استاد ساعی ور مطرح کرد؛

بیان برخی از ویژگی های علامه امینی و کتاب الغدیر

امامت دارای دو شاخه است که علامه امینی رحمت الله علیه با الغدیر خود، توانستند به شاخه اول، یعنی اثبات حجیت امام دست یابند؛ اما شاخه دومی هم در کار است و آن بهره مندی از علوم امام است که نیازمند نظام مند سازی احادیث در موضوعات مختلف است تا بتوان با کنار یکدیگر قرار دادن روایات، به تفسیر دقیق تری از آنها دست یافت.

 

به مناسبت سالروز بزرگداشت بزرگ عالم مدافع ولایت، علامه امینی رضوان الله علیه، استاد محمد باقر ساعی ور از اساتید حوزه علمیه قم به گفتگو پرداخت.

 

وی در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: صحبت و گفتگو درباره یک عالم برجسته و یک الگوی تحقیق و یک شخصیت جهانی خیلی سخت است؛ اما نکاتی از شخصیت این عالم بزرگوار که برای ما راهگشا و مؤثر بوده است، بیان می کنم.

 

نکته اول: خستگی ناپذیری علامه امینی در امر مطالعه و تحقیق

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در این رابطه خاطرنشان کرد: اگر در زندگی ایشان تحقیق کنیم می بینیم هر روز در حدود 17 ساعت مشغول تحقیق و مطالعه بوده اند؛ حتی در بعضی از کتابخانه ها، کتابدار از کتابخانه خارج می شد، ولکن مرحوم  امینی در آنجا باقی می ماند؛ از این رو کتابدار کتابخانه را قفل می کرد و علامه در آنجا می ماند، تا صبح که کتابدار برگردد و آنجا را باز کند.

 

وی افزود: این خستگی ناپذیری علامه در امر تحقیق یک الگوی برجسته برای توفیق و رشد انسان ها است.

 

نکته دوم: تخصصی کار کردن ایشان

استاد محمد باقر ساعی ور به تخصصی کار کردن علامه امینی اشاره نمود و در این رابطه افزود: اگر یک محقق در یک موضوع تخصصی کار کند و ابعاد مختلف یک موضوع واحد را بررسی نماید، برکات و آثار زیادی برای دین و جامعه و مراکز علمی به بار می آورد.

 

وی در ادامه بیان کرد: تخصصی کار کردن علامه یک دائرة المعارف امام شناسی را جامعه دینی هدیه داد؛ دائرة المعارفی که متأسفانه در جامعه ما مهجور شده است.

 

نکته سوم: مهجوریت اثر گرانسنگ الغدیر

این استاد حوزه علمیه قم ضمن اشاره به مهجوریت الغدیر به عنوان یک اثر ارزشمند و قیّم، اضافه نمود: در این نکته سوم می خواهیم دورنمایی از این کتاب را بشناسیم.

 

معرفی الغدیر

وی در زمینه معرفی مختصری از این کتاب گرانسنگ خاطرنشان کرد: 11 جلد از الغدیر به زبان عربی چاپ شده است و البته ترجمه شده این 11 جلد عربی، در 20 جلد چاپ گردیده است. البته هنوز 9 مجلد از کتاب عربی الغدیر به چاپ نرسیده است.

 

استاد ساعی ور افزود: در این 11 جلد، جلد اول مربوط به نقل حدیث غدیر و راویان صحابه غدیر و راویان تابعی غدیر و عالمانی است که حدیث غدیر را در کتاب هایشان آوردند.

وی در ادامه به معرفی بیشتر محتوای جلد اول از کتاب الغدیر پرداخت:

  • مرحوم امینی 110 صحابه را به عنوان راوی حدیث غدیر و با ذکر سند آورده است؛
  •  84 تابعی را به عنوان راوی بیان کرده است؛
  •  360 عالم از قرن دوم تا قرن چهارم را که راوی این حدیث بوده اند، در جلد اول اول الغدیر آورده است.
  • علمایی را که آثار مستقل  درباره غدیر نوشته اند را آورده است.
  • احتجاجات غدیر
  • غدیر خم و جایگاه عید غدیر
  • سند و دلالت غدیر هم در جلد یک الغدیر مد  آمده است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه خاطرنشان کرد: از جلد دوم الغدیر به بعد شاهد هستیم که علامه بزرگوار امینی، این حدیث شریف را از در بین کتاب های ادب و شعر و از قرن اول هجری تا قرن دوازدهم هجری پی گرفته و جمع آوری کرده است.

 

وی اضافه نمود: مرحوم علامه امینی رضوان الله علیه به مناسبت محتوای این اشعار، مباحث حدیثی، تاریخی و ادبی  و کلامی را در 10 جلد انجام داده است که واقعا دائرة المعارفی برای علم کلام است که اگر به این محتوای غنی توجه شود و در حوزه های علمیه مهجور نشود، از لحاظ امامت شناسی و مباحث امامت، موجب غنای حوزه علمیه می شود.

 

استاد محمد باقر ساعی ور افزود: به همین خاطر در همین جا نکته ای دارم و آن اینکه بزرگان حوزه تلخیص الغدیر و یا دورنمایی از الغدیر را به عنوان کتاب درسی امامت قرار بدهند که این امر، برای مباحث کلامی و مباحث اعتقادی جامعه شیعه مفید خواهد بود.

 

وی در ادامه خاطرنشان کرد: کتاب الغدیر با این محتوا در 11 جلد نوشته شده است؛ الباقی جلدها محفوظ است؛ اما برخی گفته اند برای وحدت مسلمین انتشار پیدا نکرده است؛ برخی هم می گویند این 9 جلد به عنوان یادداشت نوشته شده است و کامل نگردیده و از این رو آماده چاپ نبوده است.

 

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: وحدت مسلمین به معنای واقعی در سایه اعمالی مانند عملِ علامه امینی رحمت الله علیه است که شکل می گیرد. برخی فکر می کنند که وحدت در نگفتن است؛ خیر، بلکه وحدت در منطقی گفتن است. وحدت در استدلالی بیان کردن است.

 

وی در ادامه بیان کرد: اگر حقایق دور از تعصب و هیاهو، بلکه با منطق و استدلال بیان شود، در آن موقع وحدت واقعی تحقق پیدا می کند و این کار علامه امینی رضوان الله علیه است که موجب ایجاد وحدت واقعی می شود.

 

 استاد ساعی ور افزود: اگر وحدت مجازی مورد لحاظ بوده باشد، با نگفتن و مخفی کردن و با حذف برخی حقایق ممکن است تا وحدت حاصل بشود؛ اما چنین کاری وحدت حقیقی و ماندگار نیست.

 

وی خاطرنشان کرد: یکی از نکاتی که برای خود من آموزنده است، آن است که علامه امینی رحمت الله علیه برای نوشتن این کتاب  قیّم 10 هزار کتاب را از اول تا آخر خوانده است!

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در همین زمینه به کلامی از مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی اشاره کرد که از علامه امینی نقل می کند که ایشان گفتند: «من برای نوشتن الغدیر 10 هزار کتاب را از باء بسم الله تا تاء تمّت خوانده ام.» ببینید که با این کار الغدیر چه کتاب با ارزشی شده است!

 

وی به کلامی دیگر از علامه امینی رضوان الله علیه اشاره کرد که گفتند: «من برای نوشتن این کتاب به کتاب هایی در حدود 100 هزار کتاب مراجعه کرده ام.» یعنی 10 هزار را کامل خوانده است و به 100 هزار جلد کتاب مراجعه کرده است؛ با این کار هر صفحه از کتاب الغدیر با سند و مدرک و تحقیق همراه می گردد.

 

استاد محمد باقر ساعی ور افزود: جای تأسف دارد که این کتاب مهجور مانده است؛ این کتاب که نتیجه زحمت 40 ساله علامه امینی رضوان الله علیه است.

 

وی خاطرنشان کرد: علامه امینی غیر از مراجعه به کتابخانه های نجف، با مسافرت های طولانی به هند، مصر، سوریه، لبنان، ترکیه و به ایران رفته است و در کشوری مانند هند، به شهرهای مختلف برای تهیه این کتاب شریف سفر نموده است.

 

استاد ساعی ور اضافه نمود: در همه این کشورها روزها یا ماه ها و یا سال ها مانده و تحقیق کرده است؛ بعضا خودش با دست خودش آن کتاب ها را نوشته و نسخه برداری کرده است.

 

وی در همین زمینه افزود: نوشته اند که ایشان در کتابخانه ظاهریه دمشق با دست خود، در 10 روز 1500 صفحه نوشته است. علامه امینی در طول سه ماه ماندن در دمشق، هر کتاب مهم منحصر به فرد را استنساخ کرد و نگاه داشته است.

 

این استاد حوزه علمیه افزود: ارزش این کتاب به زحمات 40 ساله بر می گردد که با این تلاش و خستگی ناپذیری این عالم بزرگ به ثمر رسیده است.

 

وی خاطرنشان کرد: علامه امینی در این خطرها و تهدیدات به نیازهای حوزه هم دقت داشت و از این رو به تأسیس کتابخانه ای باشکوه همت گماشت؛ به طوری که طبق آمار چند سال گذشته،

  • تعداد کتاب های خطی مربوط به قرن دوم و سوم در این کتابخانه به 5000 نسخه می رسد.
  • تعداد کتاب های خطی، در مجموع به 80000 نسخه می رسد.
  • تعداد کتاب های این کتابخانه در مجموع به 500000 نسخه می رسد.

 

استاد محمد باقر ساعی ور در ادامه افزود: این اهتمام عظیم ایشان در تأسیس کتابخانه از ثمرات تحقیقی و تخصصی کار کردن و سفر به مراکز کتابخانه های دیگر بود؛ به همین خاطر ایشان می فرمود: اگر به من وجوهات بدهند، همه آن وجوهات را به طلبه ها می دهم تا مراکز دیگر را هم  ببینند و دیدشان باز شود؛ زیان ها و نواقص یک مرکز علمی را ببینند و تکمیل کنند.

 

وی در ادامه به یکی از دیگر از نکات برجسته علامه یعنی آزادی اندیشه ایشان پرداخت و در این باره افزود: علامه امینی با بیان حقیقت به شکل منطقی و با شفاف احتجاج کردن، مسیر غدیر را به جایی کشاند که دیگر مثل خورشید نمایان بود.

 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: از علامه امینی نقل شده است، من به این دلیل غدیر را تخصصی نوشته ام تا کسی فکر نکند به خطا رفته ام؛ بلکه آنقدر حجت آورده ام و از قرائن و مطالب مربوط به غدیر نکات آورده ام که کسی غدیر را رد نکند مگر این که معاند باشد.

 

وی خاطرنشان کرد: علامه امینی به گونه ای تلاش کرد که منکر غدیر دیگر خطاکار شمرده نمی شود و حجتی آورد که قابل رد نباشد؛ برکات الغدیر به گونه ای است که راهی برای انکار آن پیدا نمی شود.

 

استاد ساعی ور در ادامه به نکته ای دیگر پرداخت: مسأله امامت و مسأله غدیر دو شاخه دارد که مرحوم علامه امینی شاخه اول را به شکل تخصصی کار کرده است و اثر آن کتاب گرانقدر الغدیر شده است؛ که نتیجه شاخه اول، حجت بودن امام و اثبات امامت و ولایت است.

 

وی در ادامه به بیان شاخه دوم از مسأله امامت و غدیر پرداخت و افزود: شاخه دوم هدایت خواستن و بهره بردای کردن از امام است که باید به صورت مکتب و نظام مند باشد.

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به کلامی از علامه امینی پرداخت: «من مجبور شدم تا 40 سال زحمت بکشم، تا امامت را اثبات کنم، با اینکه وظیفه داریم تا از امام بهره ببریم.»

 

وی افزود: شاخه دوم هم بر عهده حوزه علمیه است تا به محتواشناسی معارف اهل بیت علیهم السلام بپردازد و به شکل نظام مند و مکتب وار از این سبیل هدایت بهره برد.

 

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: هنوز شاخه اخلاق در اسلام نظام مند نشده است؛ و یا احادیثی داریم که از معصوم علیه السلام روایت شده است: «افضل الاعمال...»  این 3 مورد است اما در روایتی دیگر می خوانیم: «افضل الاعمال ..» و به 4 مورد دیگر اشاره می شود.

 

وی اضافه نمود: احادیث باید به شکل نظام مند در کنار یکدیگر قرار گیرند؛ ما علم اخلاق و مباحث علمی اخلاق را به صورت نظام مند مطرح نکرده ایم.

 

این استاد حوزه علمیه قم افزود: باید در هر موضوع، احادیث در آن زمینه را به شکل سیستمی و نظام مند بچینیم و در آخر موضوعات را هم به درستی در کنار هم قرار دهیم که این بار هنوز بر روی زمین مانده است.

 

وی ضمن اشاره به زحمات فراوان مؤسسات حوزه های علمیه، خاطرنشان کرد: این امر کاری همچون جمع آوری الغدیر را می طلبد تا این امر نظام مند شود؛ به این معنا که در موضوعی لوازم، التزامات، علل و ادله اش به شکل مرتبط به هم و به شکل منطقی وار باشد.

 

استاد ساعی ور تأکید کرد: لازم است این امر تحقق یابد تا به تفسیر بهتر و دقیق تر نسبت به احادیث برسیم؛ چنان چه آیات قرآن با آیات دیگر تفسیر می شود، روایات هم چنین است و در کنار یکدیگر است که می توان به معنای بهتر از آنها دست یافت و این امر نیازمند نظام مند سازی است تا شاخه دوم از امامت، که همانا بهره مندی از معصوم علیه السلام است، به شکل اکمل تحقق یابد.

 

وی در ادامه به آخرین نکته از شخصیت علامه بزرگوار امینی پرداخت: علامه امینی دارای تواضع بالایی نسبت به اهل بیت علیهم السلام بوده است و بر توسل به آن انوار مقدسه جدّیت داشته است؛ و ملتزم به زیارت معصومین علیهم السلام بوده است.

 

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: شاید همین نکته پایانی زمینه ساز توفیقات بالای این عالم بزرگوار بوده است؛ این بزرگوار حتی در حلّ مشکلات علمی هم به ائمه معصومین علیهم السلام توسل پیدا می کرد.

 

وی در همین راستا اضافه نمود: توسلات ایشان صرفا برای مباحث آخرتی نبوده است؛ از ایشان نقل شده در برخی از مباحث الغدیر ایشان با توسل مشکلات علمی را حل کرده است؛ نظیر آن شبهه مربوط به حضرت ابوطالب و آیاتی است که به وسیله آن، بر مشرک بودن ایشان استناد می کردند.

 

استاد ساعی ور در همین راستا افزود: علامه امینی نسبت به حلّ این شبهه به امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام توسل کرد و به ایشان الهام شد که همه این آیات مدنی است و مکی نیست و نمی تواند به ابوطالب ربطی داشته باشد.

 

وی افزود: این روحیه توسل و اینکه علامه در خدمت اهل بیت علیهم السلام بود، در زندگی ایشان به شکل واضحی نمود داشته است.

 

استاد محمد باقر ساعی ور، از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم در بخش پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به این مسأله پرداخت که آیا سیستم کنونی حوزه علمیه قم می تواند امینی دیگر بپروراند؟

 

وی در این زمینه افزود: طلبه باید در حدّ عمومی از یک سری علوم بهره مند باشد؛ و در حدّ ابتدایی دین فقه را باید بیاموزد و همین امر در کلام و سایر علوم هم باید باشد که در حدّ عمومی باید بیاموزد. اما در بخش پژوهش و تحقیق معتقد به تخصص هستم.

 

این استاد حوزه علمیه قم در همین راستا اضافه نمود: طلبه تا پایه های هشتم می تواند با علوم عمومی از دین آشنا بشود و نگاه جامعی از دین را بیاموزد؛ اما پس از مرحله یادگیری باید همراه با پژوهش باشد و از این مرحله به بعد باید تخصصی کار کند تا زمینه ایجاد اثری چون الغدیر در حوزه علمیه پیدا بشود./270/260/43/

 

پ, 04/12/1399 - 18:05