به مناسبت فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، استاد سید مهدی موسوی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «فضیلت و عظمت ماه مبارک رمضان» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: از نگاه اسلام، فلسفه خلقت انسان، رسیدن به کمال مطلق است؛ از این رو آنچه به عنوان رمز و راز بعثت انبیای الهی ذکر شده، مانند عدالت، آزادی و ... آنها مقدمه تربیت انسان و رسیدن او به مرتبه انسان کامل است؛ آنها که اسلام باور هستند و به این آیین دل بسته اند، سزاوار است از هر فرصتی برای رسیدن به این هدف والا بهره بگیرند. در این میان، ماه رمضان برای انسان های سالک، فرصتی بی همتا است؛ که اگر به خوبی مورد استفاده قرار بگیرد، می تواند یک شبه راه هزار ماهه را بپیماید؛ چنان که خداوند می فرماید «لیلة القدر خیر من الف شهر» خداوند متعال در این ماه، مهمانی ویژه ای برای تلطیف روح ترتیب داده است؛ به گونه ای که می تواند در حیات معنوی انسان، تحولی پدید بیاورد و او را به سعادت ابدی برساند و کامیابی همیشگی را برای انسان تضمین کند.

وی افزود: رمضان از رمض است؛ به معنای بارانی است که در ابتدای پاییز می بارد و گرد و غبار تابستان را می زداید؛ و همچنین به معنای داغی سنگ هم ذکر شده است؛ آن هنگام که از شدت گرمای آفتاب، داغ شده باشد. اینکه چرا به ماه رمضان، رمضان می گویند، زمخشری اینچنین پاسخ می دهد: روزه ماه رمضان عبادتی دیرین است و گویا به خاطر داغ شدنشان از حرارت گرسنگی و چشیدن سختی آن، این نام را بر این ماه نهاده اند. همچنان که به آن «ناتق» یعنی رنج آور هم گفته اند؛ چون سختی روزه آنها را به رنج و زحمت می افکند. و البته چون نام ماه ها را از قدیم نقل کرده اند، ماه را بر اساس شرایطی که داشتند، نامید اند؛ و این ماه در روزهای گرم و داغ بوده است.

«شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏ وَ الْفُرْقانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَ مَنْ كانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلى‏ ما هَداكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (185)

الرمضان: مصدر رمض إذا احترق- من الرمضاء- فأضيف إليه الشهر و جعل علماً، و منع الصرف للتعريف و الألف و النون كما قيل «ابن داية» للغراب بإضافة الابن إلى داية البعير، لكثرة وقوعه عليها إذا دبرت. فإن قلت: لم سمى‏ شَهْرُ رَمَضانَ‏؟ قلت: الصوم فيه عبادة قديمة، فكأنهم سموه بذلك لارتماضهم فيه من حرّ الجوع و مقاساة شدّته، كما سموه ناتقا لأنه كان ينتقهم أى يزعجهم إضجاراً بشدّته عليهم. و قيل لما نقلوا أسماء الشهور عن اللغة القديمة سموها بالأزمنة التي وقعت فيها، فوافق هذا الشهر أيام رمض الحر. فإن قلت: فإذا كانت التسمية واقعة مع المضاف و المضاف إليه جميعاً ...» (زمخشرى، محمود بن عمر، الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل و عيون الأقاويل فى وجوه التأويل، 4جلد، دار الكتاب العربي - لبنان - بيروت، چاپ: 3، 1407 ه.ق. ج 1، ص: 226)

استاد سید مهدی موسوی خاطرنشان کرد: در برخی از روایات آمده است وجه تسمیه رمضان برای ماه رمضان از آن روست که پاکسازی جان از آلودگی گناه و پاکسازی روان از زنگار خطا را به دنبال دارد. از پیامبر گرامی اسلام نقل شده است: «إنما سمي‏ رمضان‏ لأنه يرمض الذنوب أي يحرقها» (مجمع البيان في تفسير القرآن؛ ج‏ 2؛ ص: 495) این وجه از نامگذاری از یک سو با ریشه رمضان، و از سوی دیگر با آن برکات و رهاوردها و آثار آن، هماهنگ و متناسب است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در بیان از فضیلت ماه مبارک رمضان، به روایاتی اشاره می کنیم؛ در بحارالانوار، از پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم روایت است: «لَوْ يَعْلَمُ الْعَبْدُ مَا فِي رَمَضَانَ لَوَدَّ أَنْ يَكُونَ رَمَضَانُ السَّنَة» اگر بندگان می دانستند که در ماه رمضان چه برکاتی است، آرزو می کردند که رمضان، یک سال می بود. در روایتی دیگر می خوانیم: «لوْ عَلِمْتُم مالَکُم فِی رَمَضانِ لَزِدْتُم لِلّه تَبارَکَ و تَعالی شُکْرا.» اگر می دانستید در رمضان چه برای شما تقدیر شده است، سپاس خود را برای خدا افزون می کردید.  

وی افزود: رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم در خطبه شعبانیه می فرماید: «ایها الناس! انه قد اقبل الیکم شهر الله بالبرکة و الرحمة و المغفرة. شهر هو عندالله افضل الشهور، و ایامه افضل الایام، و لیالیه افضل اللیالی، و ساعاته افضل الساعات. هو شهر دعیتم فیه الی ضیافة الله و جعلتم فیه من اهل کرامة الله. انفاسکم فیه تسبیح و نومکم فیه عبادة و عملکم فیه مقبول و دعاؤکم فیه مستجاب ...» ای مردم ! همانا ماه خدا همراه با برکت و رحمت و آمرزش ، به سوی شما روی آورده است . ماهی که نزد خداوند بهترین ماهها و روزهایش برترین روزهاو شب هایش با ارزش ترین شب ها و ساعاتش با فضیلت ترین ساعات است. ماهی که شما در آن به مهمانی خدا دعوت شده و از سوی او به بزرگی و ارجمندی لیاقت یافته اید. نفس هایتان در این ماه تسبیح و خوابتان عبادت و عملتان پذیرفته و دعایتان مستجاب است . بنابراین ، با نیت های صادق و دل های پاکیزه از خدا بخواهید که شما را برای روزه این ماه و تلاوت کتابش توفیق دهد.

استاد موسوی خاطرنشان کرد: در ارشاد القلوب روایت آمده است: «وَ عَنْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَالَ: إِذَا كَانَ يَوْمُ اَلْقِيَامَةِ نَادَى مُنَادٍ أَيْنَ اَلظَّلَمَةُ وَ أَعْوَانُ اَلظَّلَمَةِ وَ أَشْبَاهُ اَلظَّلَمَةِ حَتَّى مَنْ بَرَى لَهُمْ قَلَماً أَوْ لاَقَ لَهُمْ دَوَاتاً قَالَ فَيُجْمَعُونَ فِي تَابُوتٍ مِنْ حَدِيدٍ ثُمَّ يُرْمَى بِهِمْ فِي جَهَنَّمَ»  و از رسول خدا روايت شده زمانى كه روز قيامت شود صداكننده‌اى صدا ميزند كجايند ستمگران و همكارانشان و كسانى كه مانند و شبيه ستمگرانند حتى كسانى كه براى آنان قلمى سر كرده‌اند و دواتى ليقه نموده‌ اند پس همه در تابوتى از آهن گرد آيند بعد در دوزخ افكنده شوند. (إرشاد القلوب، ج 1؛ ص: ۱۸۶)

وی افزود: در روایتی دیگر می خوانیم: ««شَهْرُ رَمَضَانَ‏ سَيِّدُ الشُّهُورِ وَ لَيْلَةُ الْقَدْرِ سَيِّدَةُ اللَّيَالِي» (بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار؛ ج 40، ص 54)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اگرچه آغاز رسمی سال هجری قمری را ماه محرم می دانند؛ اما در روایات، آغاز سال را آغاز ماه رمضان می دانند. سید ابن طاووس در بیان از جمع این دو، اشاره می کند که محرم، آغاز سال برای کارهای معمولی و عادی مردم است؛ اما ماه رمضان، آغاز سال بندگی و امور عبادی است.