استاد محمد ابراهیم کفیل از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «جایگاه سوره توحید و تسبیحات اربعه، به عنوان اجزاء مهم نماز» پرداخت.

/270/260/20/

اهميت سورة توحيد

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: قرائت سوره توحید، معادل قرائت ثلث قرآن و ثلث تورات و ثلث انجيل و ثلث زبور است. فرمودند:هر که سوره توحید را بخواند، گویی یک سوم همه کتاب های آسمانی یعنی قرآن و تورات و انجیل و زبور را تلاوت نموده است. «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: مَنْ قَرَأَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ مَرَّةً وَاحِدَةً فَكَأَنَّمَا قَرَأَ ثُلُثَ الْقُرْآنِ وَ ثُلُثَ التَّوْرَاةِ وَ ثُلُثَ الْإِنْجِيلِ وَ ثُلُثَ الزَّبُور» (التوحيد للصدوق؛ 95)

وی افزود: قرائت سوره توحید، موجب آمرزش گناهان است. رسول خدا (ص) فرمود: هر كس هنگام خواب سوره «قل هو اللَّه احد» را صد مرتبه‏ بخواند، خداوند گناهان‏ پنجاه سال‏ او را مى ‏آمرزد. «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله :مَنْ قَرَأَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ مِائَةَ مَرَّةٍ حِينَ يَأْخُذُ مَضْجَعَهُ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذُنُوبَ خَمْسِينَ سَنَة» (التوحيد للصدوق؛ 95)

استاد کفیل در ادامه بیان کرد: محبت به سوره توحید، نشانه محبت خداوند است. در روایت آمده است عمران بن حصین می گوید: پیامبر صلی الله علیه و آله لشکری را به فرماندهی علی علیه السلام گسیل داشتند و پس از بازگشت لشکراز ایشان در باره آن حضرت  سؤال کردند. لشکریان در پاسخ گفتند علی علیه السلام از هر جهت خوب و شایسته بود جز اینکه در همه نمازهای جماعت، پس از حمد، قل هوالله احد می خواند. پیامبرصلی الله علیه وآله از علی علیه السلام علت را پرسیدند. حضرت فرمودند: آخر من به سوره قل هوالله احد علاقه خاصی دارم. پیامبر صلی الله علیه وآله فرمودند: دلیل این محبت خاص این است که خداوند به تو محبت ویژه دارد. «عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه وآله بَعَثَ سَرِيَّةً وَ اسْتَعْمَلَ عَلَيْهَا عَلِيّاً علیه السلام فَلَمَّا رَجَعُوا سَأَلَهُمْ فَقَالُوا كُلٌّ خَيْرٌ غَيْرَ أَنَّهُ قَرَأَ بِنَا فِي كُلِّ صَلَاةٍ بِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ فَقَالَ يَا عَلِيُّ لِمَ فَعَلْتَ هَذَا فَقَالَ لِحُبِّي ل«ِقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» فَقَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله مَا أَحْبَبْتَهَا حَتَّى أَحَبَّكَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَل‏» (التوحيد للصدوق؛ 94)

وی عنوان داشت: قرائت مستمر سوره توحید، توجه ویژه فرشتگان را به همراه دارد. سكونى از امام صادق عليه السّلام، و آن حضرت از پدر بزرگوارش امام محمد باقر عليه السّلام روايت كرده است كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بر جنازه سعد بن معاذ نماز خواند و فرمود: هفتاد هزار فرشته كه جبرئيل عليه السّلام نيز در ميان آنان بود، بر جنازه او نماز خواندند. از جبرئيل پرسيدم كه: او چه عملى انجام داده بود که این شايستگى را پيدا كرد كه شما بر جنازه او نماز خوانديد؟ گفت: به‏ خاطر اينكه سوره‏ قُلْ‏ هُوَ اللَّهُ‏ أَحَدٌ را در حالت ايستاده و نشسته، سواره و پياده، و در حال رفت و آمد تلاوت مى‏كرد. «عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ علیه السلام: أَنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه وآله صَلَّى عَلَى سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فَقَالَ لَقَدْ وَافَى مِنَ الْمَلَائِكَةِ لِلصَّلَاةِ عَلَيْهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ وَ فِيهِمْ جَبْرَئِيلُ يُصَلُّونَ عَلَيْهِ فَقُلْتُ يَا جَبْرَئِيلُ بِمَ اسْتَحَقَّ صَلَاتَكُمْ عَلَيْهِ قَالَ بِقِرَاءَةِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ قَائِماً وَ قَاعِداً وَ رَاكِباً وَ مَاشِياً وَ ذَاهِباً وَ جَائِيا» (التوحيد للصدوق؛ 95)

اهميت تسبيحات اربعه

استاد کفیل در ادامه بیان کرد: اذکار آسمانی، خوبی های ماندگار و باز دارنده از انواع حوادث ناگوار است؛ در روایت آمده است امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روزى به ياران خود فرمودند: آيا اگر لباس ها و ظرف هايتان را جمع كرده و آنها را روى هم بگذاريد به آسمان خواهد رسيد؟ گفتند: نه. اى رسول خدا! حضرت فرمودند: نمى ‏خواهيد چيزى به شما بگويم كه ريشه ‏اش در زمين و شاخه ‏اش در آسمان باشد؟ عرض كردند: چرا اى رسول خدا! حضرت فرمودند: هر كدام از شما بعد از نماز واجبش مى ‏تواند سى بار بگويد: «سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الّا اللَّه و اللَّه اكبر» زيرا ريشه اين ذكرها در زمين و شاخه ‏اش در آسمان‏ است. اين ذكرها از زير آوار ماندن، با آتش سوختن‏، غرق شدن، افتادن در چاه، طمعه درندگان شدن، مرگ بد و حادثه ناگوارى كه در آن روز از آسمان فرود مى‏آيد، جلوگيرى مى ‏كند.

وی افزود: تسبیحات اربعه، موجب استجابت دعا است. در روایت آمده است: «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ لِأَصْحَابِهِ ذَاتَ يَوْمٍ أَ رَأَيْتُمْ لَوْ جَمَعْتُمْ مَا عِنْدَكُمْ مِنَ الثِّيَابِ وَ الْآنِيَةِ ثُمَّ وَضَعْتُمْ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ أَ كُنْتُمْ تَرَوْنَهُ يَبْلُغُ السَّمَاءَ قَالُوا لَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ أَ فَلَا أَدُلُّكُمْ عَلَى شَيْ‏ءٍ أَصْلُهُ فِي الْأَرْضِ‏ وَ فَرْعُهُ فِي السَّمَاءِ قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ يَقُولُ أَحَدُكُمْ إِذَا فَرَغَ مِنَ الصَّلَاةِ الْفَرِيضَةِ ثَلَاثِينَ مَرَّةً- سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ فَإِنَّ أَصْلَهُنَّ فِي الْأَرْضِ وَ فَرْعَهُنَّ فِي السَّمَاءِ وَ هُنَّ يَدْفَعْنَ الْهَدْمَ وَ الْغَرَقَ‏ وَ الْحَرَقَ‏ وَ التَّرَدِّيَ‏ فِي‏ الْبِئْرِ وَ أَكْلَ السَّبُعِ وَ مِيتَةَ السَّوْءِ وَ الْبَلِيَّةَ الَّتِي تُنْزَلُ مِنَ السَّمَاءِ عَلَى الْعَبْدِ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ وَ هُنَّ الْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ» (بحار الانوار؛ ج‏ 90؛ ص 173)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در روایت آمده است: «عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِيرَةِ النَّضْرِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ مَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ أَرْبَعِينَ مَرَّةً فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ فَرِيضَةٍ قَبْلَ أَنْ يَثْنِيَ رِجْلَيْهِ ثُمَّ سَأَلَ اللَّهَ أُعْطِيَ مَا سَأَلَ» (الامالي (للصدوق)؛ ص: 183) حارث بن مغیره می گوید از امام صادق علیه السلام شنیدم که فرمودند: هرکس بعد ازهر نماز واجب قبل از.....چهل بار سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ بگوید و پس از آن از خداوند درخواست کند حاجتش برآورده می شود.

استاد کفیل خاطرنشان کرد: تسبیحات اربعه، متمم نماز شکسته است؛ خواندن 30 مرتبه تسبيحات بعد از نماز شكسته، فضيلت دو ركعت باقيمانده را دارد.امام رضا علیه السلام در سفر بعد از هر نمازشکسته سى مرتبه  سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اكبر را بر زبان جاری می ساختند و مي فرمودند: اين متمم نماز قصر است. (عيون أخبار الرضا ع-ترجمه آقا نجفى؛ ج ‏2؛ 425)

وی افزود: تسبیحات اربعه، زيربناي اسلام است. از حضرت امام صادق عليه السّلام سؤال شد: براى چه كعبه، كعبه ناميده شده؟ حضرت فرمودند: زيرا چهارگوش مى ‏باشد.محضر مباركش عرض شد: براى چه چهار گوش مى‏ باشد؟ حضرت فرمودند: زيرا محاذى بيت المعمور است و آن چهار گوش مى‏ باشد. عرض شد: براى چه بيت المعمور چهار گوش است؟ حضرت فرمودند: زيرا محاذى عرش است و آن چهار گوش مى ‏باشد. محضر مباركش عرض شد: چرا عرش مربّع است؟ فرمودند: زيرا كلماتى كه اسلام بر آن بنا شده چهار تا است و آنها عبارتند از: سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الّا اللَّه و اللَّه اكبر .«رُوِيَ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام أَنَّهُ سُئِلَ لِمَ سُمِّيَتِ الْكَعْبَةُ كَعْبَةَ قَالَ لِأَنَّهَا مُرَبَّعَةٌ فَقِيلَ لَهُ وَ لِمَ صَارَتْ مُرَبَّعَةً قَالَ لِأَنَّهَا بِحِذَاءِ الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ وَ هُوَ مُرَبَّعٌ فَقِيلَ لَهُ وَ لِمَ صَارَ الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ مُرَبَّعاً قَالَ لِأَنَّهُ بِحِذَاءِ الْعَرْشِ وَ هُوَ مُرَبَّعٌ فَقِيلَ لَهُ وَ لِمَ صَارَ الْعَرْشُ مُرَبَّعاً قَالَ لِأَنَّ الْكَلِمَاتِ الَّتِي بُنِيَ عَلَيْهَا الْإِسْلَامُ أَرْبَعٌ وَ هِيَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَر» (علل الشرائع؛ ترجمه ذهنى تهرانى؛ ج ‏2؛ ص: 287)

این استاد درس خارج  حوزه در ادامه بیان کرد: در روایت آمده است چند نفر یهودی خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله آمدند و درباره کلماتی که خداوند برای حضرت ابراهیم علیه السلام هنگام بنای کعبه برگزید سؤال کردند. حضرت فرمودند: آن کلمات «سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ» بود. در ادامه صحبت یکی از آنها پرسید گوینده این کلمات چه پاداشی دارد؟ حضرت فرمودند: هنگامی که بنده ای سُبْحَانَ اللَّهِ می گوید آنچه پایین تر از عرش خداست همراه او تسبیح می گوید و به گوینده پاداشی ده برابر داده می شود و هنگامی که الْحَمْدُ لِلَّهِ می گوید خداوند او را از نعمت های دنیا و آخرت بهره مند می سازد و بهشتیان موقع ورود به بهشت همین کلام را بر زبان جاری می کنند و در آخرت هیچ سخن دنیایی جز الْحَمْدُ لِلَّهِ راه ندارد که این سخن خدا (آیه شریفه) دَعْواهُمْ فِيها سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ وَ تَحِيَّتُهُمْ فِيها سَلامٌ وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ در همین راستا گفته شده است که خداوند آخرین سخن بهشتیان را الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ دانسته است و اما جزای لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، بهشت است و اینکه خداوند فرموده آیا جزای احسان چیزی جز احسان است به این معنا است که آیا جزای لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ چیزی جز بهشت است. «وَ فِي الْعِلَلِ وَ الْأَمَالِي بِإِسْنَادٍ يَأْتِي قَالَ جَاءَ نَفَرٌ مِنَ الْيَهُودِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله فَسَأَلُوهُ عَنِ الْكَلِمَاتِ الَّتِي اخْتَارَهُنَّ اللَّهُ لِإِبْرَاهِيمَ حَيْثُ بَنَى الْبَيْتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه وآله نَعَمْ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ إِلَى أَنْ قَالَ الْيَهُودِيُّ أَخْبِرْنِي مَا جَزَاءُ قَائِلِهَا قَالَ إِذَا قَالَ الْعَبْدُ سُبْحَانَ اللَّهِ سَبَّحَ مَعَهُ مَا دُونَ الْعَرْشِ فَيُعْطَى قَائِلُهَا عَشْرَ أَمْثَالِهَا وَ إِذَا قَالَ الْحَمْد لِلَّهِ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِنِعَمِ الدُّنْيَا مَوْصُولًا بِنِعَمِ الْآخِرَةِ وَ هِيَ الْكَلِمَةُ الَّتِي يَقُولُهَا أَهْلُ الْجَنَّةِ إِذَا دَخَلُوهَا وَ يَنْقَطِعُ الْكَلَامُ الَّذِي يَقُولُونَهُ فِي الدُّنْيَا مَا خَلَا الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ ذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى دَعْواهُمْ فِيها سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ وَ تَحِيَّتُهُمْ فِيها سَلامٌ وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ وَ أَمَّا قَوْلُهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَالْجَنَّةُ جَزَاؤُهُ وَ ذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ يَقُولُ هَلْ جَزَاءُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ إِلَّا الْجَنَّةُ» (وسائل‏ الشيعة ج: 7؛ ص: 188)