استاد ابراهیمی مطرح کرد؛

گذری بر زندگانی شهید بهشتی

به مناسبت سالگرد شهادت شهید آیت الله دکترسید محمد حسینی بهشتی و هفتاد و دو تن از یاران او، استاد ناصر ابراهیمی از اساتید حوزه علمهی قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به این موضوع پرداخت: «بهشتی کیست؟»

/270/260/20/

فعالیت‌ های اجتماعی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: آیت ‌الله بهشتی از روحانیون مؤثر در انقلاب اسلامی ایران بود. شهید بهشتی در حوزه علمیه قم شاگرد علمایی مانند آیت‌ الله بروجردی، امام خمینی، محقق داماد و علامه طباطبائی بود. وی از معدود روحانیان تحصیل‌ کرده دانشگاهی و آشنا به زبان‌ های انگلیسی و آلمانی بود. او از بنیانگذران و اساتید مدرسه علمیه حقانی است که دروس دینی را به روش‌ های جدیدتر آموزش می‌ داد و دبیرستان دین و دانش را نیز با هدف تقویت علمی جوانان مذهبی تاسیس کرد.

 

وی افزود: آیت الله بهشتی از مخالفان نظام سلطنتی پهلوی حاکم بر ایران بود و علیه آن مبارزه سیاسی می ‌کرد؛ به همین دلیل مدتی از ایران خارج شد و در این مدت در مرکز اسلامی هامبورگ در آلمان فعالیت می‌ کرد. در سال ۱۳۴۹ به ایران بازگشت و بر فعالیت‌ های فرهنگی از جمله تدوین کتب درسی دانش‌ آموزان متمرکز شد. در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی ایران، رهبری انقلاب آیت الله بهشتی را به عنوان یکی از اعضای شورای انقلاب انتخاب کرد و بعد از پیروزی نیز از مؤثرترین افراد در تنظیم قانون اساسی بود و به عنوان نخستین رئیس دیوان عالی کشور که در جمهوری اسلامی ایران فعالیت خود را آغاز کرد.

 

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: آیت الله بهشتی بعد از تشکیل جامعه روحانیت مبارز تهران با همکاری دوستانش حزب جمهوری اسلامی را تشکیل داد و نخستین دبیر کل آن شد. او سرانجام در دفتر مرکزی همان حزب و در یک عملیات تروریستی در ۷ تیر ۱۳۶۰ش به همراه ۷۲ تن دیگر به شهادت رسید.

 

وی اضافه نمود: آیت الله بهشتی در مسائل مختلف دینی صاحب نظر بود و گاه مواضعی متفاوت از سایر روحانیان داشت، چنانکه در دهه ۱۳۵۰ شمسی از علی شریعتی در مقابل حملات حوزویان دفاع می‌کرد. از او آثاری منتشر شده که بخش مهمی از آنها حاصل سخنرانی ‌های اوست.

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: شهید آیت الله بهشتی از آغاز جوانی به فعالیت های اجتماعی و برنامه ‌ریزی‌ های گسترده آموزشی و تبلیغی علاقه داشت؛ چنان که در ۱۳۲۶ش در یک جمع هجده نفری که شهید آیت الله مرتضی مطهری نیز از آن جمله بود، شیوه جدیدی از مسافرت تبلیغی و مطالعات مذهبی برنامه ریزی شده را با اشراف آیت الله بروجردی و وساطت امام خمینی تجربه کرد.

 

وی افزود: در ۱۳۳۱ش، تحت تأثیر مبارزات آیت الله کاشانی و محمد مصدق در نهضت ملی شدن نفت، در اعتصابات منتهی به واقعه ۳۰ تیر و سقوط دولت قوام السلطنه در اصفهان شرکت نمود و در جمع متحصنان در تلگرافخانه اصفهان سخنرانی کرد.

 

تأسیس دبیرستان دین و دانش

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش، شهید بهشتی را که در مسائل اجتماعی ذهنی پویا و حساس داشت، متوجه ضعف نیروهای مذهبی کرد. نخستین اقدام او برای تربیت نیروهای مذهبی کارآمد، تأسیس دبیرستان دین و دانش در ۱۳۳۳ش در قم بود که مدیریت آن را تا ۱۳۴۲ش خود وی برعهده داشت.

 

مقاله نویسی

وی اضافه نمود: در این سال ‌ها حوزه علمیه قم فعالیت های فرهنگی جدیدی را برای معرفی اسلام به نسل جوان و تحصیل کردگان دانشگاهی آغاز کرده بود. بهشتی نیز در فعالیت هایی از قبیل انتشار مجله مکتب اسلام و سالنامه و فصلنامه مکتب تشیع حضوری مفید و مؤثر داشت و مقاله مفصلی تحت عنوان «حکومت در اسلام» در نشریه اخیر (۱۳۳۸-۱۳۳۹ش) منتشر ساخت و در جلسات سخنرانی موسوم به «گفتار ماه» نیز که در تهران برای جوانان و دانشجویان تشکیل می‌شد همراه با روحانیونی چون مرتضی مطهری و آیت الله طالقانی سخنرانی می ‌کرد.

 

تاسیس مدرسه علمیه حقانی

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: در همین سال ‌ها بهشتی، با طرح اندیشه ‌های نو و افکار اصلاحی و انتقادی خود، درصدد ایجاد تحول و بهبود در حوزه علمیه قم برآمد و علاوه بر تأسیس «کانون اسلامی دانش آموزان و فرهنگیان قم» که زیر نظر محمد مفتح اداره می ‌شد؛ با همکاری روحانیونی دیگر توانست روش و برنامه درسی جدیدی برای طلاب علوم دینی طراحی کند و با تأسیس مدرسه منتظریه یا مدرسه حقانی آن را به اجرا درآورد. (راست قامتان جاودانه تاریخ اسلام، دفتر اول، ص۴۲۴۴؛ نیز رجوع کنید به: یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج ۳، ص ۳۰۶)

 

مبارزه سیاسی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: پس از درگذشت آیت الله بروجردی و مرجعیت امام خمینی، فصل جدیدی از تحولات و مبارزات سیاسی در حوزه علمیه قم و محافل مذهبی آغاز شد. آیت الله بهشتی نیز به این مبارزات پیوست. فعالیت‌ های وی در واقعه ۲ فروردین ۱۳۴۲ و پانزدهم خرداد همان سال و دستگیری امام خمینی به تفصیل در اسناد سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) آمده است. (یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج ۳، ص ۴۱۱)

 

عضویت در هیئت مؤتلفه

استاد ناصر ابراهیمی خاطرنشان کرد: هنگامی که تشکلی از چند هیئت مذهبی به نام هیئت های مؤتلفه اسلامی برای پشتیبانی از نهضت امام خمینی به وجود آمد، آیت الله بهشتی از روحانیونی بود که از سوی امام خمینی برای نظارت بر کار این تشکل و کمک به آنها تعیین شد. (هاشمی رفسنجانی، هاشمی رفسنجانی: دوران مبارزه، ج۱، ص۱۹۸؛ نیز رجوع کنید به: راست قامتان جاودانه تاریخ اسلام، دفتر اول، ص۴۴۴۵؛ تحریر تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی ایران، ص۱۷۷.)

 

وی افزود: با گسترش فعالیت‌های سیاسی و فکری بهشتی در قم، ساواک او را مجبور به ترک این شهر کرد و وزارت آموزش و پرورش وی را موقتاً منتظر خدمت نمود. (یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج۳، ص۱۶۲۴) با عزیمت به تهران، میدان گسترده ‌تری برای فعالیت در اختیار بهشتی قرار گرفت، اما توقف وی در این شهر چندان طولانی نشد.

 

سفر به آلمان

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در ۱۳۴۳ش، آیت الله سید محمد هادی میلانی که از مراجع تقلید و مقیم مشهد بود، از بهشتی خواست که در اجابت درخواست مسلمانان و ایرانیان مقیم هامبورگ، به آلمان عزیمت کند و اداره مرکز اسلامی هامبورگ را بر عهده گیرد. آیت الله سید احمد خوانساری نیز بر ضرورت این سفر تأکید داشت. با سفر دکتر بهشتی به اروپا، که به علت مخالفت‌ های ساواک خالی از دشواری نیز نبود، افق تازه ‌ای در برابر ذهن پویا و نوگرای بهشتی گشوده شد. (راست قامتان جاودانه تاریخ اسلام، دفتر دوم، ص۷۹۰-۷۹۱ و دفتر اول، ص۴۳)

 

وی افزود: اقامت دکتر بهشتی در آلمان پنج سال طول کشید. در این مدت، وی علاوه بر تصدّی امور دینی ایرانیان و سایر مسلمانان مقیم هامبورگ و آلمان و بعضی کشورهای دیگر اروپایی، توانست با کمک عده‌ ای از دانشجویان متدیّن ایرانی، «اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان گروه فارسی زبان» را ایجاد کند و دانشجویان مبارزی را که به علت اعتقادات مذهبی با تشکیلاتی مانند کنفدراسیون دانشجویان ایرانی و سازمان‌های مشابه آن رابطه ‌ای نداشتند در این اتحادیه گرد آورد. بهشتی در معرفی اسلام به اروپاییان نیز قدم ‌های مؤثری برداشت و با تسلط یافتن بر زبان آلمانی در کنار زبان انگلیسی با افکار متفکران و فیلسوفان غربی آشنا شد. در همین سال‌ ها به حج رفت (۱۳۴۵ش) و با امام خمینی نیز در عراق ملاقات کرد (۱۳۴۸ش). گزارش‌ های ساواک نشان می‌دهد که این سازمان به شدت مراقب و نگران فعالیت ‌های وی در این دوره بوده است. (راست قامتان جاودانه تاریخ اسلام، دفتر اول، ص۴۳، ۴۶، ۴۸؛ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج ۳، ص ۳۴۱۷۵)

 

 بازگشت به ایران

استاد ناصر ابراهیمی در ادامه گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: آیت الله بهشتی در ۱۳۴۹ش، از آلمان به ایران آمد و ساواک مانع بازگشت وی به آلمان شد. در فاصله سال ‌های ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۶ش، آیت الله بهشتی در تهران و قم به فعالیت‌ های علمی و آموزشی و اداره جلسات آموزشی و تبلیغی برای طلاب و جوانان دانشگاهی پرداخت و افکار خود را از این طریق در جامعه ترویج کرد.

 

وی افزود: از جمله فعالیت‌های مهم دکتر بهشتی در این دوره، حضور مؤثر در بخش برنامه ‌ریزی درس تعلیمات دینی وزارت آموزش و پرورش و مشارکت با روحانیون دیگر مانند شهید دکتر محمد جواد باهنر، علی گلزاده غفوری و سید رضا برقعی در تألیف کتاب ‌های درس دینی و قرآن مدارس سراسر کشور بود. این کتاب‌ ها در آشنایی وسیع جوانان آن دوره با اسلام و ایجاد زمینه ‌های اعتقادی برای انقلاب اسلامی در ذهن آنان مؤثر بود. در ۱۳۵۴ش، ساواک او را دستگیر و مدت کوتاهی زندانی کرد. (راست قامتان جاودانه تاریخ اسلام، دفتر اول، ص۱۱، ۴۴، ۴۶، ۴۹، دفتر سوم، ص ۹۶۶)

 

جامعه روحانیت مبارز تهران

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: با اوج گیری مبارزات ملت ایران به رهبری امام خمینی در ۱۳۵۶ش، فعالیت ‌های بهشتی رنگ سیاسی بیشتری گرفت و توان و تجربه وی در سازماندهی، مدیریت و جذب نیروهای متعهد به ظهور رسید. از جمله نخستین اقدامات وی همکاری در ایجاد تشکلی به نام «جامعه روحانیت مبارز تهران» در پاییز ۱۳۵۷ش بود که خود نیز در هسته مرکزی آن عضویت داشت.

 

وی افزود: جامعه روحانیت مبارز با پیشنهاد عبدالمجید معادی خواه و موافقت سید محمد حسینی بهشتی در روزهای پیش از پیروزی انقلاب اسلامی تحصّنی در دانشگاه تهران را برای سرعت بخشیدن به روند انقلاب و تحقق مطالبات مدیریت کرد. (خاطرات عبدالمجید معادیخواه، سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ انتشار۱۰ بهمن ۱۳۹۵)

 

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: اندکی بعد «شورای انقلاب» به دستور امام خمینی تشکیل شد و بهشتی در شمار نخستین کسانی بود که امام خمینی او را به عضویت این شورا انتخاب کرد. (هاشمی رفسنجانی، هاشمی رفسنجانی: دوران مبارزه، ج ۱، ص۳۲۱ ۳۲۳)

 

وی اضافه نمود: در پاییز و زمستان ۱۳۵۷ش بهشتی نقش بسیار مؤثری در هدایت و سازماندهی مبارزات اسلامی مردم ایران به رهبری امام خمینی داشت و فعالیت‌ها و روابط او با دیگران در این ایام به شدت تحت مراقبت ساواک بود. وی در برگزاری راهپیمایی معروف تاسوعا و عاشورای ۱۳۵۷ش در تهران و شهرستان‌ها فعال بود.

 

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، بهشتی همراه با سید علی خامنه ‌ای، موسوی اردبیلی، هاشمی رفسنجانی و شهید باهنر تأسیس «حزب جمهوری اسلامی» را اعلام داشت که ‌اندیشه آن از مدتی پیش در ذهن او و یارانش جوانه زده بود.

 

وی افزود: این حزب مورد استقبال عموم مردم انقلابی و متدین قرار گرفت و بهشتی که دبیرکل حزب بود، آن را کانون فعالیت‌های سیاسی و انقلابی خود قرار داد و به گفته آیت الله خامنه ‌ای «در لحظه لحظه عمر پرماجرای این حزب از همه اخلاص و حلم و حکمت و درایت و هوش خدادادی برای رسیدن به آرمان‌های حزب که همان هدف‌ های انقلاب اسلامی است بهره می‌ گرفت».

 

مشارکت در تدوین قانون اساسی

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: آیت الله دکتر بهشتی در برگزاری انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی و تدوین قانون اساسی نقشی مؤثری داشت. او که خود در آن مجلس به نمایندگی از مردم تهران عضویت داشت، از سوی نمایندگان به عنوان نایب رئیس آن مجلس انتخاب گردید و عملاً اداره آن را بر عهده گرفت و در تنظیم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و تصویب آن تلاش و تأثیر بسیار داشت.

 

رئیس دیوان عالی کشور

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در ۱۳۵۸ش امام خمینی او را به ریاست دیوان‌عالی کشور انتخاب کرد؛ وی وظیفه «ایجاد تشکیلات نوین قضایی بر اساس تعالیم مقدس اسلام... و تدوین لوایح قضایی جدید جمهوری اسلامی ایران» را برعهده گرفت.

 

نقش موثر در شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی

استاد ناصر ابراهیمی خاطرنشان کرد: آیت الله بهشتی در دوران نسبتاً کوتاه میان پیروزی انقلاب اسلامی تا زمان شهادت، با اندیشه و تلاش بی ‌وقفه درصدد تنظیم و تدوین پشتوانه ‌های نظری و قانونی برای نظام جمهوری اسلامی ایران و نیز تشکیل و تأسیس ارکان اصلی حکومت اسلامی بود. در این مدت می ‌باید او را از معروفترین چهره‌ های معتقد و مدافع اندیشه‌های امام خمینی دانست.

 

وی افزود: آیت الله بهشتی تحقق اسلام را در جامعه در گرو تحقق مفاهیم بنیادینی از قبیل استقلال، عدالت، آزادی و مشارکت مردم در امور سیاسی و فعالیت ‌های اقتصادی می ‌دانست. داشتن چنین بینشی سبب شده بود تا بر قطع تسلط بیگانگان از کشور و لزوم استقرار و استقلال قوه قضاییه و تعدیل ثروت در جامعه از طریق گسترش مالکیت‌ های تعاونی و تقویت شرکت‌ های تعاونی و اهمیت فعالیت‌های سیاسی در قالب احزاب و همفکری در قالب شوراها تأکید بلیغ داشته باشد.

 

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: آیت الله بهشتی در جذب نیروهای جوان به فعالیت ‌های سیاسی و اجتماعی و تشویق آنان به سازندگی کشور توانایی قابل ملاحظه‌ ای داشت و از این راه به «کادرسازی» برای جمهوری اسلامی ایران می ‌پرداخت. «جهاد سازندگی» و نهادهای مشابه آن، به همین جهت، از پشتیبانی و مدیریت وی بهره‌ مند می ‌شدند.

 

وی در ادامه بیان کرد: بهشتی در کنار آگاهی از معارف اسلامی، با وجوهی از اندیشه‌های غربی نیز آشنایی داشت و سخنوری توانا و نویسنده‌ ای خوش قلم بود. او صاحب چهره ‌ای جذاب و قامتی بلند و حسن خلقی آمیخته با رأفت و مهربانی و دارای سعه صدر و انصاف و برخوردار از صبر و متانت بود. روحیه ‌ای با نشاط و امیدوار داشت و در نظم و انضباط و مدیریت نمونه بود و به برگزاری نماز در اول وقت تقید خاصی داشت.

 

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد مجموعه این امتیازات، همان‌ طور که او را در مرکز توجه توده مردم متدین و عموم نیروهای طرفدار انقلاب اسلامی قرار داده بود، وی را آماج دشمنی ‌ها و تهمت ‌های همه اشخاص و گروه‌ هایی ساخت که او را مانعی بر سر راه خود می‌ دیدند. دامنه گسترده دشمنی و مخالفت با وی و کثرت تهمت‌ هایی که بر او، مخصوصاً پس از پیروزی انقلاب، وارد شد و صبر و سکوت وی در برابر این دشمنی ‌ها حیرت ‌آور است.

 

شهادت

استاد ناصر ابراهیمی خاطرنشان کرد: آیت الله بهشتی ۷ تیر سال ۱۳۶۰ش، در دفتر حزب جمهوری اسلامی همراه با عده ‌ای از همفکرانش بر اثر انفجار بمب به شهادت رسید. مسئولیت این بمب گذاری را سازمان تروریستی موسوم به مجاهدین خلق بر عهده گرفت. پیکر وی پس از تشییع در تهران در بهشت زهرا به خاک سپرده شد. در اعلامیه امام خمینی به مناسبت شهادت بهشتی و یاران او آمده است: «بهشتی... مظلوم زیست و مظلوم مرد و خار چشم دشمنان اسلام بود».

 

 

س, 04/07/1401 - 20:15