به مناسبت فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، استاد محمد اسماعیل نوری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «مناسبت­ های ماه رمضان» پرداخت.

/270/260/21/

وجه تسمیۀ ماه رمضان

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: مرحوم طبرسی در علت نامگذاری این ماه می ­گوید: «شهر رمضان، سُمِّي بذلك لأنه يرمض الذّنوب. و قيل: سُمّي بذلك لشدّة الحَرّ. و قيل: إنّ رمضان من أسماء الله»؛ ماه رمضان، بدین جهت «رمضان» نامیده شده که: گناهان را می ­سوزاند. برخی گفته اند: به خاطر شدّت گرمای آن است. و گفته شده که: رمضان، از نام­ های خداست»

وی افزود: ماه رمضان تنها ماهی که نام آن در قرآن آمده، ماه «رمضان» است: ﴿ شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏ وَ الْفُرْقانِ﴾ طبق مضمون این آیه و آیات قبل  و بعد آن، با حلول ماه مبارک رمضان، روزه بر تمام مکلّفین واجد شرایط واجب می ­شود.

 وقایع ماه مبارک رمضان

استاد محمد اسماعیل نوری در ادامه بیان کرد: در ماه مبارک رمضان، حوادث بسیاری رخ داده که به برخی از آنها اشاره می­ کنیم.

اول ماه رمضان

وی افزود: در باب وقایع در روز اول این ماه به این موارد اشاره می کنیم:

*1.نزول صُحف ابراهیم در شب اول ماه رمضان (الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، ج2، ص628و629، باب النوادر، ح6؛ البرهان، بحرانی، ج 1، ص390.)

2. اعلام ولایتعهدی اجباری امام رضا علیه السلام از سوی مأمون و بیعت مردم به آن حضرت، در سال 201ق. (عیون اخبار الرّضا علیه السلام، شیخ صدوق، ج1، ص274، ح1؛ إعلام الوری بأعلام الهدی، طبرسی، ج2، ص86؛ کشف الغمّه، اربلی، ج2، ص332؛ بحار الانوار، مجلسی، ج49، ص10و11، ح21 وص221، ح9 وص303، ح11؛ تقویم شیعه، عبد الحسین نیشابوری، ص263.) و بنا به قول دیگر: این بیعت در روز ششم همین ماه بوده است. (مسار الشیعه، شیخ مفید، ص6 (42)؛ بحار الانوار، ج 95، ص 25)

3. وفات حضرت نفیسه، دخترحسن بن زید بن امام حسن علیه السلام در سال 208 ق در مصر (سفینة البحار، شیخ عباس قمی، ج 8، ص 301؛ تقویم شیعه، ص 267)

4.سخنرانی ابیّ بن کعب، در اعتراض بر ابوبکر و اثبات حقانیت حضرت علی بن ابی طالب سلام الله علیه. (بحار الانوار، ج 45، ص 358؛ تقویم شیعه، ص 263 و 264.)

5.رحلت حسین بن عبدالله بن سینا معروف به «شیخ الرئیس»، «ابوعلی سینا» و « حُجّة الحق»، در58 سالگی در همدان درسال ۴۲8 ق. با مرض «قولنج» در حالی که خودش در معالجة آن تخصص داشت. (نرم افزار روز شمار تاریخ، مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما، نگارش 1، اول رمضان.)

6. رحلت حکیم جهانگیر خان قشقایی، در85 سالگی در سال ۱۳۲۸ ق. (گلشن ابرار، جمعی از پژوهشگران پژوهشکده باقر العلوم، نشر معروف، قم، 1385 ش، ج 3، ص 190)

سوم ماه:

وی افزود: مناسبتی که در روز سوم ماه مبارک رمضان ذکر کرده اند، بر اساس کتاب گلشن ابرار، ج 1، ص 59، رحلت فقیه و متکلّم عالیقدر، شیخ مفید در سال۴۱۳ ق است.

چهارم ماه

استاد نوری در ادامه بیان کرد: در باب وقایع چهارم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1. هلاكت زياد بن ابيه درسال ۵۳ ق (تقویم شیعه، نیشابوری، ص 268)

2. رحلت عالم آیة الله شیخ حسنعلی تهرانی از شاگردان میرزای شیرازی، در سال 1325ق. و دفن در حرم امام رضا(ع). او پیش از درس با بیان مطلبی از نهج البلاغه روح شاگردانش را صفا می­بخشید. و از کثرت احتیاط از وجوه شرعی استفاده نمی­ کرد. (روز شمار تاریخ، 4 رمضان.)

3. رحلت آیة الله میرزا هاشم آملی، در91 سالگی درسال ۱۴۱۳ق، مصادف با 7/12/1371ش. و دفن در حرم حضرت معصومه. (روز شمار تاریخ، 4 رمضان)

4. رحلت علامه سید مرتضی عسکری ( ۱۴۲۹) ق.

ششم ماه:

استاد نوری در ادامه بیان کرد: در باب وقایع ششم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1. نزول كتاب آسماني «تورات» بر حضرت موسي علیه السلام. (الکافی، کلینی، ج 2، ص 628 و 629، باب النوادر، ح 6؛ تهذیب الأحکام، ج 4، ص 193 و 194، 552؛ وسائل الشیعه، ج 10، ص 311، ح 13490 ؛ البرهان، ج 1، ص 390)

2. ضرب سکّه به نام مبارک امام رضا علیه السلام درسال201ق (تقویم شیعه، ص 270.)

هشتم ماه:

استاد نوری افزود: در باب وقایع هشتم ماه رمضان به این مورد اشاره می شود: حرکت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم با یارانش برای غزوة «بدر»، درسال دوم هجرت (منشور جاوید، جعفر سبحانی، ج 6، ص340؛ روز شمار تاریخ، هشتم رمضان. توضیح غزوة بدر دربیان وقایع هفدهم این ماه خواهد آمد.)

نهم ماه:

استاد نوری خاطرنشان کرد: در باب وقایع نهم ماه رمضان به این مورد اشاره می شود: رحلت عارف ربّانی آیة الله حاج شیخ محمد بهاری همدانی، در سال ۱۳۲۵ ق (گلشن ابرار، ج 3، ص 254)

دهم ماه

استاد نوری در ادامه بیان کرد: در باب وقایع دهم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1. وفات حضرت خدیجه کبری(س)درسال دهم بعثت، سه سال قبل از هجرت (مسار الشیعه، شیخ مفید، ص 6 و 7  (42 و 43)؛ در تقویم شیعه، ص 271 چند قول دیگر نیز نقل شده است.

2. وصول نخستين نامه دعوت كوفيان به امام حسين علیه السلام، درسال ۶۰ ق. (الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، شیخ مفيد، كنگره شيخ مفيد، قم، چاپ 1413 ق، ج 2، ص 37؛ بحار الانوار، ج 44، ص 333؛ تقویم شیعه، ص 271)

3. شهادت شهید محراب آیة الله شیخ محمد صدوقی، روز جمعه دهم ماه رمضان سال 1402ق، مصادف با11/4/1360ش. پس از اقامه نماز جمعه، به دست منافق کوردل (گلشن ابرار، ج 2، ص 889 و 890.)

یازدهم:

استاد نوری خاطرنشان کرد: در باب وقایع یازدهم ماه رمضان به این مورد اشاره می شود: درگذشت عالم مجاهد آیة لله محمد مهدی خالصی، درسال۱۳۴۳ ق (گلشن ابرار، ج 1، ص 512)

دوازدهم

استاد نوری افزود: در باب وقایع دوازدهم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1. نزول كتاب آسماني «اِنجیل» برحضرت عیسی علیه السلام (مسار الشیعه، شیخ مفید، ص 7 (43)؛ تهذیب الأحکام ، شیخ طوسی، ج 4، ص 193 و 194، ح 552؛ وسائل الشیعه، ج 10، ص 311، ح 13490) و بنا به نقل دیگر: درسیزدهم این ماه نازل شده (الکافی، کلینی، ج 2، ص 628 و 629، باب النوادر، ح 6؛ ؛ البرهان، ج 1، ص 390)

2. عقد اخوّت ميان اصحاب پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم و اخوّت بین پیامبر و علی علیهما السلام (مسار الشیعه، شیخ مفید، ص7(43)؛ تقویم شیعه، ص 273.) طبق نقل دیگر در هیجدهم ذی الحجه بوده است (مصباح الکفعمی، ص 515؛ تقویم شیعه، ص 375)

سیزدهم:

استاد نوری در ادامه بیان کرد: در باب وقایع سیزدهم ماه رمضان به این مورد اشاره می شود: هلاکت حَجّاج بن یوسف ثقفی ملعون، درسال ۹۵ ق درشهر «واسط» با مرض «آکله»، در حالی که بیش از50000 مرد و30000 زن در زندان او بودند. (توضیح المقاصد، ص 22 (534)؛ تقویم شیعه، ص 274؛ روز شمار تاریخ، 13 رمضان.)

چهاردهم:

استاد نوری در ادامه بیان کرد: در باب وقایع چهاردهم ماه رمضان به این مورد اشاره می شود: شهادت مختار بن ابی عبیده ثقفی در سنّ 67 سالگی، و شهادت همسر مؤمنه اش «عُمره» دختر نعمان بن بشیر انصاری، به دست مصعب بن زبیر، در سال ۶۷ ق (تقویم شیعه، ص 275 و 276؛ روز شمار تاریخ، 14 رمضان)

پانزدهم

استاد نوری افزود: در باب وقایع پانزدهم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1. میلاد امام حسن مجتبی علیه السلام درسال سوم هجرت (مسار الشیعه، ص 7 (43)؛ توضیح المقاصد، ص 23 (535)؛ تاج الموالید، طبرسی، ص 24 (100)؛ اعلام الوری، طبرسی، ج 1، ص 402؛ العدد القویّه، ص 28؛ کشف الغمّه، اربلی، ج 1، ص 514؛ بحار الانوار، ج 43، ص 250، ح 26و ج 95، ص 191، ح 5؛ تقویم شیعه، ص 276)

2. اعزام جناب مسلم بن عقیل به کوفه از سوی امام حسین علیه السلام درسال60 ق (تقویم شیعه، ص 277)

3. شهادت شهید ثانی (زین الدین بن علی بن احمد عاملی)، صاحب کتاب­های متعدّد از جمله «شرح لمعه»، در سال ۹۶۵ ق (روز شمار تاریخ، 15 رمضان.)

شانزدهم ماه:

استاد نوری در ادامه بیان کرد: در باب وقایع شانزدهم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1. ورود محمد بن ابی بکر به مصر، به عنوان والی (استاندار) از طرف امیر مؤمنان علیه السلام درسال37ق (تقویم شیعه، نیشابوری، ص 277.)

2. درگذشت علامه آیة لله شیخ محمدرضا مظفر، در 62 سالگی، در سال ۱۳۸۳ ق (گلشن ابرار، ج 2، ص 686.)

هفدهم ماه

استاد نوری خاطرنشان کرد: در باب وقایع هفدهم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1. معراج پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در شب هفدهم، (بحار الانوار، ج ‏18، ص 302  و 319، و ج‏ 95، ص ‏196؛ العدد القویة لدفع المخاوف الیومیة، علی بن یوسف بن مطهر حلی (برادر علامه حلی)، کتابخانه مرعشی نجفی، قم، چاپ اول، 1408 ق، ص ‏234؛ تقویم شیعه، نیشابوری، ص  278.) یا بیست و یکم این ماه واقع شده است. (مسار الشیعه، شیخ مفید، ص‏9؛ توضیح المقاصد، شیخ بهایی، ص‏24؛ بحار الانوار، ج‏ 95، ص ‏196، و ج ‏97، ص ‏168، و ج ‏18، ص‏ 319؛ العدد القویة، ص 234) البته دربارة زمان وقوع آن، اقوال دیگری از قبیل؛ شب دوم (همان؛ بحار الانوار، ج ‏18، ص 319 و 381، و ج 95، ص‏196) یا هفدهم (بحار الانوار، ج ‏18، ص ‏302، و ج ‏97، ص‏ 168) ربیع الاول، بیست و هفتم رجب (همان، ج ‏18، ص 302 و ص‏ 319)،  بیست و هفتم ماه رمضان (العدد القویة، ص‏ 234.) و نهم ذی الحجة نیز وجود دارد. (بحار الانوار، ج‏ 97، ص‏ 168) در سال وقوع آن نیز اقوال مختلفی از قبیل؛ سال اول، دوم، سوم، پنجم، نهم، دهم، یازدهم و دوازدهم بعد از بعثت و شش ماه قبل از هجرت به مدینه و حتی قول به بعد از هجرت نیز وجود دارد.(شاید همة این اقوال، یا أکثر آنها صحیح باشد). محقق عالیقدر تاریخ اسلام سید جعفر مرتضی عاملی (ره) پس از نقل اقوال مذکور، قول سوم (وقوع معراج در سال سوم بعثت) را ترجیح داده و چند دلیل در تأیید آن ذکر کرده است. (ر.ک: الصحیح من سیرة النبی الأعظم، سید جعفر مرتضی عاملی، ج ‏3، ص 8 ـ 14)

*2.غزوة «بدر» بنا به قول مشهور در روز جمعه، سال دوم هجرت واقع شده. (مسار الشیعه، شیخ مفید، ص 8 (44)؛ الخصال، شیخ صدوق، ج 2، ص 508؛ بحار الانوار، ج 19، ص 170؛ الصحیح من سیرۀ النبی الاعظم، عاملی، ج 5، ص 10؛ تقویم شیعه، ص 279) و طبق قول دیگر: نوزدهمین ماه واقع شده است. (توضیح المقاصد، شیخ بهایی، ص 23 (535)؛ تقویم شیعه، ص 279)

3. قتل عايشه به توطئه معاویه، در مدينه در روز هفدهم رمضان سال58 ق (تقویم شیعه، نیشابوری، ص 281)

4. دستورحضرت صاحب الزمان (عج) به شیخ حسن بن مُثله جمكرانی، برای تأسیس مسجد مقدس جمکران، درشب هفدهم رمضان سال 373 ق. (ر.ک: مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، شیخ حسین نوری طبرسی، آل البیت، قم، چاپ اول، 1408ق، ج 3، ص 432، ح 3936 و ص 447، ح 3961 با توضیحی که در ذیل حدیث آمده)

هیجدهم ماه:

وی افزود: در باب وقایع هجدهم ماه رمضان به این مورد اشاره می شود:  نزول کتاب آسمانی «زَبور» بر حضرت داود. (الکافی، کلینی، ج 2، ص 628 و 629، باب النوادر، ح6؛ البرهان فی تفسیر القرآن، بحرانی، ج 1، ص 390، تهذیب الأحکام ، شیخ طوسی، ج 4، ص 193 و 194، ح 552؛ وسائل الشیعه، ج 10، ص 311، ح 13490)

نوزدهم ماه

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در باب وقایع نوزدهم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1. نخستین شب، از شب­هایی که: مُحتمَل است شب قدر باشد، و اِحیای آن مستحب است (مفاتیح نوین، مکارم شیرازی وهمکاران، مدرسة الامام علی بن ابی طالب، قم، چاپ 1386 ش، ص 759.)

2. ضربت خوردن حضرت امیرالمومنین علی علیه السلام به دست ابن ملجم ملعون، در سال40 ق (مسار الشیعه، ص 8 (44)؛ الارشاد، شیخ مفید، ج 1، ص 19؛ تاج الموالید، طبرسی، ضمن مجموعه نفیسه، مکتبه بصیرتی، قم، 1396 ق، ص 17 (93)؛ بحار الانوار، ج 42، ص 199؛ تقویم شیعه، ص 286)

3. درگذشت منجّم و ریاضیدان بزرگ؛ غیاث الدین جمشید کاشانی، درسال832ق. اولین ریاضی دانی که کسرهای اعشاری را وضع کرد، کتب متعدد از جمله تفسیر قرآن از این دانشمند به یادگار مانده است. (نرم افزار روزشمار تاریخ، 19 رمضان.)

بیستم ماه:

استاد نوری خاطرنشان کرد: در باب وقایع بیستم ماه رمضان به این مورد اشاره می شود: فتح مکه و شکستن بت­ ها، به دست امیر مؤمنان علیه السلام، در سال هشتم هجرت (مسار الشیعه، شیخ مفید، ص 9 (45)؛ توضیح المقاصد، شیخ بهایی، ص 23 (535)؛ بحار الانوار، ج 97، ص 3)

بیست و یکم ماه رمضان

وی افزود: در باب وقایع بیست و یکم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1. شب بیست و یکم، دومین شبی است که احتمال دارد، شب قدر باشد، و فضیلتش ازشب نوزدهم بیشتر است (مفاتیح نوین، مکارم و همکاران، ص 763)

2. وفات حضرت موسي علی نبینا و آله و علیه السلام (مسار الشیعه، ص 9 (45)؛ توضیح المقاصد، ص 24 (536).

3. وفات یوشع بن نون وصیّ حضرت موسی (مسار الشیعه، ص 9 (45)؛ توضیح المقاصد، ص 24 (536)

4. عروج حضرت عيسي علی نبینا و آله و علیه السلام  (مسار الشیعه، ص 9 (45)؛ توضیح المقاصد، ص 24 (536).

5. شهادت مظلومانه امیر مومنان مولای متقیان علی بن ابی طالب علیه السلام هنگامی که ثلثی از شب منقضی شده بود، در سال40 ق. با همان ضربتی که ابن ملجم ملعون بر فرق مبارکش زده بود. (مسار الشیعه، ص 10 (46)؛ توضیح المقاصد، ص 24 (536)؛ تاج الموالید، طبرسی، ص 16 (92)؛ الکافی، کلینی، ج 1، ص 452؛ اعلام الوری، طبرسی، ج 1، ص 309؛ تقویم شیعه، ص 290)

6. آغاز امامت حضرت امام حسن مجتبیR و بیعت مردم با آن حضرت (الارشاد، شیخ مفید، ج 1، ص 8 و 9؛ بحار الانوار، ج 43، ص 362؛ تقویم شیعه، ص 293)

7. قتل ابن ملجم ملعون، به عنوان قصاص (الارشاد، ج 1، ص 22؛ بحار الانوار، ج 42، ص 232 و ص 246؛ تقویم شیعه، ص 293.)

8. وفات شیخ حُرّ عاملی (محمد بن حسن)، صاحب وسائل الشیعه، در مشهد مقدس درسال ۱۱۰۴ ق. (وسائل الشیعه، ج 1، مقدمة التحقیق، ص 87)

بیست و دوم ماه:

وی افزود: در باب وقایع بیست و دوم ماه رمضان به این مورد اشاره می شود: وفات فقیه بزرگوار شیخ عبدالحسین طهرانی معروف به «شیخ العراقین»، در سال ۱۲۸۶ ق. او برای تعمیر و طلاکاری حرم های مبارک امامان معصوم در عراق همّت عالی ورزید. و کتابخانه ­ای بزرگ و غنی فراهم و وقف دانش پژوهان کرد. (نرم افزار روز شمار تاریخ، 22 رمضان.)

بیست و سوم ماه

استاد محمد اسماعیل نوری خاطرنشان کرد: در باب وقایع بیست و سوم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1. سومین شب از شب­ هایی که احتمال دارد شب قدر باشد، و این احتمال برای امشب قوی­ تر از شب­ های قبل است. (مفاتیح نوین، مکارم و همکاران، ص 766)

2. نزول کتاب آسمانی «قرآن» بر خاتم انبیاء محمد مصطفی صلی الله علیه و آله (مسار الشیعه، ص10(46)؛ الکافی، کلینی، ج 2، ص 628 و 629، باب النوادر، ح 6؛ البرهان فی تفسیر القرآن، بحرانی، ج 1، ص390، تهذیب الأحکام، شیخ طوسی، ج 4، ص 193 و 194، ح 552؛ وسائل الشیعه، ج 10، ص 311، ح 13490؛ بحارالانوار، ج 95، ص 198؛ تقویم شیعه، ص 294)

بیست و چهارم رمضان

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در باب وقایع بیست و چهارم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1.هلاکت ابولهب ملعون، با وضع فجیع و ذلّت بار، پس از شنیدن خبر شکست مشرکان درجنگ بدر، در بیست وچهارم یا بیست وپنجم ماه رمضان سال دوم هجرت (تقویم شیعه، نیشابوری، ص 294.)

2. هلاکت مروان بن حکم ملعون، به دست زنِ خود، درسال65ق. او پس از مرگ یزید ملعون با زنِ او ازدواج کرده بود، روزی به پسرش خالد بن یزید، فحش مادری داد زن شنید، با کنیزهایش آمدند روی مروان نشستند تا خفه شد. (توضیح المقاصد، شیخ بهایی، ص 24 (536).

بیست و پنجم

وی افزود: در باب وقایع بیست و پنجم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1. وفات فقیه بزرگوار بهاءالدین حسین اصفهانی معروف به «فاضل هندی»، درسال ۱۱۳۷ ق (گلشن ابرار، ج 3، ص 88.)

2. مفقود شدن امام موسی صدر رهبرِ شیعیان لبنان، در لیبی درسال1398ق (روز شمار تاریخ، 25 رمضان.)

بیست و ششم:

استاد نوری خاطرنشان کرد: در باب وقایع بیست و ششم ماه رمضان به این مورد اشاره می شود:  وفات آیة الله آقا جمال الدین محمد خوانساری، در سال ۱۱۲۵ ق (گلشن ابرار، ج 3، ص 125)

بیست و هفتم

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در باب وقایع بیست و هفتم ماه رمضان به این موارد اشاره می شود:

1. آغاز قیام زنگیان به رهبری علی بن محمد معروف به «صاحب الزنج» (از نوادگان امام سجّاد)بر ضدّ حکومت عباسیان و تسلّط بر«بصره» درسال255ق. عاقبت پس از کشته شدن صاحب الزنج در دوم صفر270ق، قیام زنگیان خاتمه یافت. (روز شمار تاریخ، 27 رمضان)

2. وفات علامه محمد باقر مجلسی، در سال 1110 ق. در سنّ 73سالگی، چون ولادتش نیز در ماه رمضان بوده عمرش 73سال کامل شده ودر مادّه تاریخ او گفته اند: ماه رمضان چو بیست وهفتش کم شد        تاریخ وفات باقر اعلم شد (مقباس المصابیح، علامه محمد باقر مجلسی، تحقیق قاسم ترکی- سید مصطفی موسوی، مرکز تحقیقات رایانه ­ای حوزۀ علمیه اصفهان، چاپ دوم،1391ش، مقدمه، ص 34 و 35.)

بیست و نهم:

وی در ادامه بیان کرد: در بیان از وقایع بیست و نهم ماه رمضان به این مورد اشاره می شود: وفات میرزا محمدبن حسن شیروانی، در65 سالگی، درسال ۱۰۹۸ ق (گلشن ابرار، جمعی از مؤلفان، نور السجّاد، قم، ج 5، ص 147.)

سی ام:

این استاد درس خارج حوزه افزود: در بیان از وقایع سی ام ماه رمضان، به این مورد اشاره می شود: وفات سلطان محمد خدابنده (الجایتو)، در سال 716 ق (توضیح المقاصد، شیخ بهایی، ص 24 (536) او کسی است که: پس از مغلوب شدن علمای تمام مذاهب اهل سنّت در مناظره با علامه حلّی، مذهب تشیّع را پذیرفت، و دستورداد: در همه شهرهای تحت حکومت او خطبه ­های نماز جمعه را به نام مبارک دوازده امام بخوانند و «حَیَّ عَلی خَیرِ العَمَل» را در اذان بگویند (جهت آگاهی، ر.ک: روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه، محمد تقی مجلسی، بنیاد فرهنگی اسلامی کوشانپور، تهران، ا398 ق، ج 9، ص30-32؛ ادوار تحوّل فقه شیعه، محمد اسماعیل نوری، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، 1389 ش، ص166 - 169.)

وقایع در ماه رمضان (در روزی نامشخص)

استاد محمد اسماعیل نوری خاطرنشان کرد: وقایعی در ماه رمضان اتفاق افتاده، ولی روزش مشخّص نشده است؛ از جمله:

1. دعای پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برای نزول باران: در سال ششم هجرت در مدینه خشکسالی و قحطی بود، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم دعا کرد، باران آمد. (تقویم شیعه، نیشابوری، ص 295)

2. بدعت نماز تراویح: در ماه رمضان سال چهاردهم هجرت، عمر دستور داد: نمازهای نافله را به جماعت بخوانند. (همان، ص294.)

3.روز قُدس: درماه رمضانِ سال1358ش. به دستور ا امام خمینی(ره) آخرین جمعه ماه رمضان، به عنوان «روز قدس» تعیین شد که: ملّت­های مسلمان جهان، هر سال در آخرین جمعه ماه رمضان (با هر کدام از روزهای اواخر ماه که تطبیق کند) با انجام راهپیمایی و دادن شعار، ازملّت مظلوم فلسطین حمایت و از اسرائیل غاصب اعلام انزجار نمایند، این برنامه هرسال تکرار می­شود تا زمانی که: فلسطینیان مظلوم پیروز و صهیو نیست­های غاصب نابود شوند ان شاء الله. اَللَّهُمَّ انصُرِ الاِسلامَ وَ المُسلِمِینَ وَاخذُلِ الکُفّارَ وَ المُنافِقِینَ، بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطّاهِرِین