استاد اراکی:

در عرصه فرهنگ هنوز عقب ماندگی داریم

 به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، استاد محسن اراکی در در مراسم بزرگداشت مقام آیت الله خسروشاهی و رونمایی از ویژه نامه «رفیق دیرین» که در مرکز مدیریت حوزه های علمیه برگزار شد، از استاد خسروشاهی به عنوان شخصیتی متواضع، باتقوا، متعهد، پایبند به معیارهای اسلامی و متخلق نام برد که الگویی برای طلاب و فضلا می تواند باشد.

او ادامه داد: ایشان در طول 60 سال جهاد گسترده و متنوعی در جبهه های گوناگون داشت که شاید در این زمان کوتاه نتوان به همه این ابعاد پرداخت.

عضو شورای عالی حوزه های علمیه به مقوله «بیداری اسلامی» به عنوان یکی از جبهه های جهاد استاد خسروشاهی در عرصه تبیین دین اسلام اشاره کرد و گفت: «بیداری اسلامی» جریانی است که شاید بتوان آغاز آن را به 200 سال قبل در جامعه اسلامی برگرداند که همچنان ادامه دارد.

او با اشاره به طی مراحل «نهضت بیداری اسلامی» عنوان کرد: امروز که شاهد صحنه مقاومت و جبهه مقاومت در برابر استکبار جهانی هستیم، در اوج شکوفایی این جریان اصیل، مهم و تاریخ ساز هستیم.

آیت الله اراکی تصریح کرد: نخستین دوره بیداری اسلامی از زمانی آغاز شد که متفکران و مصلحان در جهان اسلام احساس کردند که عقب ماندگی جهان اسلام برای آینده و سرنوشت جهان اسلام به حدّ خطرناک رسیده است تا جایی که اگر نهضتی در این زمینه اغاز نشود، منجر به نابودی هویت اسلامی امت اسلامی خواهد شد.

او اضافه کرد: شخصیت های بزرگی در این زمینه به فعال بودند که شخصیت و افکار بسیاری از آنها توسط مرحوم آقای خسروشاهی معرفی شدند و من کسی را سراغ ندارم که به اندازه ایشان در زمینه بیداری اسلامی و تبیین ایده ها و اندیشه های آغازگران این جریان قلم زده و نقش ایفا کرده باشد.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم یادآور شد: این بیدارسازی امت اسلام از همینجا آغاز شد؛ بیدارسازی نسبت به فاجعه نابودسازی هویت اسلامی و از بین بردن اراده زندگی در جامعه. اگر تاریخ 200 سال قبل تا اوایل دوره مشروطه را بازخوانی کنیم، می بینیم که چه وضعیتی از لحاظ رخوت، فقدان اراده کشور، ناامیدی، تسلیم شدن در برابر دشمن و فقدان اندیشه سازنده در جهت اصلاح وضعیت موجود بر جهان اسلام حاکم بود.

او با بیان اینکه هیچ اندیشه روشنی برای نجات از این عقب ماندگی در دنیای اسلام وجود نداشت، به توطئه دشمن در تکه تکه کردن شبه قاره هند و تفکیک آن به پاکستان شرقی، پاکستان غربی و هند اشاره کرد و گفت: نتیجه این تفکیک تبدیل مسلمانان به اقلیتی بود که هیچ نقش و اراده سیاسی در سرنوشت این منطقه ندارند و کار به جایی رسیده که به مقدسات اسلامی اهانت می شود و حتی آزادی های متعارفی که در جاهای دیگر برای مسلمین وجود دارد، از مسلمانان این کشور سلب می شود.

به گفته آیت الله اراکی، «گاندی» توسط انگلیسی ها به عنوان رهبر بلامنازع هند مطرح شد و ادامه داد: درحالی از گاندی به عنوان منجی هند نام برده می شود که شخصیت های اسلامی بسیاری چون سیدجمال الدین اسدآبادی در خیزش مردم هند علیه استعمار نقش مهمی داشتند. سید جمال الدین اسدآبادی، نهضت بیدارسازی خود را از هند آغاز کرده بود. از سوی دیگر، مسلمانان هم متوجه نبودند در چه دامی گرفتار شدند؛ خیلی از رهبران مسلمان خوشحال بودند از تشکیل کشور مستقل مسلمان به نام پاکستان درحالیکه ضایعه ای برای جامعه اسلامی بود.

او ضعف بینش در جامعه اسلامی را مشکل جهان اسلام دانست و گفت: با این وجود، همه بر یک نکته اتفاق نظر داشتند و آن هم اینکه باید نهضتی انجام بگیرد و جامعه اسلامی باید خیزش کند؛ و این گام اول بود که رهبران اسلامی تاحدودی موفق بودند.

عضو شورای عالی حوزه های علمیه گفت: در مرحله دوم، نیازمند اندیشه جایگزین بودیم که متاسفانه این اندیشه در میان رهبران جامعه اسلامی وجود نداشت. تقریبا می توان گفت قدرت های استعماری بر همه این جوامع سلطه گسترده ای داشتند، لذا نهضت بیداری متمرکز بر سه اصل مهم وحدت در جامعه اسلامی، نفی استبداد داخلی و نفی استعمار خارجی شد. جامعه اسلامی کم و بیش در این سه محور موفق شد.

او ادامه داد: این فقدان اندیشه روشن در زمینه نظام جایگزین نظام استبدادی و استعماری سبب شد که هدایت توسط قدرت های بزرگ در پوشش عناصر داخلی انجام بگیرد یعنی هدایت حرکت های اسلامگرا و آزادیخواه که در کشورهای اسلامی در نتیجه این بیداری رخ داد، دست سه گروه و جریان کمونیست ها، ملی گرایانی چون پان عربیسم و پان ایرانیسم یا دنباله رو غرب افتاد.

آیت الله اراکی با بیان اینکه شخصیت هایی چون مرحوم آیت الله خسروشاهی نقش خوبی در مقابل همه این سه نوع تحریف ایفا کردند، گفت: این خیزش مردمی و نهضت بیداری که توسط رهبران اسلامی صورت گرفت به جای اینکه به نفع اسلامگرایان و گروه های مسلمان تمام شود، به وسیله جریان های ضداسلامی هدایت شد و این موج در همه جای جهان اسلام به نفع امت اسلامی تمام نشد و این عقب ماندگی و تفرقه و ضعف در عرصه های مختلف همچنان تداوم یافت.

او ادامه داد: بعد از این مرحله، جنبش «ارائه نظریه جایگزین» شروع شد که در مصر خیلی ضعیف بود، اما در عراق و ایران بسیار قوی بود و اینجا نقش علمایی چون امام خمینی، علامه طباطبایی، آیت الله مطهری و شهید صدر پررنگ است. به عبارت دیگر، در ایران و عراق دو حرکت گسترده عمیقی توسط علمای مذکور شکل گرفت که در این حرکت ها دو کار انجام شد؛ یکی نقد بنیادین اندیشه های بیگانه که می رفت بر جوامع اسلامی مسلط شود که نقش مرحوم آیت الله خسروشاهی در تبیین و نشر و تنظیم این اندیشه ها برجسته است. و دوم ارائه نظریه اسلامی که توسط امام خمینی، مرحوم صدر و آیت الله مطهری و سایر بزرگان انجام گرفت. اما کار بزرگتر، کاری بود که امام خمینی در پیاده کردن موفق این نظریه جایگزین در جامعه کرد.

استاد حوزه علمیه قم گفت: امام خمینی کاملا به این نکته توجه داشت که اصلاح و احیای جامعه اسلامی صرفا با ارائه نظریات فکری، اندیشه ها و ایده ها و طرح ها به انجام نخواهد رسید. آنچه مهم است اینکه رهبری سیاسی در نظام سیاسی را بر مبنای اسلام پیاده کنیم.

او افزود: ما امروز در 43 سالگی انقلاب توانسته ایم، این حقیقت را برای همه جهانیان روشن کنیم که هم اسلام نظریه مشخصی درباره قدرت سیاسی دارد، هم می تواند این نظریه عملی شود و هم تاب تداوم و ادامه حیات دارد. و این نظریه مقاومت که در جهان اسلام راه افتاد، بیش از آنکه مقاومت نظامی باشد، مقاومت فکری، فرهنگی و تمدنی است.

آیت الله اراکی خاطرنشان کرد: مهمترین کاری که انقلاب انجام داده است، بحث جریان مقاومت تمدنی است؛ ما در همه عرصه ها، حرف برای گفتن داریم. و یکی از مهمترین وظایف حوزویان این است که در تبیین تمدن جایگزین و جزئیات آن تلاش کنند.

او با بیان اینکه در عرصه فرهنگ هنوز به جای پیشرفته نرسیده ایم و عقب ماندگی داریم، گفت: خیلی از چالش هایی که در جامعه ایرانی خود داریم، در نتیجه این است که نظریه تمدنی فرهنگ خود را درست ارائه نکردیم و این جای خالی است. هرجا که جای خالی داشته باشیم، قطعا اندیشه بیگانه آن را پر خواهد کرد.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در پایان از مرحوم خسروشاهی به عنوان عنصری اثرگذار در جریان بیداری اسلامی در عرصه تبیین و عمل نام برد و خواستار احیای آثار ایشان به نحو احسن شد و افزود: در احیای آثار چند نکته مهم است که باید مورد توجه قرار گیرد، یکی مسئله تنظیم آثار برای استفاده محققان و اندیشمندان است که این کار علمی است. مسئله دیگر، عرضه صحیح آثار است. یکی از مشکلاتی که در ایران حتی کشورهای شیعه دیگر داشتیم، آثار علمای ما به بدترین شکل عرضه می شود.

او، آسان سازی را نکته دیگر در احیای آثار دانست و گفت: این آسان سازی گاهی به این شکل انجام می گیرد که موضوعات را به تعداد نیازهای اهل تحقیق و نظر از هم تفکیک کرد و علاوه بر چاپ کلی، هر موضوعی را به صورت ویژه چاپ کنیم.

آیت الله اراکی ادامه داد: کار دیگر که می توان مورد تامل قرار داد، احیای آثار به زبان مفاهمه برای اقشار مختلف به اندازه نیاز آن قشر است. کاری که کمونیست ها و لیبرالیسم ها بلکه اغلب فلاسفه غرب انجام داده اند و از طریق داستان و فیلم و کارهای هنری اندیشه های خود را در جوامع نهادینه کردند.

س, 03/31/1401 - 09:26