مدیر حوزه علمیه:

منظومه اخلاقی و تعاملی پاسخ به شبهه تدوین شود

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، استاد اعرافی در نخستین جشنواره «پاسخ برتر» که در مرکز مدیریت حوزه های علمیه برگزار شد، با اشاره به خطبه 86 نهج البلاغه اظهار داشت: عالم دین و محقق دین کسی است که هرجا حضور یابد، کلید هدایت و قفل ضلالت است. نهاد دین و حوزه باید این جایگاه رفیع و بزرگ را باید در جهان احراز کند. روح این خطبه (86 نهج البلاغه) این است که اگر عالم دین و حوزه متعالی نقش هدایتگری و دستگیری خلق خدا را داشت، شایسته این عناوین و مقامات است.

او تحقیق و پژوهش را مقدمه و پایه دانست و گفت: حوزه باید هنر فرآوری محصول و عرضه هنرمندانه و حاضرساختن آن اندیشه را در مصاف مکاتب دیگر و تهاجم شبهات داشته باشد لذا جهاد تبیین و دفاع از حقیقت و دفع شبهه ها فقط تحقیق و پژوهش نیست گرچه شرط لازم است اما هنر فرآوری و عرضه صحیح آن محصول باید هرچه بیشتر مدنظر قرار گیرد.

مدیر حوزه های علمیه، وظیفه حوزه را دستگیری خلق در دست اندازهای فکری دانست که همان شبهه است و افزود: درباره تفاوت پرسش و شبهه نظرات مختلفی داده شده است؛ برخی، تفاوت پرسش و شبهه را در انگیزه طراح آن می دانند و می گویند پرسش با انگیزه حقیقت خواهی تعریف می شود و شبهه با انگیزه تدلیس و مخلوط ساختن حق و باطل. رویکرد دیگر می گوید که در پرسش جانبداری نیست اما در شبهه، جانبداری است. نگاه و رویکرد سوم، این است که در پرسش، سئوال واضح است و پیچیدگی در کار نیست اما در شبهه، پیچیدگی است. با این وجود، شاید بتوان گفت میان پرسش و شبهه عموم و خصوص من وجه است.

او با بیان اینکه شبهه اشکال مختلفی دارد؛ گفت: شبهه گاهی ممکن است، باور به باطل را تقویت کند، گاهی ممکن است انکار حق را به وجود اورد و گاهی ممکن است بنیان های فکری را دچار تزلزل و اضطراب کند که این مورد اخیر خیلی خطرناک است. گاهی ممکن است اضطراب و تحیّر در فرد ایجاد کرده و از آن باور محکم دور کند و گاهی حق را از دست می دهد و باطل را به جای حق می پذیرد و باور به باطل پیدا می کنند. از سوی دیگر شبهه می تواند در ساحت های مختلف معارف الهی حضور یابد و ما باید در برابر همه این مراتب، توشه لازم را برای مواجهه به دست آوریم.

اعرافی بیان کرد: ما باید قدرت فرآوری تحقیقات حوزوی را با کسب مهارتهای لازم افزایش دهیم که این نیاز به برگزاری دوره های کارورزی و فنی دارد.

او درختواره رشته های دانشی و مهارت های حوزه را مورد توجه قرار داد و افزود: در درختواره مهارت های حوزوی باید بخش شناخت و پاسخ به شبهات باید سهم خود را داشته باشد ضمن اینکه پشتوانه این فرآوری، تحقیق جامع در حوزه است که باید در نظام علمی و آموزشی ما مصداق یابد.

مدیر حوزه های علمیه، اخلاق و آداب پاسخگویی و حضور در عرصه تبیین را مورد توجه قرار داد و ابراز داشت: ما باید به عنوان دین و تربیت یافتگان دین و حوزه، منظومه اخلاقی و تعاملی در مواجهه با شبهه و تبیین در عرصه های مختلف را بیاموزیم و لذا ارائه نظام اخلاقی در این عرصه مهم است البته در تاریخ کهن ما، بحث مناظره و جدال وجود دارد، آداب مناظره در کتب پیشین و روایات ما وجود دارد. در دنیای جدید هم سئوالات و وضعیت جدیدی پیدا شده که باید یکبار دیگر با نگاه به آنها، اخلاق پاسخگویی و مناظره و گفت وگو را تبیین کرده و مبنای عمل و رفتار ما در مواجهه با پرسش ها و شبهات قرار دهیم. از جمله اینکه، تبیین ما باید منصفانه و مقنعانه و همدلانه باشد و نقدهای درست را بپذیریم و از دروغ و تهمت و استهزا پرهیز کنیم.

او به حرکت هماهنگ به نظم طبیعی میان اشخاص حقیقی و حقوقی در مواجهه با شبهات و پرسش ها را ضروری دانست و خاطرنشان کرد: هرگز مقصود ما ادغام و ترکیب نیست اما منظومه های باانگیزه دینی و اسلامی و الهی و مذهبی و انقلابی باید به نحو مناسبی تقسیم کار داشته باشند و این منافاتی با جایگاه ها و شخصی های متعدد ندارد.

اعرافی گفت: ما باید از همه ظرفیت ها در عرصه پاسخ به شبهات بهره بگیریم که به نوبه خود می تواند تحول چشمگیری در تولید پاسخ به وجود آورد که این نیاز به برنامه ریزی دارد.

او بر بهره گیری از تجربه های دیگران در این زمینه تاکید کرد و افزود: دیگران هم در این زمینه تجربه دارند و علمای ما همچون شیخ مفید و شیخ طوسی تا علامه طباطبایی و دیگران تجربیات خوبی در گفت وگو، مناظره و پاسخ و ارائه نظر در مقام دفاع از دین داریم که این تجربه تاریخی حوزه بسیار ذی قیمت است و باید بازخوانی شود و متناسب با نیاز امروز بازسازی شود و از سوی دیگر، تجارب دیگران را هم مورد استفاده قرار دهیم.

مدیر حوزه های علمیه ادامه داد: از علوم و دانش هایی که در این زمینه وجود دارد و می تواند کمک کننده باشد، هوشمندانه آگاه باشیم و استفاده کنیم. در منظومه علوم اجتماعی و علوم شناختی نکات قابل توجهی وجود دارد که قابل استفاده است.

او بر استفاده از رسانه و فضای مجازی در پاسخ به شبهات تاکید کرد و افزود: حوزه ما وقتی می تواند هماوردی کند و از اندیشه ناب الهی و توحیدی و آراء و اندیشه های خاندان پیامبر (ص) دفاع کند که آگاه به زمانه و آگاه به تحول رسانه و فضای مجازی باشد.

اعرافی گفت: بخش مهمی از آنچه که اندیشه دینی و الهی را در عصر ما مورد هجوم قرار می دهد، برخی فلسفه های غربی و فلسفه های مضاف و برخی اندیشه های موجود در علوم انسانی و اجتماعی است که برای انها احترام قائل هستیم و بسیاری از آنها را قابل نقد می دانیم.

او در پایان رصد و پیشگیری را امر مهمی دانست و گفت: پیش بینی، پیشگیری و گفتمان سازی است. حوزه باید علاوه بر اینکه شبهه و پرسشی می آید وارد عرصه پاسخگویی شود، باید بتواند امواج آینده را پیش بینی کند و اقدام عالمانه و هنرمندانه در پیشگیری یک ضرورت است.

عضو شورای عالی حوزه های علمیه، گفتمان سازی فعال را هم مورد توجه قرار داد و افزود: اگر ما در پاسخ فقط منفعلانه پاسخ دهیم کافی نیست، اینکه گفتمانی بسازیم، نظریه های ایجابی را عرضه کنیم که شبهه را درون خود هضم کند، بسیار مهم است. در مقوله گفتمان سازی باید به هنر توجه خاصی کنیم.

د, 04/13/1401 - 20:51