امام شناسی و اربعین شناسی به این نیست که فقط بخوانیم یا حتی بدانیم بلکه بالاتر از این مطلب این است که باید معرفت پیدا کنیم چون بین علم و معرفت تفاوت است؛ علم مسبوق به جهل است اما معرفت مسبوق به علم است این که می فرمایند هنگامی که آیات قرآن را می شنیدند اشک آنان جاری می شد: «مما عرفوا من الحق» بخاطر آن معرفتی بود که پیدا کردند، از عاشورای حسینی تا اربعین حسینی فرصتی است برای درک حضور.

استاد سید محمد میرهاشمی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: مقام معظم رهبری در مورخه 29 شهریور 1368 فرمودند: اهمیت اربعین در آن است که در این روز با تدبیر الهی و خاندان پیامبر، نهضت حسینی برای همیشه جاودانه شد. معظم له بر این مطلب تأکید فرمودند: درسی که اربعین به ما می دهد این است که باید یاد حقیقت و خاطره شهادت را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگه داشت. بنده بحثم را با رهنمود مقام معظم رهبری شروع کردم که اهمیت این مسأله از ابتدا معلوم باشد واژه اربعین از اصطلاحات رایجی است که اگر ما به متون دینی مراجعه کنیم می بینیم زیاد به کار رفته است از آیات و روایات استفاده می شود که عدد چهل خصوصیتی دارد که در اعداد دیگر نیست.

وی افزود: برخی از موارد کاربرد این واژه که در فرهنگ اسلامی به مناسبت های مختلف گفته شده است را مطرح می کنم از جمله این که شهادت چهل مومن بر خوبی کسی که از دنیا رفته است سبب آمرزش او می شود، دعا برای چهل مومن که موجب استجابت دعای خود فرد است، آمرزش چهل گناه کبیره به واسطه حضور در تشییع جنازه، به کمال انسانی رسیدن در سن چهل سالگی، جاری شدن چشمه سارهای حکمت از قلب به زبان به واسطه چهل روز اخلاص، چهل روز عزاداری زمین برای فرد مؤمنی که از دنیا می رود.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: اکثر انبیای الهی بر اساس روایات ما در سن چهل سالگی مبعوث شدند، سفارش به حفظ چهل حدیث که همین مسأله باعث شده است که صدها اثر با عنوان اربعین ارائه شوند، باقی ماندن آثار برخی از گناهان تا چهل روز مثلا در روایات گفته شده است که نوشیدن مسکرات چنین اثری دارد و یا این که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند که اگر کسی لقمه حرامی را بخورد تا چهل روز دعایش مستجاب نمی شود، هشدار به افرادی که چهل ساله شدند توسط منادیان آسمانی جهت تهیه زاد و توشه برای سفر بعد از دنیا و این که تعداد یاران پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که به چهل نفر رسیدند پیامبر دعوت خودشان را آشکار کردند.

وی اضافه کرد: از فرمایشات حضرت علی علیه السلام این است که فرمودند: اگر من چهل یار داشتم سکوت نمی کردم، امام مجتبی علیه السلام هم فرمودند: اگر من چهل یار داشتم در برابر ظلم معاویه سکوت نمی کردم، از دیگر موارد می توان به تأکید بر حقوق همسایگان تا چهل منزل از هر طرف اشاره کرد، در روایت وارد شده است که حضرت آدم چهل شبانه روز بر روی کوی صفا در حال سجده بود، فراهم شدن میعاد حضرت موسی علیه السلام با پروردگارش بر اساس آیه قرآن بعد از چهل شب سرگردانی یهودیان و محرومیت از سرزمین مقدس تا چهل سال، چله نشینی حضرت داوود برای برآورده شدن حاجتش تا چهل روز.

استاد میرهاشمی اظهار داشت: مرحوم کفعمی می فرماید: زمین هیچ گاه از یک قطب، چهار نفر از اوتاد و چهل نفر از ابدال و هفتاد نفر نجیب خالی نمی شود، نطفه بعد از چهل روز تبدیل به علقه می شود یا این که گفته می شود کسی که چهل روز طعام حلال خورد خداوند قلب او را نورانی می کند، در مورد حضرت سید الشهدا علیه السلام داریم که موجودات عالم چهل روز بر حضرتش گریستند و بر اساس نقل کامل الزیارات تا چهل روز آسمان و زمین و خورشید و ملائکه بر حضرتش گریستند.

وی خاطرنشان کرد: در متون دینی ما از نشانه های ایمان و تشیع زیارت اربعین معرفی شده است؛ در احادیث تنها استحباب زیاد زیارت اربعین در مورد امام حسین علیه السلام وارد شده است و ما این سفارش را در مورد هیچ کدام از معصومین علیهم السلام نداریم، زیارت اربعینی که مضامین بسیار بلند و سرشار از معرفت دارد و ویژگی های امام و رهبر، برای تحکیم اعتقادات شیعه در آن نهفته است.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: یکی از برترین زیارت های امام حسین علیه السلام همین زیارت اربعین است که بسیاری از معصومین علیهم السلام ما نسبت به آن سفارش کرده اند؛ از محوری ترین محورهای حیاتی فرهنگ شیعه است ما می بینیم که در طول تاریخ شیعیان راستین با همین نشانه ها شناخته می شدند، اگر ما به آن روایت معروف که از امام حسن عسکری علیه السلام در رابطه با زیارت اربعین مطرح شده است مراجعه کنیم؛ می بینیم که این زیارت در ردیف نمازهای واجب و مستحب قرار داده شده است.

وی تأکید کرد: به قول برخی از بزرگان همان طوری که نماز ستون دین و شریعت است؛ زیارت اربعین و مسأله کربلا هم ستون ولایت است به همین جهت ما می بینیم که از گذشته های دور در عراق به جهت اربعین صدها هزار نفر از زایران اعم از شیعیان و اهل سنت به سوی حرم امام حسین علیه السلام برای زیارت می آمدند و گاهی هم در این راه به شهادت می رسیدند، الحمدلله اکنون بر اساس اقراری که دیگران دارند؛ این اجتماع اربعین حسینی بزرگترین تجمع مسالمت آمیز تاریخ بشر به حساب می آید، شما وقتی صحنه ها را نگاه می کنید می بینید که چگونه این زایرین عزیز با یک حالتی از حزن و اندوه و گاهی اوقات با پای برهنه و لباس های سیاه و پرچم های سیاه قدم در این راه می گذارند.

استاد میرهاشمی اظهار داشت: من یکی از این دسته ها را نام می برم چون مورد توجه امام زمان علیه السلام قرار گرفته است، هیئت طویرج عراق که به صورت هروله کنان فاصله بین الحرمین را طی می کنند که این حرکتشان تداعی کننده حرکت اسرای اهل بیت علیهم السلام است؛ نقل می کنند که علامه بحر العلوم میان این هیئت دگرگون می شوند چون حضرت صاحب الزمان علیه السلام را در میان آنها می بینند و چون می بینند که حضرت منقلب شدند؛ ایشان هم منقلب می شوند.

وی اضافه کرد: از جمله علائم مومن و شیعه بودن خواندن زیارت اربعین است و این مسأله بسیار مهم است؛ مقصود از این زیارت چیست؟ آیا صرف این که ما نسبت به این زیارت توفیق یابیم و در روز اربعین آن را قرائت کنیم در زمره مومنین و شیعیان قرار می گیریم، در نزد اهل معرفت اربعین باید درک شود و لازمه این درک تلاش چهل روزه است و خلوت کردن می طلبد، اربعین بدون سحر و تهجد و ذکر بدست نمی آید، اربعین با غفلت به دست نمی آید «و من یعش عن ذکر الرحمن نقیض له شیطانا فهو له قرین» مصداق اتم این مسأله حضرت زینب سلام الله علیها است که حضرتش بهترین خلوت ها و بهترین ریاضت ها را داشتند و با آن همه مصائب و خستگی ها و آن همه شکنجه های جسمی و روحی بعد از چهل روز به زیارت ولی خدا بار می یابند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: مقصود از زیارت اربعین صرف خواندن آن نیست شرط زیارت «حضور الزایر عند المزور» است ما چون درک حضور نمی کنیم نتیجه ای هم نمی گیریم خداوند مرحوم شاه آبادی را رحمت کند ایشان می فرمودند: ما یک حضور داریم و یک محضر، درک محضر مانند این است که ما در یک مکانی باشیم که با دوربین نظاره گر ما باشند اما ما آنها را نمی بینیم ولی می دانیم تحت نظر آنها هستیم، می دانیم که آنها ما را می بینند این درک محضر است، همان جمله معروف امام راحل که فرمودند: عالم محضر خدا است؛ بالاتر از این درک محضر درک حضور است که اهمیت دارد یعنی من او را ببینم و او هم مرا ببیند اگر این حالت پیدا شود آن زمان است که ما از زیارت اربعین بهره مند می شویم.

وی اضافه کرد: اگر ما بخواهیم صرفا زیارتنامه ای بخوانیم کافی نیست حضور لازم است؛ اگر ما بخواهیم ولی خدا را درک کنیم باید درک حضور و محضر داشته باشیم و البته اگر انسان بخواهد به این مرحله رسد؛ حداقل باید بیتوته داشته باشد قرآن می فرماید: «الذین یغیطون لربهم سجدا» یعنی تا این مقدار شب نزد او با ارزش باشد؛ همان طوری که در نزد خداوند شب ارزش دارد به این جهت که ما می بینیم در چند جا خداوند به شب سوگند یاد کرده است.

استاد میرهاشمی اظهار داشت: اگر امروزه اضطراب و بی معنایی در جهان حاکم است و بشریت از این مسأله رنج می برد به همین جهت است که شب او تاریک است اگر هم چراغی روشن است، چراغ گناه و معصیت است، مرحوم سید حیدر آملی عارف بزرگ شیعی بر همین مسأله بسیار تاکید می کنند از قول خداوند بیان می دارند: «و من رحمته جعل لکم اللیل و النهار» خداوند از سر مهرورزی شب و روز را قرار داده است «لتسکن فیه» شب برای خوابیدن صرف نیست، تعبیر قرآن این است که شب برای آرامش است و در ادامه می فرماید: «و لتبتغوا من فضله» کسی که شب را از دست نداده است؛ می تواند در روز از فضل الهی بهره مند باشد.

وی افزود: خداوند معادله های بشری را به واسطه تهجد تغییر می دهد در حالی که در روایات داریم: «لا رافع لما وضعت و لا مانع لما اعطیت» عرض بنده این است که گمان نمی کنم که خواندن زیارت اربعین با آن معنا و مفهومی که آن را از علامات مومن و شیعه شمرده اند؛ انسان را به مقام مطلوب رساند بلکه باید چله ای را پشت سر گذاریم و باید در این فاصله در مسیر آموزش اهل بیت علیهم السلام قرار گیریم تا آمادگی حضور زایر در نزد مزور را پیدا کنیم.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: امام شناسی و اربعین شناسی به این نیست که فقط بخوانیم یا حتی بدانیم بلکه بالاتر از این مطلب این است که باید معرفت پیدا کنیم چون بین علم و معرفت تفاوت است علم مسبوق به جهل است اما معرفت مسبوق به علم است این که در قرآن کریم می فرماید: هنگامی که آیات قرآن را می شنیدند اشک آنان جاری می شد: «مما عرفوا من الحق» بخاطر آن معرفتی بود که پیدا کردند، از عاشورای حسینی تا اربعین حسینی فرصتی است برای درک حضور.

وی اضافه کرد: هنر و عظمت این ایام محرم و صفر است که در اوج آن اربعین است، رسیدن به این معرفت و رفع حجب است ما از روز عاشورا تا اربعین را چگونه گذرانده ایم آیا منازلی را طی کرده ایم آیا رفع حجب کرده ایم اربعین سطح بالاتری نسبت به آن چیزی است که در تصور ما است اربعین ظرفیت سنگینی را می تواند برای همه ما داشته باشد به خواندن و شنیدن نیست حتی به دیدن هم نیست و الا در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم صحابه ای بودند که روز و شب آن حضرت را می دیدند اما نه به عنوان پیامبر بلکه به عنوان یک رئیس.

استاد میرهاشمی اظهار داشت: امیدوار هستیم که همه ما از این ظرفیت بهره مند شویم تا به این مقام نوکری امام حسین علیه السلام برسیم چون مولا هر گاه به پشت سر خود نگاه می کند باید نوکر خودش را ببیند آیا ارباب و مولای ما امام حسین علیه السلام هر گاه پشت سرشان را نگاه کردند ما را هم دیدند یا این که ما گرفتار این حجب ظلمانی و تعلقات دنیوی بودیم. این فرصت چهل روزه فرصت مناسبی برای رفع این حجب ظلمانی است در پایان شایسته است این بیت شعر را در وصف امام حسین علیه السلام بیان داریم: «حسن یوسف دم عیسی ید بیضا داری   آن چه خوبان همه دارند تو تنها داری»./260/260/20/