به مناسبت فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، استاد حسن آقا خرمی ارانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «فلسفه، اقسام و فواید روزه» پرداخت.

/270/260/20/

فلسفه روزه

این استاد حوزه و دانشگاه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «مَن اَفطَرَ یَوماً مِن شَهرِ رَمضان خَرَجَ رُوحُ الایمانِ مِنه.» هر کس یک روز ماه رمضان را (بدون عذر)، بخورد - روح ایمان از او جدا می‏شود. (وسائل الشیعه، ج 7 ص 181، ح 4 و 5 _ من لا یحضره الفقیه ج 2 ص 73، ح 9)

وی افزود: روزه به عنوان یک عبادت، فقط امساک از خوردن و آشامیدن نیست؛ بلکه شرایطی دیگر هم دارد که تعهد و مسئولیت شخص روزه دار را زیاد می کند و بیانگر جایگاه خاص روزه در رشد و تکامل شخص مسلمان در مسیر بندگی خداوند متعال است. روزه از نظر اصطلاحی و شرعی بازداشتن نفس از کل مضطرات حکمی و حقیقی است و در واقع روزه به معنای آن است که شخص که به حد تکلیف شرعی رسیده و عاقل است و توانایی گرفتن آن را هم دارد و مسافر هم نیست، تمام مدت ماه مبارک رمضان را قصد کند که به خاطر امتثال فرمان الهی از اذان صبح تا مغرب شرعی از خوردن و آشامیدن خودداری کند.

استاد خرمی ارانی در ادامه بیان کرد: روزه از عبادت هایی است که در تمام ادیان آسمانی و برخی ادیان غیر آسمانی وجود دارد و به اسلام اختصاص ندارد. به عنوان مثال صائبی ها برای احترام به کره ماه سی روز، روزه می گیرند. مانوی ها با وضع خاص شبیه صائبی ها روزه می گیرند و برهمائی ها و بودائی های در ایام مخصوصی روزه می گیرند. اهل کتاب (یهود و نصارا) روزه های واجب و مستحب خود را که به 25 روز می رسد، روزه می دارند.

وی خاطرنشان کرد: تقوا مهمترین فلسفه روزه است. در حقیقت روزه، درس مساوات و برابرى در جامعه است و با روزه گرفتن حال و روزِ گرسنگان جامعه به طور ملموس بر اغنیا معلوم مى شود.

چشیدن مزه گرسنگى در اغنیا

استاد حسن آقا خرمی ارانی در ادامه یبان کرد: از امام رضا (علیه السلام) سؤال مى شود که علّت وجوب روزه چیست، امام (علیه السلام) مى فرمایند: «عَلِةٌ الصَّوْمِ لِعِرْفانِ مَسَّ الْجوُعِ وَ الْعَطَش» علت روزه گرفتن، براى شناختن (چشیدن) مزه گرسنگى و تشنگى است. (وسائل الشیعة، کتاب الصوم، باب ۱، ابواب وجوب الصوم، ح ۳; علل الشرایع، باب ۱۰۸، ص ۳۷۸)

وی افزود: در روایت دیگر امام صادق (علیه السلام) مى فرمایند: «اِنّما فَرَضَ الله الصِیّام لِیَسْتَوِىَ بِهِ الغَنِىّ وَ الْفَقیر»; خداوند روزه را واجب کرد تا ثروتمند و فقیر مساوى باشند.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: در حقیقت روزه، درس مساوات و برابرى در جامعه است. با روزه گرفتن حال و روزِ گرسنگان جامعه به طور ملموس بر اغنیا معلوم مى شود.

شکستن شهوات

استاد خرمی ارانی خاطرنشان کرد: روزه سبب مى شود تا روح هوسرانى و شهوترانى در انسان شکسته شود و با شکسته شدن شهوت، عقل انسان هویدا مى گردد. امام رضا (علیه السلام) فرمودند: «مَعَ ما فیه مِنَ الاْنْکِسار لَهُ عَنِ الشَّهوات» روزه گرفتن، سبب شکسته شدن شهوت مى باشد. (وسائل الشیعة، کتاب الصوم، باب ۱، ابواب وجوب الصوم، ح ۳)

اقسام روزه

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه بیان کرد: روزه از منظر حکم شرعی، به چهار قسم واجب، مستحب، مکروه و حرام تقسیم بندی می شود و از منظر توجه روزه دار به "روزه عوام" که عبارت از امساک و خودداری از مبطلات روزه با نیت قربه الی الله می باشد و روزه خواص که خودداری از آنچه ذکر شد، علاوه بر آنکه از گناهان چشم، گوش، دست، پا و سایر جوارح نیز اجتناب شود و روزه خواص الخواص که عبارت است از خودداری از آنچه خداوند بزرگ نهی فرموده به علاوه، تمام توجه دل به سوی "الله" و تلاش برای پیوستن به او و جدایی از اغیار می باشد، تقسیم می شود. البته هر سه قسم روزه، اسقاط تکلیف می کند؛ اما روزه ای که بشر از آن بیشتر سود می برد، و به وسیله آن به درجات بالاتری می رسد قسم سوم است.

وی افزود: روزه های واجب عبارت است از ماه رمضان، کفارات، بدل قربانی در حج تمتع، روزه نذر و عهد و قسم، اعتکاف در روز سوم، قضای روزه های واجب، قضای ماه رمضان واجب است بر کسی که بالغ و عاقل و مسلمان بوده است. روزه های مستحب عبارتند از اولین پنجشنبه هر ماهی، آخرین پنجشنبه هر ماه، روز عید غدیر، روز مباهله، روز مبعث و...

استاد خرمی ارانی اضافه نمود: بنابراین مهمترین فلسفه روزه که از احکام اسلام است, رسیدن به تقوا است. دستیابى به سجایاى اخلاقى و خصلت هاى انسانى مستلزم برپا داشتن این حکم واجب الهى است؛ زیرا گرسنگى ـ صرف نظر از عبادت بودن روزه ـ انسان را از تمایلات و جاذبه هایى که او را به سرکشى و بیراهه مى کشد, باز مى دارد و خلق و خوى انسانى را در او زنده مى کند

فواید طبیعی وجسمی روزه از دیدگاه علم پزشکی

وی خاطرنشان کرد: بسیاری افراد روزه را به عنوان فریضه ای دینی می شناسند؛ در حالی که عده کمتری از فواید روزه داری برای سلامت آگاه هستند. روزه گرفتن، اگر به شکل صحیح انجام شود، تمرین خوبی برای بدن است. روزه باعث دفع سموم از بدن شده و قند خون و ذخیره های چربی بدن را نیز کاهش می دهد. عادات صحیح غذایی به کمک روزه داری برای افراد شکل می گیرد و سیستم ایمنی بدن تقویت می شود. و در ادامه گفتگو به 10 فایده شگفت انگیز روزه اشاره می کنیم.

فایده اول: روزه دفع سموم از بدن را تسهیل می کند

وی افزود: غذاهای آماده و فراوری شده حاوی مقادیر زیادی افزودنی هستند. این افزودنی های غذایی در اکثر موارد در بدن تبدیل به سموم مختلف می شوند. بیشتر این سموم در چربی های بدن ذخیره می شوند. از آنجا که روزه گرفتن مخصوصاً به مدت طولانی باعث از بین رفتن چربی های بدن می شود، با متابولیزه شدن چربی ها سمومی که در چربی ها موجودند نیز در بدن آزاد می شوند از این به بعد کلیه ها، کبد و سایر اعضای مربوطه می توانند این سموم را دفع کنند.

فایده دوم: روزه به سیستم گوارش فرصت استراحت می دهد

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه بیان کرد: هنگامی که فرد روزه می گیرد و اندام های گوارشی او فرصت استراحت پیدا می کنند. البته فعالیت این اندام ها به طور کامل قطع نمی شود و آنها به ترشحات گوارشی خود ادامه می دهند؛ اما در مقیاس بسیار کمتر. روزه منجر به توقف ترشح اسید معده نمی شود، به همین دلیل است که معمولا به افراد مبتلا به بیماری زخم معده توصیه می شود با احتیاط بیشتری روزه بگیرند و یا به طور کلی از روزه داری صرف نظر کنند. در کل روزه داری برای افرادی که معده سالمی دارند، بسیار مفید است و نه تنها به تنظیم مایعات بدن آن ها کمک می کند؛ بلکه به دلیل هضم تدریجی غذا انرژی به تدریج در بدن آنها آزاد می شود و از انباشت کالری اضافی جلوگیری می کند.

فایده سوم: روزه به کاهش التهابات در بدن کمک می کند

استاد خرمی ارانی خاطرنشان کرد: برخی تحقیقات نشان می دهد که روزه داری به کاهش بیماری های ناشی از التهابات و انواع آلرژی کمک می کند. از بهترین نمونه های بیماری های ناشی از التهاب می توان آرتروز روماتسیمی و بیماری پوستی مانند پسوریازیس را نام برد همچنین برخی متخصصان معتقدند روزه می تواند ورم معده را کم کند.

فایده چهارم: روزه قند خون را کاهش می دهد

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: روزه باعث می شود گلوکز های موجود در خون شکسته شوند. تا در طول مدت  گرسنگی، بدن بتواند از آن ها قند دریافت کند. کاهش گلوکز خون تولید می شود همه این امور باعث کاهش کلی قند خون می شود.

فایده پنجم: روزه فشار خون را تنظیم می کند

وی افزود: روزه گرفتن یکی از راه های طبیعی و غیر شیمیایی کاهش فشار خون است. روزه گرفتن احتمال بسته شدن رگ ها در اثر تجمع چربی را به میزان قابل توجهی کاهش می دهد. در طول زمانی که فرد روزه است، گلوکز در پی آن چربی های موجود در بدن او برای تولید انرژی تجزیه می شوند. هم چنین فعالیت و سوخت و ساز بدن متعادل شده و از سرعت آن کاسته می شود. در نتیجه شدت جریان خون از محدوده خاصی فراتر نمی رود و در نتیجه فشار خون چربی های بدن کمک می کند.

فایده ششم: روزه به سوختن چربی های بدن کمک می کند

استاد حسن آقا خرمی ارانی خاطرنشان کرد: اولین واکنش بدن به روزه و گرسنگی ناشی از آن، شکسته شدن گلوکز می باشد. هنگامی که گلوکز از راه تغذیه به بدن نرسد، بدن از گلوکزهایی که در بدن موجود است، استفاده می کند. و آنها را برای جذب به قطعات کوچکتر تقسیم می کند. ذخیره های چربی گزینه های خوبی برای تبدیل به گلوکز هستند.

فایده هفتم: روزه به کاهش وزن کمک می کند.

وی عنوان داشت: روزه گرفتن در کاهش وزن سریع تاثیر بسزایی دارد. روزه میزان چربی های انباشته شده در بدن را کاهش می دهد. البته روزه گرفتن راه خوبی برای کاهش وزن نیست؛ بهتر است اگر قصد دارید از وزن خود بکاهید، از راه هایی مثل کاهش مصرف قند و چربی و افزایش مصرف سبزیجات استفاده کنید.

فایده هشتم: روزه منجر به اصلاح الگوی غذایی می شود

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه بیان کرد: تحقیقات نشان می دهد که روزه داری می تواند میل افراد به خوردن تنقلات مضر و غذاهای فراوری شده را کاهش دهد؛ همچنین روزه افراد را به خوردن مواد غذایی طبیعی خصوصاً آب و انواع میوه تشویق می کند. البته این یکی از راه های تاثیر روزه بر اصلاح الگوی غذایی است.

فایده نهم: روزه سیستم ایمنی بدن را تقویت می کند

وی افزود: اگر افراد در کنار روزه داری یک رژیم غذایی مناسب نیز داشته باشند، سیستم ایمنی بدن آنها می تواند تقویت شود. خارج شدن سموم بدن و سوختن چربی ها یکی از دلایل افزایش سیستم ایمنی است. اگر پس از یک روز کامل روزه داری فرد اولین چیزی که برای خوردن انتخاب می کند یک میوه باشد می تواند از طریق همان یک میوه مقادیر زیادی املاح و ویتامین های ضروری را وارد بدن خود کند. ویتامین  A و E دو انتی اکسیدان هستند که به وفور در انواع میوه ها وجود د ارند این دو ویتامین در تقویت سیستم ایمنی بسیار موثر هستند.

فایده دهم: روزه داری می تواند در مبارزه با انواع اعتیاد موثر باشد.