استاد طبسی مطرح کرد؛

جریان سید الحسن موضوعی حول محور مهدویت

استاد نجم الدین مروجی طبسی از اساتید برجسته و از استوانه های علمی معاصر حوزه های علمیه، در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به موضوع «مهدویت» پرداخت.

 

مقدمه اول

این استاد بزرگوار حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: بحث در ارتباط با مهدويت، از بحث‌ هاي ضروري است و  بحث روز و مورد ابتلايي است. در روایات آمده است: «يخرج علي افواه الناس» امام زمان علیه السلام وقتي كه ورد زبان ها مي‌ شود، در آن دوران ظهور مي‌ كند. الان تقريبا همين است؛ همه افراد مخالف و موافق، سخن از حضرت ولي عصر ارواحنا فداه دارند؛ اما مخالف مي ‌داند كه پايان كارش به دست حكومت جهاني حضرت است. موافق هم كه مشتاقانه منتظر اين دولت كريمه است.

 

مقدمه دوم

استاد طبسی در ادامه بیان کرد: موضوع دوم، سوء استفاده ‌هايي است كه مي‌ شود. مدعياني هستند كه ادعاي نيابت خاصه دارند و يا خود را يماني مي‌ دانند. لااقل من با يكي دو تا يماني بحث كردم. با اطمينان مي‌ گفت: من يماني هستم و خودش رو مطرح كرد. امروز در جامعه مسأله ‌اي مطرح مي ‌شود كه، قبل از امام زمان علیه السلام فرزند ايشان به نام احمد خواهد آمد؛ و البته اكنون اعتقاد دارند كه اين شخص آمده است. مصاحبه هم با او شده و چندین صفحه مجموع مصاحبه است و عجيب اين كه مدعيان يا نائب‌ ها يا فرزند امام زمان علیه السلام، يا بالاخره يماني، سرلوحه مأموريت و برنامه آنها تخطئه مرجعيت و مراجع و حوزه است.

 

وی افزود: متأسفانه از بي ‌اطلاعي مردم سوء استفاده مي‌ كنند و مريد پروري مي‌ كنند. آنها با تمام قدرت وارد ميدان شده و با نشر جزوات و چاپ كتب در تيراژ وسيع اهداف خود را پيگيري مي ‌كنند. من مطمئن هستم پشت سر اين جريانات استعمار پير، یعنی انگليس قرار دارد.

 

این عضو جامعه مدرسین در ادامه بیان کرد: آنها مستند به روايات، ادعاهایشان را مطرح مي‌ كنند. با يكي از داعيان سرسخت يماني، شايد دو ساعت با او بحث داشتم. از كتاب غيبت نعماني روايت مي ‌آورد و به خيال خودش، وجود اين روايات در كتاب نعماني كافي است. و بدون بررسي روايات در كتب ديگر، اعتقاد به مطالبي پيدا كنيم و آن را بر اين آقا تطبيق نماييم.

 

استاد نجم الدین طبسی خاطرنشان کرد: با توجه به اين سوء استفاده ‌هايي كه مي شود. يكي از فضلاي نجف اشرف كه در طي يك دورة تابستاني در مركز تخصصي مهدويت خدمتشان بوديم، مطلبي را مطرح نمود كه اگر همان شيوه برخورد با مباحث اصولي و فقهي را در مباحث و احاديث مهدويت پيگيري مي‌ كرديم، اينها جرأت نمي ‌كردند قد علم كنند.

 

وی اضافه نمود: يك سري مطالب به نظر ما از اصول مسلّمه هستند و اينها روي اصول مسلّمه دست گذاشتند، يماني از اصول مسلمه است. يماني خواهد آمد؛ (ليس فيها راية بأهدي من راية اليماني، تهدي الي الحق) (الخرائج و الجرائح3/ 1163: في ذيل باب العلامات الكائنه قبل خروج المهدي علیه‌ السلام) اينها جز مسلمات است؛ اما بايد دانست كه چه چيزي متواتر است؛ اصل يماني يا حقانيت پرچم يماني كدام متواتر است؟ اصولاً ما در برابر جريان يماني تكليف داريم يا نداريم؟ اينها را ما بحث و تحقيق كرديم. گفتند اگر ما اين شيوه بحث را داشتيم، چگونه جرأت مي ‌كردند كه افراد را بسيج كنند و در صفوف شيعه رخنه نمايند. ما از اين به بعد ياد گرفتيم چه طور رفتار كنيم و بدون دعوا و نزاع به بحث علمي بپردازيم.

 

روایات موضوعی در کتب اربعه

این عضو جامعه مدرسین در ادامه بیان کرد: رواياتي كه در رابطه با بعضي جريان مهدويت است، كم نيست. هر چند بعضي رقم بزرگی را بیان کرده اند؛ اگر چه بعضي از آنها محترم هستند، ولي پذيرفته نيست؛ رقمي كه گفتند تا 7000 روايت را نقل كرده‌ اند. آنچه كه اکنون در كتاب 8 جلدی معجم احاديث الامام المهدي عجل ‌الله فرجه است، مجموع روايات 1436 يا 1439 است.

 

وی افزود: روايات مهدوی كه از وجود مقدس رسول الله صلوات الله عليه و آله رسيده است، اكثرا از طريق عامه است و تعدادشان 560 تا 563 است. البته توجه کنید که گاهي ادغام شده يا دو روايت نظير يا شبيه هم بوده است و اينها يكي حساب شده اند. باقي روايات مهدوی، از اهل بيت علیهم السلام است كه عمدتا از كتاب هاي شیعه است؛ هرچند از منابع و كتاب هاي اهل سنت هم بعضا نقل شده است. اما به مقدار روايات رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم نيست.

 

استاد محقق، نجم الدین طبسی خاطرنشان کرد: آياتي هم كه تأويل يا تفسير آنها، به نحوي مرتبط با حضرت ولي عصر عليه السلام است، تقريبا بالغ بر 400 آيه است. يعني به طور کلی به 2000 نمي‌ رسد. البته توجه داشته باشید که 2000 روایت و آیه شریفه رقم كمي نيست.

 

وی در ادامه بیان کرد: در كتب اربعه دست كم 300 روايت مهدوی بیان شده است كه رقم كمي نيست. اكثر اين روايات در كافي و من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق است. در اكثر جلدهای کتاب کافی به مناسبتي راجع به امام زمان و جريان علائم و اموری از این دست، رواياتي است. البته قسمتي از آن در تهذيب نقل شده است. چند روايت هم در استبصار آمده است. مثلاً گاهي مي ‌آمدند خدمت ائمه علیهم السلام مطالبي كه از روات از ائمه قبل نقل كرده بودند، عرضه مي‌ كردند، آقا تصحيح كنند.

 

این استاد برجسته حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ظاهرا ابوحمزه ثمالي خدمت امام كاظم علیه ‌السلام مي‌ رسد و عرض مي‌ كند: ابو بصير نقل كردند: هر وقت آقا امام باقر عليه السلام تب مي ‌كردند و كسالت پيدا مي ‌كردند، فرياد مي ‌زدند: يا فاطمه الزهراء علیه ‌السلام، به گونه‌ اي فرياد مي ‌زد كه كسي كه بيرون منزل بود، صداي امام علیه ‌السلام را مي ‌شنيد، آيا درست است اين مطلب؟ آقا فرمودند: «بله»

 

وی افزود: به عنوان نمونه ديگر، در ج 3 استبصار صفحه 70 علي بن سالم مي‌ گويد: «سألت اباعبدالله: عن الخبر الذي روي إن ربح المؤمن علي المؤمن رِبا.»

راوي مي‌ پرسد روايتي از ائمه قبل نقل شده است كه «كسي كه اطمينانش به وثيقه بيش از اطمينانش به برادرش باشد، من از او بيزارم.» اين روايت نقل شده است آيا همينطور است؟ امام فرمودند: «براي الان و اين زمان نيست، مربوط به دوران ظهور حق است، (ظهور القائم) دوراني است كه امام زمان عجل ‌الله ظهور مي ‌كند.» (استبصار 3/70/ ح2، باب ربح المؤمن علي أخيه المؤمن)

 

استاد طبسی خاطرنشان کرد: بالغ بر 70 درصد روايات شيعه امام عصر را با لقب «قائم» تعبير مي‌ كنند؛ و در اكثر روايات اهل سنت كلمه «مهدي» آمده است؛ حال ببينيد كه نكته آن چيست. نام منتظر هم نقل شده است. اما اين كلمه «قائم» كه اشاره شد بيشتر در روايات ما آمده است. باز از امام سؤال مي ‌شود كه خبر ديگري از شما نقل شده است. به همان قيمتي كه خريدي به همان قيمت بايد بفروشي؟ اگر روي آن سودي بردي رباخواري كردي؟ امام فرمود: «باز هم مربوط به دوران ظهور حضرت قائم است. ولي الان اشكالي ندارد رزق و روزي است.»

 

وی افزود: اين سنخ روايات از كتاب شريف استبصار است كه غير از تهذيب است. نوع رواياتي كه كتب اربعه مخصوصا در كتاب شيخ كليني در كافي آمده است، كامل شدن عقل در آن دوران است، دگرگوني و تحول در سمع و بصر در آن دوران است.

 

ميراث انبياء و مهدي:

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: اينها سوژه بحث است روي اينها خيلي مي ‌شود مانور داد. خوب است تا رواياتش را جمع كنيد؛ آنچه در كافي شريف و جاي ديگري آمده است، اشاره دارد به اين مطالب يعني عصاي و موسي علیه ‌السلام،‌ خاتمِ سليمان علیه ‌السلام، اشاره مي ‌كند به قميص پيامبر اكرم علیه ‌السلام، سيف پيامبر اكرم علیه ‌السلام، اين موارد جمع شود همه اشاره است همه كنايه است. وقتي اشاره مي كند خاتم سليمان، يعني معجزات سليمان همراه او است. «و لسليمان الريح غدوها شهر و رواحها شهر» (سورة سبأ: 12)

 

المهدي و ليله القدر:

وی اضافه نمود: ارتباط ليله القدر با حضرت چيست؟ ليله القدري كه در ماه رمضان ودر ماه شعبان است، ‌بايد بررسي شود هر دوي اينها با امام زمان عجل ‌الله مرتبط است مخصوصا ليله القدري كه در ماه مبارك رمضان است. در كتاب بحار ج 100 بيش از 50 روايت نقل مي‌ كند كه برخي از اين عبارات ليله القدر را با وجود مقدس حضرت ولي عصر عليه السلام مرتبط می کند. ريشه اين بحث در كتاب كافي است.

 

استاد نجم الدین طبسی خاطرنشان کرد: علم در دوران امام گسترش پيدا مي ‌كند. علم ظاهر مي‌ شود. سوالاتي كه مي‌ كنند در اينجا جوابش است. «ينبت العلم في قلب المهدي.»

 

وی افزود: انتقام گيرنده خون امام حسين، مساله‌ اي كه الان در سايت ها مطرح مي ‌شود. عرض مي‌ كنند كه امام صادق فرمودند حضرت مهدي قاتلان حسين را مي‌ كشد «المهدي يهدم المسجد الحرام. يحكم بحكم ال داود. المهدي يقتل ذراري قتلة الحسين.» (ثواب الأعمال، 258 باب عقاب من قتل الحسين علیه‌ السلام، ح 4؛ و مستدرك الوسائل 18/ 152، ب 32؛ ح 22368.)

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: راوي از امام علیه‌ السلام مي ‌پرسد: روايت از جد شما امام صادق علیه ‌السلام آمده است، وقتي امام ظهور مي‌ كند، نسل آنها را مي‌ كشد. «يقتل ذراري قتلة الحسين.» امام فرمودند: «اين چنين است.»

سپس راوي پرسيد پس معناي اين آيه چه مي ‌شود، كه «و لا تزر وازرة وزر اخري». امام فرمود كه هر چه خدا فرموده، حق است. امّا «ذراري قتله الحسين راضون بقتله.» مدتي پيش به حسينيه شيعه ‌ها حمله کردند و آنها را كشتند؛ شعار آنها درود بر يزيد و اهانت به ائمه علیهم السلام بود؛ حمايت از يزيد و محكوم كردن قيام امام حسين بود. «إن ذراري قتلة الحسين راضون، بفعل ابائهم»، راضي هستند به اين امر،‌ اينها به عنوان كسي هستند كه در اين واقعه شريك هستند، «ولو ان مؤمنا قتل بالمشرق فرضي بقتله من في المغرب لكان شريكا في دمه».( وسائل الشيعه، 16/138 باب5 وجوب انكار المنكر با لقلب... ح21180.)

 

استاد نجم الدین طبسی خاطرنشان کرد: موضوعات ديگر مباحث شباهت امام زمان عجل‌ الله با ائمه علیهم السلام، وراثت امام زمان از ائمه علیهم السلام، مهدي علیه‌ السلام و حديث لوح، اينها رواياتي است كه كافي در بشارات آورده است. المهدي من نسل فاطمه، مقام حضرت مهدي، توصيف حضرت مهدي از زبان پيامبر اكرم، حرمت نام حضرت. نام حضرت كدام است؟ م ح م د است يا «احمد» «مبشراً به النبي من بعدي اسمه احمد»، اين است يا آن است؟ آيا تسميه واقعا حرام است، وجه آن چيست؟ ريشه اين بحث در كتاب كافي شريف آمده است.

شيوه و روش بحث

این استاد برجسته حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: روايات و موضوعات در اين زمينه بسيار است؛ روش بحث اين است موضوعي كه مطرح مي‌ كنيم؛ سعي مي ‌كنيم با محوريت كتب اربعه باشد. بعد سعي مي‌ كنيم پيرامون آن موضوع بحث مي‌ كنيم. اگر در كافي شريف باشد لااقل شرح مراه العقول مرحوم مجلسي را ببينيم كه ايشان اولاً حديث را ارزيابي مي ‌كند. و بعضاً «مرحوم مجلسي» مطالبي را بيان كرده است. مرحوم مازندراني شرح دارند به آن مقداري كه لازم باشد ما پيرامون روايتي كه از كافي نقل شد به شروح آن مراجعه مي‌ كنيم. اگر از تهذيب نقل شد باز بيان مرحوم مجلسي در كتاب ملاذ الاخيار كه 16 جلد است. و اگردر روضه المتقين باشد (شرح من لا يحضره الفقيه است). مرحوم مجلسي دوم از پدر مطالبي را نقل كرده است. اگر در استبصار مطالبي باشد. به شرح آن استقصاء الاعتبار مراجعه مي‌ كنيم. سعي مي ‌كنيم بحث‌ هاي ما با محوريت كتب اربعه باشد. ولي براي كامل شدن بحث به كتب ديگر نيز اشاره مي ‌كنيم كتب دسته اول مثل كمال الدين يا كتاب غيبت شيخ طوسي و به تناسب رواياتي كه مورد بحث است را مطرح مي ‌كنيم و نتيجه گيري مي‌ كنيم و اگر اين روايات در كتب اهل سنت آمده است (براي آشنايي نه گرفتن مبنا) به آن كتب مراجعه مي‌ كنيم.

 

جریان سید حسنی

وی افزود: فعلا محور بحث ما جريان سيد حسني است. اشخاصي هستند كه اسمشان در روايات آمده است؛ ما مي‌ خواهيم با اينها آشنا شويم؛ يكي از آنها سيد حسني است كه زياد از او اسم برده مي ‌شود. آيا اين همان نفس زكيه است يا شخص ديگري است؟ و رواياتي كه راجع به ايشان آمده چند تا است و اين شخص مثبت است يا منفي؟ وظيفه ما در برابر او چيست؟

 

روايت اول:

استاد نجم الدین طبسی خاطرنشان کرد: راجع به ايشان در كتب اربعه فقط يك روايت در ج 8، يعني روضه كافي ص 224 آمده است؛ لازم به ذكر است كه روضة الكافي يقينا از مرحوم كليني است به شهادت شيخ طوسي مرحوم نجاشي و ابن شهر آشوب و صاحب معالم العلماء؛ پس اعتنايي به قول بعضي متاخرين كه تشكيك كرده اعتنايي به قول آنها نمي ‌شود. در ج 19 مستدرك الوسائل صفحات آخر مطلبي نقل مي‌ كند و رد مي‌ كند. پس كتاب روضه از مرحوم كليني است.

 

وی اضافه نمود: روايت اين است: «يعقوب سراج: قلت لابي عبد الله: متي فَرَج شيعتكم؟» امام فرمود: «اذا اختلف ولد العباس» (حكومت عباسي سقوط مي‌ كند) روايات متعددي بيان مي‌ كنند كه بين اختلاف بين حكومت عباسي و امام زمان عجل‌ الله ارتباط تنگاتنگي وجود دارد. «و هي سلطانهم»، سلطنت آنها سست شده است.

 روايت مفصل است در قسمتي از روايت آمده است كه شامي ظهور مي ‌كند، ‌كه شامي همان سفياني است. و يماني هم حركت مي‌كند؛ «و تحرك الحسني» كه حسني هم شروع به تحرك خواهد كرد. در باقي روايت آمده كه پس از اين اتفاقات، «خرج صاحب هذا الامر من المدينه الي مكه» اگر اين حوادث اتفاق افتاد، صاحب امر از مدينه به مكه خواهد آمد. (كافي (روضة) 8/ 224 حديث يأجوج و مأجوج)

 

این استاد برجسته حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: صاحب امر از كجا ظهور مي‌ كند؟ اينكه مي ‌فرمايد: «خرج من المدينه الي مكه»، اين خروج چيست؟ مرحوم مجلسي مي‌ فرمايد: «‌اي مختفيا ليظهر بمكة.» (مرأة العقول في شرح أخبار آل الرسول علیه‌ السلام، 26/157، ح يأجوج و مأجوج.)

از امام سؤال شد چه چيزي از ميراث پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم در دست ايشان است؟ فرمودند: «سيف رسول الله، قضيبه و عمامه رسول الله، پرچم رسول الله»

بعضي از خدام حضرت مطلع مي‌شوند كه حضرت براي اصحاب ظاهر شدند و به حسني خبر مي‌دهند كه آقا خروج كرده است و حسني دست به تحرك مي‌زند و خروج مي‌كند. ولي در نطفه خفه مي‌شود، كه اهل مكه هيچ وقت با اهل بيت كنار نيامدند. (كتابي اخيرا يكي از اهل سنت نوشته است كه واقعا كتاب تكان دهنده است. قريشي‌ها هيچ وقت با اهل بيت ميانه خوبي نداشتند، نه در گذشته و نه امروز و نه در هنگام ظهور امام زمان عليه السلام.) حسني همين كه مطلع مي‌شود كه حضرت خودش را به اصحاب نشان داده است دست به تحرك مي‌زند؛ كه نمي‌گذراند و همانجا او را مي‌كشند. (روضة الكافي، 8/ 225 ح يأجوج و مأجوج)

 

وی افزود: پس اهل مكه با چه كسي ارتباط دارند؟ با سفياني. حسني كيست و كجا با حضرت برخورد مي‌ كند. نيتجه‌ اي از اين روايت مي ‌توان گرفت كه تحرك حسني از مدينه است كه در نطفه خفه خواهد شد. اما در روايتي آمده كه حسني در مكاني بين مكه و مدينه با حضرت برخورد مي‌ كند. در روايتي ديگر آمده كه در عراق برخورد مي كند. اين روايات در ظاهر تعارض دارد. ولي تعارض براي صحت روايت يا حجيت روايت است. خواهيد ديد كه برخي از اين روايات از لحاظ سندي مشكل دارند.

/270/260/20/

ج, 03/27/1401 - 22:21