیر جزء استفاده می شود، چه بسا که تعبیر غیر صحیحی باشد؛ اما وقتی از تعبیر بعد استفاده می شود، ناظر به تأثیر و تأثری است که ابعاد از هم دارند.

 

استاد مهدوی اضافه نمود: در هر حال فرهنگ، سیاست و اقتصاد سه بعد یک جامعه است و باید دید که به کدام یک از این ابعاد بیشتر می پردازیم. اگر به بعد فرهنگی یک جامعه بیشتر پرداخته شود، سیاست و اقتصاد آن جامعه را هم متأثر از خودش می کند. کما اینکه در دنیا می بینیم به دلیل اینکه تفکر امروز دنیا تفکر مادی است، بر روی جنبه اقتصادی متوجه شده است و از این رو فرهنگ و سیاست را هم متأثر از اقتصاد می داند و مسائل فرهنگی را بر اساس نظریات اقتصاد تعریف می کند؛ کما اینکه مسائل سیاسی را هم بر اساس نظریات اقتصادی دنبال می کند و این نکته ای است که بسیار قابل توجه است.

 

 

وی افزود: لازم است تا ببینیم تلقی ما از فرهنگ چیست؟ به گمانم می رسد شاید جامع ترین تعریفی که برای «فرهنگ» بتوانیم بگوییم این است که کلا سه ساحت در وجود انسان است: ساحت تمایلات؛ ساحت فکر و اندیشه؛ ساحت عمل و رفتار.

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: به نظر می رسد بر همین اساس است که کلّ معارف اسلام در سه بخش اعتقادات، اخلاقیات و احکام خلاصه می شود. در مباحث اخلاقی آن جنبه تمایلات انسان و تعلقاتی که پیدا می کند، مورد توجه قرار می گیرد و در مسائل اعتقادی هم بنا بر این است که اندیشه انسان سامان بگیرد و شخص یک اندیشه منسجم داشته باشد و نسبت به مسأله رفتار انسان هم فقها متکفل هستند و احکام الهی را برای زندگی دنیا تبیین می کنند که مردم در زندگی خودشان در همان چارچوبی که خدای متعال می فرماید و فقها استنباط می کنند، عمل نمایند.

 

استاد غلامرضا مهدوی خاطرنشان کرد: آن قدر برای فرهنگ در کتاب ها تعریف بیان کرده اند که ایجاد سردرگمی می کند؛ اما اگر ملاک در دست انسان باشد، به گمان این که زیاد گرفتار نشویم و تکلیف خود را مشخص کنیم. با توجه به اینکه فرهنگ با انسان ارتباط دارد و انسان هم دارای این سه ساحت وجودی است، از این رو جرأت می کنیم فرهنگ را تعریف کنیم به اینکه؛ فرهنگ یک جامعه آن چیزهایی است که می خواهد اولا به تمایلات جامعه شکل و جهت بدهد؛ دیگر به فکر و اندیشه آنها جهت بدهد و سوم اینکه رفتار آنها را جهت دهی بکند.

 

وی افزود: بنابراین وقتی می گوییم «فرهنگ اسلام» یا «فرهنگ تشیع» یا در مقابل آنها «فرهنگ کفار» یا «فرهنگ غرب» دقیقا مطلب همین است؛ یعنی آنها هم برای خودشان یک سری باورها دارند و یک سلسله تمایلات و تعلقات دارند و یک سری روش ها دارند؛ با این وجود جبهه مقابل یعنی جبهه نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و حضرات معصومین علیهم السلام هم برای هدایت جامعه و سرپرستی امت طرح و برنامه دارند.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: اساسا اگر ما شیعیان برنامه نداشته باشیم، چه بخواهیم و چه نخواهیم در طرح دیگران قرار می گیریم. این یک واقعیت انکارناپذیر است. اگر پدر و مادری برای تربیت فرزندان خودشان طرح و برنامه نداشته باشند، قطعا دیگرانی هستند که در تربیت فرزند تأثیر می گذارند؛ و این دیگران، یا فضای مجازی است یا دوستان یا...

 

وی در ادامه بیان کرد: در دنیای امروز که دوره غیبت است و تعبیر آخرالزمان بر آن گذاشته می شود و فتنه های آخرالزمان را در روبروی خود می بینیم، بالاخره برای نجات پیدا کردن از این شرایط اگر طرح  و برنامه نداشته باشیم، در طرح دیگران قرار می گیریم.

استاد مهدوی خاطرنشان کرد: انصافا به برکت حضرات انبیاء و معصومین و وحی الهی و عالم غیب که به روی ما باز بوده، دست ما از این جهت باز است؛ ولی به نظر می رسد که ما قدر سرمایه هایی را که در اختیار داریم را نمی دانیم و از این رو با مشکلات فرهنگی، سیاسی و اقتصادی که در جامعه می بینید، مواجهه هستیم. همه این مشکلات می تواند به یک نقطه برگردد.

 

وی افزود: همیشه فرهنگ عمومی جامعه متأثر از فرهنگ تخصصی جامعه است؛ در جامعه ما با دو تفکر روبرو هستیم؛ یک تفکر حوزه های علمیه است که به دنبال عرضه کردن اسلام ناب هستند و یک تفکر است که در دانشگاه ها هستند؛ این امر برای دیروز و امروز نیست؛ دانشگاه های با تفکرات امروزی از غرب آغاز به کارکرد و با همین تفکرات در ایران هم شروع به کار نمود. این ها اهدافی را انتخاب کردند که بر طبق آن اهداف علومی تبیین شده و یک مسیر دیگری را دنبال می کنند.

 

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: به نظر می رسد ریشه مشکلاتی که داریم، به «علوم انسانی» بر می گردد. بین علوم انسانی و تجربی رابطه برقرار است و حتی دانشمندان غربی هم این مطلب را بیان کرده اند و مدعی هستند که دانشمندان علوم تجربی کارگران متخصص هستند؛ یعنی منظورشان این است که درست است کسانی در رشته پزشکی یا مهندسی تحصیل می کنند، اما آنها اعترافشان این است که آنها کارگران متخصص هستند.

 

وی در ادامه بیان کرد: کارگر برای کارفرما کار می کند، اما این مهندسان و... کارگرانی هستند که تخصص پیدا کردند؛ یعنی درس خوانده اند و زحمت کشیده اند و کارگر متخصص شده اند و کارفرمای آنها دانشمندان علوم انسانی هستند.

 

استاد غلامرضا مهدوی خاطرنشان کرد: البته اینکه می بینیم علوم انسانی و عالمان به این علم، در آن درجه و جایگاه خودشان نیستند، به خاطر نقشه دشمنان بوده است؛ کم توجهی و بی اعتنایی نسبت به این امر در ایران، به خلاف آن چیزی است که در غرب وجود دارد؛ چه اینکه در آنجا حساب ویژه ای برای علوم انسانی باز می کنند.

 

وی افزود: در کشوری مانند امریکا می بینیم، کسانی که از کشور ما یا لبنان، عراق، پاکستان و دیگر کشورهایی که به قول آنها «در حال توسعه» هستند و به امریکا می روند، اکثرا و غالبا در آنجا اجازه ندارند که در علوم انسانی مشغول به کار شوند؛ بلکه بیشتر و غالبا در علوم تجربی است که به کار گرفته می شوند؛ مثلا در رشته های مهندسی این امر مشهود است. اگر چه ممکن است که افتخار هم بکنیم؛ اما چندان افتخاری هم ندارد.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: اگر می بینیم که اجازه نمی دهند که در علوم انسانی مشغول به تحصیل شوند، به علت آن است که این علوم در آن جا از جایگاه بالایی برخوردار است؛ برای سرنوشت یک ملت و یک کشور و یک جامعه، حتی جامعه جهانی با به دست گرفتن علوم انسانی و اینکه این علوم انسانی را در اختیار خودشان قرار داده، انحصاری اش کرده اند و بر عالم مسلط شده اند.

 

وی در ادامه بیان کرد: در علوم انسانی صحبت بر سر انسان است و بازگشتش به انسان است؛ چه اقتصاد، چه جامعه شناسی، چه روان شناسی، چه دانش مدیریت و... از همه اینها تحت عنوان علوم انسانی نام برده می شود. آن تعریفی که درباره انسان از طریق وحی به ما رسیده است، با تعریف غربی ها درباره انسان از زمین تا آسمان فرق دارد.

 

استاد مهدوی اضافه نمود: آنها بر اساس تعریفی که از انسان دارند، و هدفی که برای انسان تبیین کرده اند، راه رسیدن به آن هدف را مشخص کرده اند و معادله اش را نوشتند که از اساس با مکتب الهی تفاوت دارند.

 

وی افزود: دختر و پسر مسلمان در علوم انسانی رشته روانشناسی می خواند، علوم تربیتی و اقتصاد و جامعه شناسی را می خواند و نتیجه اش همین می شود که می بینیم؛ در اقتصاد با مشکل روبرو هستیم؛ چون بر اساس مدل غربی عمل می کنیم؛ در علوم تربیتی و علوم سیاسی، روان شناسی و جامعه شناسی و ... هم همین گونه هستیم.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: به نظر می رسد که این امر یک رسالت بر دوش حوزه است؛ ما اگر در عرصه علوم انسانی وارد نشویم، آنها که دست بردار نیستند و با علوم انسانی است که عالم را اداره می کنند و ما را تابع خود می خواهند.

 

وی اضافه نمود: آدام اسمیت وقتی می خواهد انسان را تعریف کند، می گوید: انسان حیوانی منفعت پرست است. وقتی کسی تعریفش از انسان این است، وقتی می خواهد مدلی برای عملکرد انسان تعریف کند، چه رویکردی را در نظر خواهد گرفت؟ نظام اقتصادی با این رویکرد نمی تواند آن نظامی باشد که مورد توجه نظام ما قرار گیرد و از آن الگو برداری شود.

 

استاد غلامرضا مهدوی در پایان قسمت اول گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید بیان کرد: تمام کسانی که اقتصاد خواندند، الا کسانی که خودشان اهل فکر هستند و مقداری حواسشان جمع است، نوعا این اساتید اقتصاد چیزی غیر از اینها بلد نیستند؛ یا در آنجا درس خوانده اند و یا کتاب های ترجمه شده آنها را در ایران گذرانده اند. در رشته روانشناسی همین بساط است؛ در رشته علوم سیاسی، علوم تربیتی و جامعه شناسی هم همین بساط است و این امر گرفتاری بزرگی است که به آن مبتلا شده ایم و بروزش مسائلی مثل حجاب متبلور می شود. مشکلات اقتصادی و فاصله طبقاتی و تبعیض ها در اقتصاد همه و همه از آثار و تبعات علوم انسانی است که امروزه گریبان بشر را گرفته است.

/270/260/20/

 

 

چ, 08/28/1399 - 11:37