امام راحل هم در بعد علوم عقلی و هم در بعد علوم نقلی به حوزه عملیه خدمت بزرگی کرده است؛ از یک سو با تسلط کامل خود بر علوم عقلی، موانع ایجاد شده بر سر راه مسائل این علوم را برداشت، و از سویی با اجتهاد خود در حلّ مسائل مستحدثه پیش روی اداره جامعه گام بلندی برداشت.

به مناسبت چهارده خرداد، سالگرد رحلت امام امت رضوان الله تعالی علیه، استاد روح الله فروغی از اساتید فلسفه حوزه علمیه قم، با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، در زمینه بُعد علمی امام راحل به گفتگو پرداخت.

وی در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: تأثیری که امام خمینی رضوان الله تعالی علیه در علوم اسلامی متداول در بین حوزویان داشته اند، در دو محور بحث های عقلی و بحث های نقلی است.

این استاد فلسفه، ضمن اشاره به دو حیطه نقلی و عقلی در حوزه علمیه، خاطرنشان کرد: هر دو حیطه، بحث هایی هستند که لازم است؛ بحث هایی مانند فقه، اصول، کلام، فلسفه و عرفان که طلاب و اساتید به آن مشغول هستند.

وی تأکید کرد: مرحوم امام رضوان الله تعالی علیه یک باب جدید و یک فضای جدید را در حوزه های علمیه گشودند که به برکت کار ایشان علوم عقلی در حوزه های علمیه مورد توجه قرار گرفت.

استاد روح الله فروغی افزود: می دانید که در ادوار مختلفی، اخباری گری در حوزه قدرت زیادی داشت که البته با تلاشی که مرحوم بهبهانی انجام دادند، کار اجتهادی و اصولی دوباره جان گرفت.

وی خاطرنشان کرد: بعد از رحلت این مرد بزرگ، حوزه علمیه، مسائلی که با علوم عقلی مرتبط بودند، به واسطه برخی از تنگ نظری ها و تبلیغلاتی که نسبت به امور عقلی وجود داشت، در حوزه علمیه مورد انزوا قرار گرفته بود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: انزوای علوم عقلی، آن هم در حوزه، در حالی صورت گرفته بود که می دانیم اشاعه و تبیین این تفکر عقلی و بحث های کلامی و فلسفی به عهده حوزه علمیه است؛

وی خاطرنشان کرد: به تعبیر مقام معظم رهبری دام ظلّه العالی، اگر حوزه متکفّل این مسأله نشود، کار به دست کسانی خارج از حوزه خواهد افتاد که نه صلاحیت دارند و نه می توانند این مسأله را هدایت کنند.

استاد روح الله فروغی افزود: در یک فترتی می بینید که در حوزه علمیه قم، نسبت به امور عقلی، تبلیغاتی وجود داشته و حضرت امام رضوان الله تعالی علیه با آن نگاه عقلانی که در عرفان ایشان هم تجلی داشت، این تبلیغات را بی اثر نمود.

وی در زمینه بُعد عرفانی امام رضوان الله تعالی علیه خاطرنشان کرد: واقعا کسی که مراجعه بکند به حواشی ایشان بر اصول، می بیند که قدرت و قوّتی که ایشان در بحث های عرفان داشتند، مثال زدنی است.

این استاد حوزه علمیه قم در همین راستا به بیان خاطره ای از مرحوم دکتر مهدی حائری استاد برجسته فلسفه و فرزند مرحوم مؤسس، اشاره کرد که منتشر هم شده است.

وی افزود: زمانی که ایشان در امریکا بودند، در مورد عباراتی از محی الدین ابن عربی، به مشکلی برخورد کردند؛ ایشان بیان می کنند: «من با خودم این مسأله را تقریبا مطمئن بودم که در روی زمین اگر کسی باشد این عبارت ها را بتواند برای من توضیح بدهد، مرحوم امام است»؛

وی خاطرنشان کرد: از این رو نامه ای به نجف می نویسد و از ایشان تقاضا می کند تا آن عبارات را توضیح بدهند.

استاد روح الله فروغی در جمع بندی از عملکرد امام رضوان الله تعالی علیه در زمینه امور عقلی حوزه بیان کرد: امام در امور عقلی، سد و موانع ایجاد شده بر سر این سری از علوم را برداشت و به بحث و تدریس آن، قوّت دیگری بخشید و آنها را از خطر نابودی نجات داد.

وی افزود: ما می بینیم که مرحوم علامه قدس سرّه و شاگردان ایشان و دیگر علمایی که در این زمینه زحمت کشیدند، یک فضای خوب و فضای بازی را داشتند و دیگر آن مشکلاتی که سابقا برایشان ایجاد می شد، در کار نبود و آن فضا وجود نداشته است.

این استاد فلسفه در ادامه و در راستای تقویت علوم حوزوی در بُعد عقلی توسط امام راحل رضوان الله تعالی علیه افزود: علاوه بر عملکرد امام در این بُعد، باید دانست میزان تسلطی که مرحوم امام بر متون عرفانی و بر لبّ کلمات عرفا و بر فهم درست و دقیقی که از عرفان اسلامی داشتند، خود بحث مفصلی است.

استاد روح الله فروغی از اساتید حوزه علمیه قم، در بخش دیگری از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، بعد از اشاره به خدمات امام رضوان الله تعالی علیه در بُعد عقلی علوم حوزوی، به بُعد نقلی این علوم و خدمات امام در این زمینه اشاره کرد.

وی افزود: امروزه در دنیای اسلام شاهد هستیم که نسبت به فقه و شریعت، نظرهای مختلفی وجود دارد؛

این استاد سطوح عالی حوزه خاطرنشان کرد: یک دیدگاه، دیدگاهی است که نوعی از جمود و التزام مثل حدیث گرایی یا اخباری گری یا شبیه به اینها را نسبت به متون و فقه دارد.

این استاد حوزه علمیه قم در تبیین دقیق تر از این موضوع خاطرنشان کرد: این گروه معتقدند که باب اجتهاد بسته است. آنچه که لفظ روایت است، حتی اگر بخواهد برسد به جاهایی که عقل آن را نپذیرد، به آن ملزم می شوند و از آن تجاوز نمی کنند.

وی جریان مقابل این نوع از تفکر را جریان سکولار عنوان کرد و در این باره خاطرنشان کرد: اینها جریاناتی هستند که معتقدند باید این مسأله دین و شریعت را از صحنه جامعه کنار گذاشت.

استاد فروغی در توضیح بیشتر از این گروه بیان کرد: سکولارها معتقد بودند در مورد شریعت فقط اکتفا می کنیم به معنویتی که در اسلام وجود دارد؛ اما در مورد قوانین اجتماعی، باید قوانینی باشد که بر حسب تلاش و فکر مردم یا عقلای جامعه نوشته شده باشند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه در ادامه تبیین نگرش جریانات سکولاریستی افزود: آنها معتقدند علوم اسلامی یا شریعت اسلامی چیزی است که امروز به درد نمی خورد بلکه مربوط به هزار و چهارصد سال پیش است.

وی خاطرنشان کرد: آنها می گویند: موضوعات و احکام و مسائلش همه متعلق به جامعه ابتدایی عربی بوده که بالأخره خیر من الأمور آمده، اینها را هدایت و راهنمایی کرده و شریعت را آورده است.

استاد روح الله فروغی اضافه نمود: این نگاه در برخی از کشورهای اسلامی قدرت پیدا کرد؛ در مورد برخی از کشورهای اسلامی باید گفت: چیزی به نام شریعت اسلامی در بین آنها نیست.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، خاطرنشان کرد: نکته ای که می خواهم عرض کنم این است که انقلاب ایران روی کار آمدن حکومت دینی که ادعا و رسالت اصلی خودش را بر اداره جامعه بر اساس فقه اسلامی و شریعت اسلامی بنیان نهاده بود، گذاشت و به اقدام در جهت حلّ مسائل مستحدثه پرداخت.

وی خاطرنشان کرد: در حل مشکلات مربوط به اداره جامعه، با مشکلاتی برخورد داشتیم؛ آیا در این راه باید به قواعد و قوانینی که از غرب رسیده و نوشته شده بود تن می دادیم؟ یا نه! برمی گشتیم به وضعیت اینکه فقط به نصوص و متون اکتفا می کردیم و هر نوع اجتهاد را کنار می گذاشتیم؟

استاد فروغی در تبیین راهی که امام رضوان الله تعالی علیه پیمود، اضافه نمود: می خواهم بگویم کاری که مرحوم امام کردند، توجه به اجتهاد در حل این مشکلات بود.

وی افزود: البته اجتهاد سابقه دیرینه در حوزه های شیعه داشته و فقهایی که بودند، کارشان کار اجتهادی بوده، بر اساس ادله، مدارک و مستندات، نظر خود را در این رابطه ابراز کردند اما شاید هیچ کدام از آن فقها هیچ وقت این مقدار در زمینه حکومت اسلامی خودش را نشان نداده بود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: وقتی اجتهاد در سامان دادن اجتماع و اداره امور به میدان آمد، وظیفه داشت تا دو مسأله را حفظ کند.

وی در بیان مسأله نخست بیان کرد: یکی اینکه نظام معیشت و نظام اجتهادی کشور را به هم نریزد. این مسآله مهمی است که مردم به جایی نرسند که خیال کنند اداره کشور بر اساس شریعت، یک نظام ناکارآمد بشود.

استاد فروغی در ادامه به مسأله دوم پرداخت و خاطرنشان کرد: اگر کاری دارد انجام می شود، حجت شرعی بر آن وجود داشته باشد؛ یعنی ما بدانیم که این کار اگر دارد انجام می شود، اجتهادی پشت سر آن وجود دارد.

وی افزود: این نکته باعث شده است که نگاه ایشان از آن نگاه سنتی که هیچ وقت در عرصه حکومت به میان نیامده بود و امتحانش را پس نداده بود، به سوی یک نوع از اجتهادی که لازمه حکمرانی و لازمه یک حکومت هست برود و به آن ملتزم شود.

وی تأکید کرد: این نکته بسیار مهمی است که باید به آن توجه کنیم؛ این امر باعث شده است که ما در زمینه فقه یک نوع تحول یا تغییری را ببینیم و به تعبیری فقه، پویا شود.

استاد روح  الله فروغی ضمن بیان توجه خاص و عمیق امام راحل به فقه جواهری که به نوعی نماینده فقه سنتی قلمداد می شود، در جمع بین این دو فقه خاطرنشان کرد: ما فقه جواهری را فقهی ندانیم که فقها بر سر قدرت نبودند و پادشاه بر سر کار بود و فقها آراء و احوال آن عصر را بیان می کردند!

وی افزود: شاید تعبیر من، تعبیر درست تری باشد که مرحوم امام به دنبال فقهی سازنده و کارساز در اجرای احکام شرعی در جامعه اسلامی بودند که البته بی مایه نباشد؛ فقهی نباشد که ارتباط با سنت گذشته ما را ندارد.

این استاد سطوح عالی در مورد نظر امام راحل رضوان الله تعالی علیه در زمینه فقه، اضافه نمود: امام دنبال فقهی بود که از دل این فقه جواهری، فقهی را استخراج کنیم که بتواند در جامعه تأثیرگذار باشد.

وی در پایان گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، خاطرنشان کرد: امام خمینی رضوان الله تعالی علیه به دنبال فقهی بود که بتواند برای اداره حکومت و نظام اسلامی راه را هموار کند؛ به نظر من این امر دومین کاری بود که ایشان در این زمینه انجام دادند.

استاد روح الله فروغی تأکید کرد: لازم است طلاب و اساتیدی که دغدغه آنها بحث های اصولی است، این امر را گسترش دهند و تبیین کنند./270/260/20/