جامعه ای، آن هم جامعه اسلامی با انقلاب شکوهمند اسلامی با هدایت و رهبری شخصیتی مانند امام خمینی قدس سرّه که در جهت هدایت و پیشرفت همه جانبه به سوی تعالی و به سمت اهداف والا حرکت می کند، به طور طبیعی با بسیاری از موانع مواجه می شود به خصوص در دنیای مادی امروز.

به مناسبت سی و هشتمین سالروز فتح خونین شهر، استاد علیرضا فلاحمت منش بیجارکنی از اساتید حوزه علمیه قم، با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به گفتگو پرداخت.

وی کلام خود را با تقدیر از همه کسانی آغاز کرد که در حفظ آثار دفاع مقدس و شهدا تلاش می کنند و در ادامه به این سؤال پرداخت که چرا جنگ را به نظام مقدس جمهوری اسلامی تحمیل نمودند؟

این استاد حوزه علمیه قم در مقام پاسخ خاطرنشان کرد: جامعه ای، آن هم جامعه اسلامی با انقلاب شکوهمند اسلامی با هدایت و رهبری شخصیتی مانند امام خمینی قدس سرّه که در جهت هدایت و پیشرفت همه جانبه به سوی تعالی و به سمت اهداف والا حرکت می کند، به طور طبیعی با بسیاری از موانع مواجه می شود به خصوص در دنیای مادی امروز.

استاد فلاحت منش تأکید کرد: بدیهی است که اگر آن آرمان ها، آرمان های معنوی، ضد سلطه، قدرت طلبی، ضد دنیاطلبی و استکبارستیزی و مانند اینها باشد، دشمنان خارجی و داخلی ضد نظام مقدس اسلامی موانعی را به وجود می آورند که یکی از آن موانع جنگ تحمیلی بوده است.

وی خاطر نشان کرد: این جنگ فوائدی را داشت که بزرگترین فایده این جنگ هشت ساله، به فرموده مقام معظم رهبری امام خامنه ای مدّ ظله العالی حفظ و تقویت روحیه انقلاب و حرکت در نسل جوان و در جامعه ما بود.

تاریخ عملیات فتح خرمشهر

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم، در ادامه به تاریخ عملیات فتح خرمشهر اشاره کرد: از نیمه دوم سال 59 تا شش ماهه اول سال 61، حرکت ملت بزرگ ایران و نیروهای مسلح ما آن چنان شد که دو عملیات بزرگ در سه ماه اول سال 61 به وجود آمد، یعنی فتح المبین در دوم فروردین و بیت المقدس و فتح خرمشهر در سوم خرداد بود.

وی افزود: این دو عملیات در حالی انجام شده بود که دشمن از 10 کیلومتری، اهواز را با خمپاره زیر آتش گرفته بود.

استاد فلاحت منش خاطرنشان کرد: از این جهت وضعیت جنگ، با هم فکری فرماندهان سپاه و ارتش، بسیج و ملت سلحشور مردمی و اقشار مختلف مردم با هدایت رهبر کبیر انقلاب اسلامی امام خمینی قدس سرّه، به جایی رسید که اُسرای زیادی در این دو عملیات گرفته شده است.

این استاد حوزه علمیه تأکید کرد: موفقیت ها در این عرصه در حالی بود که همه دنیا، حتی مرتجعین منطقه سرسپرده آمریکا بر علیه ما بودند.

انگیزه توجه به موضوع سوم خرداد

استاد فلاحت منش در بخش دیگر به انگیزه توجه به موضوع سوم خرداد پرداخت و در این باره اضافه نمود: حفظ ارزش های دفاع مقدس و این خاطرات و جان فشانی نیروهای مسلح و شهدای به خون غلتیده باید گفته و نوشته شود و نباید گذاشت این ارزش ها کم رنگ یا ضعیف شوند.

وی تأکید کرد: نباید از مسأله دفاع مقدس و جهاد در راه خداوند تبارک و تعالی و مسأله شهادت و شهادت طلبی که جریانِ زنده بود و هست؛ و همچنین استکارستیزی و دشمن شناسی غفلت کرد؛

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه خاطرنشان کرد: هشت سال دفاع مقدس و شهادت عزیزان گلگون کفن و جهاد را باید زنده نگه داریم ودر این جهت کوشا باشیم که این وظیفه آحاد ملت به شکرانه این حماسه هاست.

بازتاب فتح خرمشهر و تنبیه متجاوز

استاد فلاحت منتش اضافه نمود: سوم خرداد 61 فتح خرمشهر با عنایات الهی رقم خورد و در این فتح، نیروهای مسلح اعم از سپاه، ارتش و بسیج، حوزویان و دانشگاهیان، اقشار مختلف مردم در آزادسازی خرمشهر که 19 ماه در اشغال نیروهای بعثی عراق بود، نقش داشتند.

وی افزود: فتح خرمشهر یک نقطه عطف بود که باعث بیرون راندن دشمن به پشت مرزهای بین المللی شد، از این رو این روز به عنوان روز مقاومت، ایثار و پیروزی نام گرفت.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: آزاد سازی خرمشهر مرحله چهارم عملیات الی بیت المقدس بود، در حدود 16 هزار نیروی عراقی در این عملیات کشته و زخمی شدند و 19 هزار نفر اسیر شدند؛ البته این آزاد سازی در طی 26 روز نبرد خونین و با اهدای 3 هزار شهید و 12 هزار مجروح به دست آمده است.

استاد فلاحت منش تأکید کرد: با این پیروزی انگیزه برای آزاد سازی بقیه مناطق که در اشغال نیروهای صدام بود بیشتر شد. چنان که رهبر معظم انقلاب، امام خامنه ای مدّ ظلّه در اول تیر 61  که ریاست شورای عالی دفاع ملی را هم علاوه بر ریاست جمهوری به عهده داشتند، فرمودند: «به مردم باید گفته شود که با فتح خرمشهر و حتی فتح دیگر شهرها، جنگ تمام نخواهد شد، زیرا تا زمانی که متجاوز تنبیه نشده است، مبارزه ادامه خواهد داشت.»

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم به ملقّب شدن خرمشهر به «خونین شهر» اشاره کرد و در این باره افزود: خرمشهر از همان آغاز جنگ تحمیلی، خونین شهر شد تا حقیقت و مظلومیت رزم آوران ارتش و سپاه و بسیجیان و مردم سلحشور با اهدای خون پاکشان ظاهر شد؛

وی خاطرنشان کرد: در واقع آنان در غربت جنگیدند و با مظلومیت به شهادت رسیدند و پیکرها زیر تانک ها تکه تکه شدند.

استاد فلاحت منش افزود: شهدا خون پاکشان را نثار امام، انقلاب و اسلام ناب محمدی نمودند و آموختند که کسی حسینی و کربلایی هست، از مرگ نمی هراسد؛ نمونه بارز این شهیدان، شهید سعید محمد علی جهان آرا است که قلبش برای اسلام، امام و انقلاب اسلامی می تپید.

این استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به برخی از بیانات امام خمینی قدس سرّه و مقام معظم رهبری امام خامنه ای مدّ ظله العالی درباره فتح خرمشهر اشاره نمود؛

وی در ادامه این بخش، نخست به کلام امام خمینی رحمة الله علیه خاطرنشان کرد که فرموده است: «خرمشهر را خدا آزاد کرد.»

استاد فلاحت منش در تبیین و توضیح فرمایش امام (ره) تأکید کرد: اگر مجاهدت، ایستادگی و مقاومت در مقابل دشمن صورت گیرد، قدرت الهی به پشتیبانی می آید با لشکری که عقیده به امداد الهی دارد، این لشکر شکست نمی خورد و با این باور استکبار و صهیونیستم را به شکست می کشاند و با این باور فلسطین می تواند آزاد شود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه این بخش، به بیانات مقام معظم رهبری امام خامنه ای مدّ ظلّه العالی پرداخت که در مورد فتح خرمشهر فرمود: «آزادی خرمشهر به عنوان یک یادبود و افتخار ملی و میهنی باید گرامی داشت. آزادی خرمشهر با تقوا و ایمان امکان پذیر شد. تحقق وعده الهی پیروزی اسلام بر همه کفر بود. فداکاری رزمندگان و جانبازان و آزادگان و ملت بزرگ از مکتب عاشورای حسینی نشأت گرفته است.

تاکتیک هایی که جوانان برای فتح خرمشهر به کار بستند، تا امروز هم بر آن کسانی که در مقوله های نظامی صاحب فکرند، درس آموز است.

آری روز سوم  خرداد از روزهای فراموش شدنی نیست، روزی که در تاریخ کشور ما و در تاریخ انقلاب اسلامی عزیز ایران این روز می درخشد، نماد است، نماد پیروزی حق بر باطل و نماد قدرت الهی و دست قدرتی است که امام بزرگوار ره فرمودند: دست قدرتی ما را حمایت می کند.

روز سوم خرداد که روز آزادی خرمشهر است، حادثه عظیمی بود.

در نتیجه آنچه در هشت سال دفاع مقدس اتفاق افتاد، بیان کننده روحیه مقاومت، فداکاری و اخلاص ملت پرافتخار ایران درعرصه های مقاومت بوده است.»

درباره شهید و مقام شهید:

استاد علیرضا فلاحت منش در بخش دیگری از این گفتگوی صمیمانه به تبیین مقام شهید و شهادت پرداخت و در این باره اضافه نمود: راز شهادت در فرهنگ اسلامی از مقدس ترین مفاهیم الهی است.

وی افزود: شهادت؛ اوج کمال انسان است. زیرا انسان جان شیرین خود را نثار معبود می کند و قطره وجودش به دریای بیکران هستی مطلق می پیوندد. شهادت عشق به وصال محبوب در زیباترین شکل است.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: شهید در لغت به معنای گواه، حاضر و ناظر آمده است؛ و این واژه صفت مشبهه به معنای حضور است و دلالت بر ثبوت دارد؛ در اصطلاح دینی، به کسی اطلاق می شود که با انتخاب آگاهانه و بر اساس حجت شرعی در راه خدا به شهادت می رسد.

اما مقام شهید:

وی افزود: شهید مصداق عینی شهادت است و جان خود را به آفریدگار تقدیم می کند و به سرچشمه بقاء و حیات پیوند می خورد.

بیان آیات و روایات درباره شهید:

استاد فلاحت منش در ادامه گفتگوی خود در مورد شهید و شهادت، به آیات و روایات پرداخت. اولین آیه ای که این استاد حوزه علمیه قم به آن اشاره کرد، آیه 54 از سوره مبارکه بقره است؛ «وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْياءٌ وَ لكِنْ لا تَشْعُرُونَ» (و به آنان كه در راه خدا كشته مى‏شوند مرده نگوييد، بلكه [در عالم برزخ‏] داراى حيات‏اند، ولى شما [كيفيت آن حيات را] درك نمى‏كنيد). (154)

وی در ادامه به آیاتی از سوره مبارکه محمد صلی الله علیه و آله و سلم خاطرنشان کرد: «فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقابِ حَتَّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها ذلِكَ وَ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لانْتَصَرَ مِنْهُمْ وَ لكِنْ لِيَبْلُوَا بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ وَ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ سَيَهْدِيهِمْ وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ وَ يُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَها لَهُمْ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ»

پس هنگامى كه [در ميدان جنگ‏] با كافران روبرو شديد، گردن هايشان را به شدت بزنيد تا آن گاه كه بسيارى از آنان را با سختى و غلظت از پاى درآوريد، در اين هنگام [از دشمن اسير بگيريد و] آنان را محكم ببنديد، [پس از اسير گرفتن‏] يا بر آنان منت نهيد [و آزادشان كنيد]، يا از آنان [در برابر آزاد كردنشان‏] فديه و عوض بگيريد تا آنجا كه جنگ بارهاى سنگينش را بر زمين نهد. اين است [فرمان خدا] و اگر خدا مى‏خواست [خود بدون فرمان جنگ‏] از آنان انتقام مى‏گرفت [ولى به جنگ فرمان داد] تا برخى از شما را به وسيله برخى ديگر بيازمايد، و كسانى كه در راه خدا به شهادت رسيده‏اند، خدا هرگز اعمالشان را باطل و تباه نمى‏كند. [خدا] آنان را به زودى [به سرمنزل خوشبختى و كرامت‏] هدايت مى‏كند و حالشان را اصلاح مى‏نمايد و آنان را در بهشتى كه در دنيا به آنان شناسانده در مى‏آورد. اى مؤمنان! اگر خدا را يارى كنيد، خدا هم شما را يارى مى‏كند و گام هايتان را محكم و استوار مى‏سازد.

سومین آیه ای که این استاد حوزه علمیه قم به آن اشاره نموده است، آیه 74 از سوره مبارکه نساء است؛ آنجا که قرآن حکیم می فرماید: «فَلْيُقاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا بِالْآخِرَةِ وَ مَنْ يُقاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً» (بايد كسانى كه زندگىِ زودگذرِ دنيا را با سراى جاويدان آخرت مبادله مى‏كنند، در راه خدا بجنگند. و هر كه در راه خدا بجنگد و كشته شود، يا بر دشمن پيروز گردد، به زودى پاداش بزرگى به او خواهيم داد.)

استاد فلاحت منش در ادامه به آیه ای اشاره کرد که بسیاری از بزرگان در مورد شهادت به آن استناد نموده اند؛ و آن آیه 169 از سوره مبارکه آل عمران است: «وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ» (و هرگز گمان مبر آنان كه در راه خدا كشته شدند مرده‏اند، بلكه زنده‏اند و نزد پروردگارشان روزى داده مى‏شوند.)

وی در تبیین این آیه شریفه به کلام امام خمینی قدس سره پرداخت که در بیستم مرداد 1365 این فرمایش را داشته است: «وَ لَا تَحسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللهِ أَموَاتاً بَل أَحیَاءٌ عِندَ رَبِّهِم یُرزَقُونَ» اگر نبود در شأن و عظمت شهدای معظم فی سبیل الله جز این آیه کریمه، که با قلم قدرت غیب بر قلب مبارک نورانی سید رسل - صلی الله علیه و آله و سلم - نگاشته و پس از تنزل مراحلی به ما خاکیان صورت کتبی آن رسیده است، کافی بود که قلم های ملکوتی و مُلکی شکسته شود و قلب های ماورای اصفیاء الله از جَولان در حول آن فرو بسته شود. ما خاکیان محجوب یا افلاکیان چه دانیم که این «ارتزاق عند رب الشهداء» چیست. چه بسا مقامی باشد که خاص مقربان درگاه او جل و علا و وارستگان از خود و ملک هستی باشد. پس مثل منِ وابسته به علایق و وامانده از حقایق چه گویم و چه نویسم، که خاموشی بهتر و شکستن قلم اولی‌ است.

بارالها، تو واقفی بر اسرار و غیر تو چه داند و چه تواند و چه سان از عهده شکر نعمت هایی که به ملت عزیز ما عطا فرموده‌ای به درآید. ما از عهده شکر شهدای گرانقدر و شهیدان زنده عزیز و اسرا و مفقودین معظم و بازماندگان و وابستگان به آنان و بالجمله ملت بزرگوار نیز نخواهیم برآمد. پس، تو که شکور و غفوری به همه آنان از الطاف خفیه خود مرحمتی فرما و دری از معارف الهیه بر روی همگان بگشا و به شهدای گرانقدر مقام هرچه والاتر، و به شهدای زنده اجر شهید در راه خود، سلامت و عافیت، و به مفقودین و اسرا صبر و عودت به وطن و به بازماندگان شهدا و بستگان سایرین اجر و صبر عنایت فرما و ظهور بقیة الله - أرواحنا لمقدمه الفداء - را نزدیک نما. «انَّکَ وَلیُّ النعمةِ و المَغفرةِ».20 مرداد 65 / 5 ذی حجه 1406

روح الله الموسوی الخمینی‌

بیان روایات در باره شهادت

استاد علیرضا فلاحت منش در ادامه این بخش، به روایاتی اشاره کرد که به شهید و شهادت اشاره دارد: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید: «فوق کل ذی برّ برّ حتی یقتل الرجل فی سبیل الله فلیس فوقه برّ» (بالاتر از هر خیر ونیکی کشته شدن انسان در راه خداست که بالاتر از کشته شدن در راه خدا خیر و نیکی یافت نمی شود.)

حضرت صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «لو وددت انّی اقتل فی سبیل الله ثم احیاء ثم اقتل ثم احیاء ثم اقتل» (دوست دارم در راه خدا کشته شوم، (نه یک بار، دو بار که) بارها کشته شوم و زنده شوم و باز هم کشته شوم.)

حضرت امیر علیه السلام در مقام دعا و درخواست از خداوند متعال عرضه می دارد: «أسأل الله منازل الشهداء» از خداوند جایگاه شهدا را طلب می کنم و فرمودند: «اکرم الموت القتل»

در جای دیگر فرمودند: «ان الله کتب القتل علی قوم و الموت علی آخرین و کل آتیه منیت.....فطوی للمجاهدین فی سبیله و المقتولین فی طاعته» (خداوند برای گروهی کشته شدن و برای گروهی دیگر مرگ را مقدر فرموده است و هر کدام به اجل مقدر خود به آن گونه که خدا مقدر فرموده می رسد. پس خوشا به حال مجاهدان در راه خدا و کشتگان در راه طاعتش.)

امام زین العابدین علیه السلام می فرماید: «ما من قطرة احبّ الی الله عزّ و جلّ من قطرتین، قطرة دم فی سبیل الله و قطرة دمعة فی سواد اللیل»  هیچ قطره ای در پیشگاه خداوند محبوب تر از قطره خونی که در راه خدا ریخته می شود، نیست. رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید «یستمعون الی الله عزّ و جلّ فیتبعون الانبیاء ثم العلماء ثم الشهداء.»

این استاد حوزه علمیه قم، بعد از بیان روایات، به کلام دیگری از امام خمینی قدس سره اشاره کرد که درباره شفاعت شهیدان فرمود: «جلوه شفاعت شافعان در این عالم هدایت آنهاست و در آن عالم، باطن هدایت شفاعت است، تو از هدایت اگر بی بهره شوی، از شفاعت بی بهره ای و به هر قدر هدایت شوی، شفاعت بشوی.»

درباره حقیقت شهادت

استاد علیرضا فلاحت منش در بخش دیگری از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به حقیقت شهادت اشاره کرد و در این زمینه افزود: در لسان آیات و روایات شهادت گزینش مرگ سرخ، متکی بر شناخت و آگاهی بر مبنای آزادی و اختیار در مبارزه علیه موانع تکامل و انحرافات فکری است که مجاهد فی سبیل الله با منطق و آگاهی و بیداری آن را انتخاب می کند و روحیات یک ملت و تاریخ را تضمین می کند.»

وی به کلام حضرت امیر علیه السلام پرداخت که بعد شهادت محمد بن ابی بکر به عبدالله بن عباس می نویسد: «به خدا سوگند اگر علاقه من به هنگام پیکار با دشمن و شهادت نبود و خود را برای مرگ در راه خدا آماده ساخته بودم».

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه به کلامی از علامه طباطبایی در المیزان پرداخت؛ علامه رحمت الله علیه می نویسد: شهادت یکی از حقایق قرآنی است که در موارد متعدد یاد شده، دارای معانی بدیعی است، حواس عادی و نیروهای وجودی ما تنها صورت افعال را تحمل می کند، حقایق اعمال و معانی نفسانیه، کفر و ایمان، شقاوت و سعادت، خیر و شر، حسن و قبح و آنچه از دسترس حسی مخفی است، و تنها با قلوب کسب می شود، با اینها از دیدارشان خارج است که نه به آن احاطه و نه از آن احصاء است برای حاضرین، چه رسد برای غائبین، اما شهیدان به کجا می رسند که بر اینها اشراف و از اینها مطلع و در کنارشان حضور دارند.»

وی خاطرنشان کرد: اگر شهادت در کربلا و نهضت خونین عاشورا نمی بود، این اخلاص و دوستی که میلیون ها انسان از صمیم قلب نسبت به اهل بیت علیهم السلام پیدا کرده اند، به وجود نمی آمد.

وظیفه آحاد جامعه نسبت به شهید

استاد فلاحت منش در بخش پایانی از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به وظایف آحاد جامعه نسبت به شهید پرداخت و در این باره خاطرنشان کرد: شهید پاداش اصلی خود را از خداوند دریافت می کند، اما افراد جامعه نیز به لحاظ حقی که شهید به گردن آنها دارد، مدیون شهدا هستند، زنده نگه داشتن یاد شهید و بزرگداشت حماسه گرانه آنان و در جهت راه آنها قدم برداشتن بخشی از وظایف جامعه نسبت به شهید است.

وی افزود: باید از فرهنگ شهادت غفلت نکرد، تکریم شهدا، تکریم فرهنگ شهادت است و ترویج روحیه ایثارگری و ارزش ها.

این استاد حوزه علمیه قم در این باره به کلام مقام معظم رهبری مدّ ظلّه العالی اشاره کرد که فرمودند: «در هر ملتی که هنر شهادت بالا گرفت، همیشه سربلند است و آنها که شهید شدند، به حدّ اعلی رسیدند.»

استاد فلاحت منش اضافه نمود: اگر امروز بانگ مسلمانی از چهار گوشه عالم به گوش می رسد و اگر ملت های مسلمان به هویت اصلی خود بازگشتند و سنگینی بار سلطه مستکبران را احساس می کنند و اگر جهاد اسلامی پس از سال ها فراموشی، دوباره به جایگاه ارزشی رفیع خود بازگشته، همه و همه به برکت جمهوری اسلامی و استقرار انقلاب اسلامی است که خود مرهون شهادت و گذشت این عزیزان است.

وی افزود: اگر این حقیقت به وسیله کسانی که امروز در قبال شهیدان مسئولیت دارند، زنده بماند، حفظ و تقدیس گردد و بزرگ نگاه داشته شود، همیشه تاریخ آینده ما در این ایثار بزرگی که آنان کردند، بهره خواهد برد؛

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه تأکید کرد: تاریخ بشریت هنوز از خون به ناحق ریخته سرور شهیدان تاریخ حضرت ابی عبدالله الحسین علیه السلام بهره می برد؛ چون کسانی که وارث آن خون بودند، مدبرانه ترین و شیواترین روش ها را برای زنده نگه داشتن این خون  به کار بردند.

استاد فلاحت منش در پایان خاطرنشان کرد: ما وظیفه داریم یاد شهیدان در جامعه ما از ذهن ها خارج نشود. یاد شهیدان را باید زنده نگه داشت و افتخارات شهداء و عزت شهداء را باید نصب العین خود قرار دهیم./270/260/42/