به مناسبت فرا رسیدن روز جهانی قدس، استاد حسن آقا خرمی ارانی از اساتید حوزه و دانشگاه، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «دلایل حضور در راهپیمایی روز جهانی قدس» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: روز قدس، روزی که امام خمینی (ره) آن را «روز حیات اسلام» نامید، امسال در حالی از راه می‌ رسد که فلسطین هنوز در آتش می ‌سوزد. اما این بار، جرقه‌ های این آتش، جهانی را بیدار کرده است. در شرایطی که بسیاری امید داشتند که آتش‌ بس، حداقل اندکی از رنج‌ های مردم فلسطین بکاهد، رژیم صهیونیستی بار دیگر ماهیت واقعی خود را نشان داد. حمایت ما از مردم مظلوم فلسطین نه تنها یک حق مشروع در اسلام و حقوق بین الملل معاصر، بلکه یک وظیفه دینی، ملی و انسانی است که در سه دلیل ریشه دارد:

1 . آموزه های دینی

2 . مقتضای منافع ملی

3 . حمایت از حقوق بشر

دلیل اول: تکلیف شرعی همه مسلمانان در حمایت از مردم و نهضت مقاومت فلسطین

استاد خرمی در ادامه بیان کرد: یکی از وظایف شرعی غیر قابل تردید یکایک مسلمین و نیز یکی از اصول کلی سیاست خارجی دولت های اسلامی، دفاع از امت اسلامی است. حتی حمایت از همه مظلومان و مستضعفان جهان بخشی از جهاد دفاعی و نبرد مشروع در برابر متجاوزین و ستمگران است. آیات متعدد قرآن، سنت پیامبر اکرم (ص) و معصومین (ع)، عقل و اجماع فقها و دانشمندان اسلام شناس بر این وظیفه دلالت دارند.

1 . قرآن کریم

وی افزود: گذشته از آیاتی که به طور عام بر جنگ با متجاوزین دلالت دارند، مانند آیاتی که علت اجازه برای جهاد را «مظلومیت» و اخراج از کاشانه و آواره ساختن مؤمنین از وطن خود از سوی ستمگران می داند و یا آیاتی که دستور نبرد همگانی با همه دشمنان و متجاوزان به بلاد اسلامی و جامعه مؤمنین می دهد؛ از جمله اینکه «در راه خدا بجنگید با کسانی که با شما مسلمانان و مؤمنین می جنگند، ولی تجاوز گر نباشید که خدا تجاوزگران را دوست ندارد»،  آیات زیر به طور خاص مستند ادعای ما است:

الف) «... آن کسانی که ایمان آوردند ولی مهاجرت نکردند، هیچ گونه ولایت (دوستی و تعهدی) در برابر آنها ندارید تا زمانی که هجرت کنند و تنها اگر در (حفظ) دین (خود) از شما یاری بطلبند، بر شما لازم است آن ها را یاری کنید، جز علیه گروهی که میان شما و آنها پیمان (ترک مخاصمه) است و خداوند به آنچه عمل می کنید بیناست .» (انفال/73) آنگاه در تعلیل لزوم دفاع مسلمین از یکدیگر و جعل ولایت می فرماید: «کسانی که کافر شدند یار و یاور و مدافعان یکدیگرند، اگر شما این دستور را انجام ندهید، فتنه و فساد عظیمی در زمین رخ می دهد .» (انفال: 73)

ب) «کسانی که بعد از آن که مورد ظلم قرار گرفتند، یاری بطلبند، ایرادی بر آنها نیست. ایراد و مجازات بر کسانی است که به مردم ستم می کنند و در زمین به ناحق ظلم روا می دارند» (شوری/41، 42) ; این آیه در صورتی می تواند مستند موضوع بحث واقع شود که «انتصار» را «یاری طلبیدن » معنی کنیم.

ج) «چرا در راه خدا و (در راه) مردان و زنان و کودکان که (به دست ستمگران) تضعیف شده اند، پیکار نمی کنید؟! همان افراد (ستمدیده ای) که می گویند: پروردگارا! ما را از این شهر (مکه) که اهلش ستمگرند، بیرون ببر و از طرف خود برای ما سرپرستی قرار ده و از جانب خود، یار و یاوری برای ما تعیین فرما.» (نسا/75) آنگاه در ادامه آن می فرماید: «آنانکه ایمان دارند، در راه خدا پیکار می کنند و آنها که کافرند، در راه طاغوت پیکار می کنند» (نسا/76)؛ یعنی ضمن ترغیب مؤمنین به یاری مظلومین و مبارزه برای رهایی مستضعفین، آن را از مصادیق جهاد در راه خدا می داند. مؤلف کتاب «پیام قرآن» در ذیل همین آیات می نویسد: «روشن است که جهاد برای حمایت از مظلومان و مستضعفان نیز جهاد دفاعی است، دفاع از مظلومان در برابر ظالمان»

د) آیاتی که مؤمنین را برادر یکدیگر دانسته، آنها را به صلح و صفا بین یکدیگر ترغیب کرده است. هر طایفه ای که به جنگ تجاوزکارانه روی آورد، سایر مسلمین باید با آنان پیکار کند تا به فرمان خدا باز گردند. (حجرات/9، 15)

2. سنت پیامبر اکرم (ص) و معصومین (ع)

استاد خرمی ارانی خاطرنشان کرد: در سنت نبوی (ع) و ائمه معصومین (ع) نیز سفارش زیادی به این امر شده است; چه اینکه در اسلام، مسؤولیت مقابله با تهدید و ارعاب وظیفه ای همگانی است. باید همه یکپارچه در برابر آن بایستند و با ستمگران و متجاوزان به حقوق بشر بستیزند؛ چنان که دستور نورانی امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (ع) مبنی بر اینکه «همواره خصم ظالم و یار و یاور مظلوم باشید»  پیوسته بر تارک عالم می درخشد و بیانگر تعالی اصول حقوقی اسلام و حقانیت این نظام حقوقی است. در روایتی از پیامبر عظیم الشان اسلام (ص) نقل شده است که: «هر کس فریاد دادخواهی هر مظلومی (اعم از مسلمان یا غیر مسلمان) را بشنود که مسلمین را به یاری می طلبد، اما به کمک او نشتابد مسلمان نیست. و در روایت دیگر فرمود: «یاری دادن ضعیفان، بهترین و با فضیلت ترین صدقه ها است.»  بر اساس روایات فراوان، مسلمانان و مؤمنین برادر یکدیگر دانسته شده، مانند روح واحدند، راهنما و نگهبان و یار و غم خوار یکدیگر هستند، در مقابل دیگران «ید واحدة» بوده، دشمنان را از یکدیگر دفع می کنند. باید به حل معضلات و گره گشایی یکدیگر اهتمام داشته، در این راستا تلاش کنند؛ وگرنه از زمره مسلمان واقعی خارج هستند. در صحیح بخاری نیز از آن حضرت روایت شده است که فرمود: «همه مسلمانان برادر یکدیگرند، به همدیگر ظلم نمی کنند و در مقابل دشمنان یکدیگر را رها نمی کنند و به خود وا نمی گذارند». در مسند احمد بن حنبل نیز از آن حضرت روایت شده است که: «که هر کس نزد او مؤمنی خوار شود ولی او را یاری نکند، در حالی که قادر بر نصرت وی باشد، خداوند عزوجل، روز قیامت نزد تمام خلایق او را خوار خواهد ساخت »

 3 . دلیل عقلی

وی افزود: در موضوع بحث ما به دو نحو می توان به دلیل عقلی استدلال کرد:

الف) همه مسلمانان، امت واحده حساب می شوند و در این صورت هرگونه ستمگری به هر کشور اسلامی یا جمعیت مسلمین، ستم به همه آنان محسوب شده، دفاع از آنان دفاع از خود قلمداد و به حکم عقل واجب می گردد. از این رو، برخی از فقها وجوب جهاد دفاعی در مقابل هجوم کفار و صهیونیست ها بر کشورهای اسلامی و کشتار مردان زنان و استیلای بر اموال و هتک نوامیس و تخریب معابد و مساجد و نیز مبارزه با تسلط آنان بر کشورهای اسلامی و شؤون و فرهنگ و اقتصاد مسلمانان را یک ضرورت عقلی و شرعی می دانند.

ب) دفاع از مظلوم، یکی از آموزه های فطری است که هر عقل سلیمی آن را تایید می کند. این مساله آنقدر بدیهی است که حتی متجاوزان نیز به بهانه یاری نمودن ملت های ضعیف و حمایت از حقوق بشر، دست به بزرگترین جنگ ها می زنند؛ به عبارت دیگر، دفاع از مظلوم و دشمنی با ستمگران و متجاوزان از بارزترین پسندیده های عقلی است که همواره در باب حسن و قبح عقلی بدان استناد می کنند.

4 . اجماع

این استاد حوزه و دانشگاه بیان داشت: در اظهار نظرهای فقها و اندیشمندان شیعه و سنی دیده می شود که با تعابیر مختلف ادعای اتفاق و عدم اختلاف در اصل حکم مزبور کرده اند، که به نقل نمونه ای از آن بسنده می کنیم. امام خمینی (ره) می فرماید: «اگر کشورهای (بلاد) اسلامی و مرزهای آن را دشمنان احاطه کنند که به واسطه آن بر اسلام و امت اسلامی بترسند، بر همه مسلمین واجب است بدون هیچ قید و شرطی، با تمام وسائلی که در توان دارند و با جان و مال خود، از آن دفاع کنند.»

دلیل دوم: مقتضای منافع ملی ما پشتیبانی از مردم فلسطین و مبارزات آنان است .

وی در ادامه بیان کرد: منافع ملی کشورها، مهمترین پارادایم برای تصمیم گیری است. از این رو «ملت هایی که منفعت ملی خود را نشناسند، خطر نابودی خودشان را به وجود می آورند، ملت ها همانند انسان ها (با درست نشناختن منافع ملی خود) می توانند خودکشی کنند»; چه اینکه سیاست در سطح جهان یعنی بررسی تلاقی یا تزاحم منافع ملی کشورها در موضوعات مختلف و تعارضات بین المللی به عنوان بازتاب برخورد و تصادم منافع ملی بازیگران مختلف بین المللی است. آنچنان که «هونتزینگر» سیاست بین المللی را در واقع نظام وسیع تنظیم منافع ملی متقابل می داند. منافع ملی حیاتی ترین نیازهای یک دولت را شامل می شود که در برگیرنده حفظ و بقا و استقلال، و تمامیت ارضی، امنیت و رفاه اقتصادی است.  «هونتزینگر» در تعریف منافع ملی می گوید: «نخستین هدفی که هر دولت تعقیب می کند، نگهداری خویش است. هر دولتی می کوشد لااقل بقای خود را تامین کند». و نویسنده دیگری اظهار می دارد «هر واحد سیاسی جهت دفاع از موجودیت و حرکت خود، منافعی را تعیین می کند و در مقام ایجاد امنیت برای آن ها برمی آید».

استاد خرمی ارانی خاطرنشان کرد: به نظر ما، امنیت ملی و منافع ملی ما با همه مسلمانان به ویژه ملت فلسطین گره خورده، از این رو انجام حمایت های اقتصادی، سیاسی و تبلیغاتی در حد وسع و توان از ملت های مسلمان دیگر خصوصا فلسطین، نه تنها با منافع ملی ما تعارض ندارد؛ بلکه در راستای تامین منافع ملی ایران به حساب می آید؛ زیرا:

اولا، منافع ملی یک کشور فقط در مرزهای جغرافیایی آن محدود نمی شود. از این رو دولت ها به میزان هزینه هایی که در کشورهای دیگر می کنند، از قدرت تصمیم گیری و تاثیرگذاری بیش تری نیز در آینده آن کشور و معادلات منطقه ای برخوردار می شوند. اصولا بخشی از امنیت ملی هر کشوری، در خارج از مرزهای آن کشورها تامین می شود . همچنان که دشمنان ما در اقصی نقاط جهان پایگاه زده، موجب تهدید امنیت ملی ما و دیگر همسایگان را فراهم آورده است، ما نیز به دنبال پایگاه های امنیتی برای خود در خارج از کشور باشیم.

ثانیا، حفظ موجودیت، استقلال و تمامیت ارضی و امنیت ملی کشور که از عناصر کلیدی و حیاتی تشکیل دهنده منافع ملی است، به صرف چنین هزینه ها و کمک به ملت هایی که در خط اول مبارزه با دشمنان ما قرار دارند، نیاز دارد.

وی افزود: واقعیت آن است که مردم مظلوم و مبارز فلسطین از ما نیز دفاع می کنند و ما کمترین وظیفه خود یعنی تدارکات و پشتیبانی را انجام می دهیم. همانطور که رهبر فرزانه انقلاب در دیدار با فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی فرمود: «اگر صهیونیست های افزون طلب، گرفتار انتفاضه نبودند، بدون تردید برای سیطره بر مصر و سوریه و لبنان و دیگر کشورهای خاورمیانه وارد عمل می شوند.»

دلیل سوم: وظیفه انسانی ما و همه مردم آزاده جهان در پشتیبانی از مردم مظلوم فلسطین

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه بیان کرد: حضرت محمد (ص) در زمان جاهلیت عرب و قبل از ظهور اسلام پیمان مقدس یاری ستمدیگان به نام «حلف الفضول » را امضا کرد. واضح است که آن حضرت این عمل را به عنوان یک انسان آزاده انجام داد نه به عنوان پیامبر خدا. آنگاه حضرت پس از مبعوث شدن به پیامبری نیز فرمود تا همیشه تاریخ بر این پیمان پایبندم. چه اینکه روح حاکم بر این پیمان، دفاع از مظلوم بود که پس از بعثت نیز جزو دستورات و جهت گیری های اسلامی در امور سیاسی و اجتماعی تثبیت شد. دکتر صبحی محمصانی در تحلیلی می نویسد: «روابط اجتماعی در سطح خرد و کلان مبتنی بر عدل و همکاری برای وصول به این هدف و نیز مبتنی بر جلوگیری از ظلم و تخلف است. قرآن کریم در آیات متعددی، از جمله در آیه 2 سوره مائده، آیه 75 سوره نساء و آیه 251 سوره بقره، به انجام این واجب دستور می دهد . منشا وجوب همکاری و تعاون در مبارزه با ظلم و فساد در زمین، اخوت و برادری انسانی و نیز همبستگی و تعهد اجتماعی لازم بین بشر است . پس هر تجاوزی بر هر یک از ابنای بشر به عنوان تجاوز به همه آنان قلمداد می شود، چنان که در آیه 32 سوره مائده بدان اشاره نموده است.