مهمترین و اساسی­ ترین ویژگی محصِّلین علوم دینی، الزامات طلبگی است. این الزامات از ناحیه شرع و عقل وضع شده ­اند. پس التزام به آن، ِصِرف قرارداد اداری و اجتماعی نیست که به تبع آن، اهرم فشار و تقیّد بدان، امر مادّی باشد بلکه این الزامات، تعهّد معنوی، اختیاری، وجدانی، اخلاقی و الزام ‌آور درونی و دینی است که باید، در تمام مراحل زندگی طلاب، قرین همیشگی آنان باشد.

استاد ابوالفضل رهنما از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «الزامات طلبگی» پرداخت.

وی در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: مهمترین و اساسی­ ترین ویژگی محصِّلین علوم دینی، الزامات طلبگی است. این الزامات از ناحیه شرع و عقل وضع شده ­اند. پس التزام به آن، ِصِرف قرارداد اداری و اجتماعی نیست که به تبع آن، اهرم فشار و تقیّد بدان، امر مادّی باشد بلکه این الزامات، تعهّد معنوی، اختیاری، وجدانی، اخلاقی و الزام ‌آور درونی و دینی است که باید، در تمام مراحل زندگی طلاب، قرین همیشگی آنان باشد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: این امور، افزون بر جایگاه رفیع نظری و عملی که در بین سلسله جلیله روحانیّت دارد، نقش مهم و مثبتی را در بین مردم متدین، در زمان غیبت مولانا صاحب‌ الزمان (عج) ایفاء می‌ کند.

وی افزود: اینان همواره، روحانیّت را در تمامی امور دینی و در سبک زندگی شخصی سند و مدرک خویش قرار می ‌دهند؛ این معنا فقط در سایه احراز این الزامات حقیقی در روحانیّت است و مردم بر اساس این الزامات، روحانیّت را قبول دارند و مورد تکریم و تراز قرار می­ دهند و در صورت عدم تقیّد روحانیّت به این الزامات در پیش آنان مطرود واقع می ­شود.

استاد رهنما خاطرنشان کرد: در زمان حاضر که روحانیّت معزّز بیشتر از گذشته در منظر و مَطمح همگانی است و با توجه ‌به نابسامانی و پریشانی مسأله اقتصاد که مردم شریف ایران گرفتار آن هستند، ولو مسئولین نظام به مَثابه سخن مقام معظم رهبری در بحث عدالت، نمره خوبی نگرفته ­اند، ولی این الزامات در بین اقشار مختلف فصل مُقوِّم طلاب در ظاهر و واقع حساب می شود و صحیح هم است، یعنی این عقیده و روش بنا بر امر حکومتی و سیاسی نیست.

وی افزود: البته قابل‌ ذکر است که حکم مردم متدین به احراز و عدم احرازِ الزامات روحانیّت موضوعیّت ندارد و جنبه طریقیّت دارد و به یقین، این قضاوت در تاب ‌و توان اکثر افراد نیست ولی ممکن است باتوجّه ‌به صنعت و قدرت تبلیغات، مهندسی معکوس اتفاق بیفتد، چنانکه متأسفانه، این اتفاق، افتاده است و از این ناحیه، ضربه ‌های جبران‌ ناپذیری به پیکر جامعه اسلامی وارد شود که اثرات مخرّب آن هنوز که هنوز است در جامعه مشاهده می‌ شود.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: خلاصه، اِقبال و اِدبار آنان نسبت به روحانیّت، واقع را تغییر نمی ‌دهد و نباید موجب خوشی و ناخوشی از این بابت برای ما فراهم شود. بالاخرة این الزامات یک ضرورت دائمی به صورتِ عام مجموعی برای تمامی افراد سازمان روحانیّت است که باید با نیّت خالص از سوی روحانیّت معظم رعایت شود.

وی افزود: برای تبیینِ جایگاه و ارزش الزامات روحانیت، آن را، در چهار امر اصلی، قرار می‌ دهیم که به ترتیب اولوّیت، عبارت ‌اند از:

• اعتقادی
• اخلاقی و تربیتی
• علمی
• اجتماعی و سیاسی

استاد ابوالفضل رهنما در ادامه اضافه نمود: امر اول از الزامات طلبگی، امور اعتقادی است. بر طلاب محترم لازم و ضروری است؛ در امور اعتقادی بر اساس علوم وحیانی تلمُّذ کنند و در محضر اساتید ربّانی، با علوم و معارف بلند معصومین علیهم السلام انس و آشنایی کامل پیدا کنند. کتب اعتقادی اصیل و مجامع روایی و تفسیر شیعی در باب عقاید صحیح، مدارسه، مطالعه و مباحثه کنند. اصول دین را به درستی از منابع وحیانی و  اساتید محترم که عقاید سالم داشته باشند، فرا بگیرند و پندار انسانی را جایگزین، علوم وحیانی نکنند و فریب مطالب باطل که متأسفانه با استدلال باطل در قالب الفاظ فاخر، ارائه می ‌شود را نخورند، مانند انکار معاد به تفسیر اینکه معاد، اعاده معدوم است و بر این مبنای باطل  که، خود توّهم کرده ‌اند، سخن‌ پراکنی می‌ کنند و اشکالات عدیده، بر این تفسیر باطلی که خودشان از معاد درست کرده‌ اند، وارد می ‌کنند و حال ‌آنکه تفسیر صحیحِ معاد؛ خلق جدید است نه اعاده معدوم.  

وی در همین راستا به آیه ای از آیات قرآن اشاره نمود: «وَ ضَرَبَ لَنَا مَثَلاً وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قَالَ مَنْ يُحْيِي الْعِظَامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ‌ قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِکُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ‌» ﴿يس ‏78 و 79﴾

 (درحالی ‌که آفرینش نخستین خود را از یاد برده برای ما مثلی زد [و] گفت: چه کسی این استخوان‌ ها را درحالی‌ که پوسیده‌ اند، زنده می ‌کند؟ بگو: همان کسی که نخستین بار آن را پدید آورد. زنده ‌اش می‌ کند، و او به هر چیزی داناست.) یعنی معنای صحیح معاد، اِحیاء و خلق جدید است نه اِعاده معدوم.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: صد افسوس که در بحث معاد جسمانی نیز به خطا رفته اند و قول به معاد جسمانی را که فراورده یقینی وحیانی است، به صراحت و با تکیه اوهامات بشری بی محابا، انکار می ‌کنند.

وی در ادامه به کلام دیگری از خداوند متعال پرداخت که می‌ فرماید: «يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ کُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ کُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَ تَرَى النَّاسَ سُکَارَى وَ مَا هُمْ بِسُکَارَى وَ لٰکِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ. ﴿الحج‏، 2﴾

(روزی که آن را ببینید [مشاهده خواهید کرد که] هر مادر شیر دهنده‌ای از کودکی که شیرش می‌ دهد، بی ‌خبر می ‌شود و هر ماده بارداری بار خود را سقط می‌ کند، و مردم را مست می‌ بینی در حالی‌ که مست نیستند، بلکه عذاب خدا بسیار سخت است.)

استاد رهنما افزود: آیا مفاد این آیات الهی با معاد روحانی سازگاری و تناسب دارد؟ یعنی مادر باردار و مادر شیر دهنده و مردم مست و... آیا این امور، از اوصاف روحانی است یا از اوصاف جسمانی؟ قطعاً این وقایع، مربوط به معاد جسمانی است.

وی در ادامه به آیه ای دیگر اشاره نمود: «يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ‌ وَ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ‌ وَ صَاحِبَتِهِ وَ بَنِيهِ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ‌ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ ضَاحِکَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهَا غَبَرَةٌ تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ» ﴿عبس‏، 34-41﴾

(روزی که آدمی، از برادرش و از مادر و پدرش و از همسر و فرزندانش فرار می کند؛ در آن روز هرکسی از آنان را کاری است که او را به خود مشغول می ‌کند [تا جایی که نمی ‌گذارد به چیز دیگری بپردازد.] در آن روز چهره‌ هایی درخشان و نورانی است، خندان و خوشحال و در آن روز چهره‌ هایی است که بر آنان غبار نشسته [و] سیاهی و تاریکی آنان را فرا گرفته است.)

این استاد سطوح عالی در ادامه به کلامی دیگر از خداوند متعال پرداخت که می ‌فرماید: «لا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ لاَ أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ  أَ يَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظَامَهُ‌ بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَنْ نُسَوِّيَ بَنَانَهُ‌ بَلْ يُرِيدُ الْإِنْسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ» ‌﴿القيامة، 1- 5﴾

(به روز قیامت سوگند می ‌خورم. و به نفس سرزنش گر قسم می‌ خورم. آیا انسان گمان می‌کند که ما هرگز استخوان‌ هایش را جمع نخواهیم کرد؟ چرا در حالی‌ که تواناییم که [خطوط] سر انگشتانش را درست و نیکو بازسازی کنیم. [نه اینکه به گمان او قیامتی در کار نباشد] بلکه انسان می‌ خواهد [با دست‌ و پا زدن در شک و تردید] فرا رویش را [از اعتقاد به قیامت که بازدارنده‌ ای قوی است] باز کند [تا برای ارتکاب هر گناهی آزاد باشد!]

وی افزود: آیا جمع‌ کردن استخوان مردگان و بازسازی خطوط سر انگشتان آنان در روز قیامت از صفات جسمانی و مفاد معاد جسمانی نیست؟ آیا احتمال دارد که در این آیات، معنای مجازی به‌ کار رفته باشد و مناسبت دارد؟ این آیه مبارکه و آیات دیگر و روایات متواتره، به صراحت دلالت می‌کند که معاد جسمانی از ضروریات دین و حتمی الوقوع است و ظاهرا، نوع مخالفت مُنکران معاد، در واقع، همان، انکارِ معادِ جسمانی بود.

استاد رهنما خاطرنشان کرد: مشکل اصلی، در بطلان و فساد عقیده که در ظاهر دینی، به نظر می­ آید، نیست. چرا که، عالم ‌و آدم می‌ دانند که دین مُبیِن اسلام احتیاج به مُبیّنی غیر از رسول اکرم و معصومین علیهم السلام ندارد.

وی در همین راستا به این آِیه شریف اشاره نمود که خداوند متعال می‌ فرماید: «أَنْزَلْنَا إِلَيْکَ الذِّکْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَکَّرُونَ» ‌﴿النحل‏، 44﴾

(و قرآن را [هم] به سوی تو نازل کردیم به خاطر اینکه برای مردم آنچه را که برای [هدایتشان] به سویشان نازل شده بیان کنی و برای اینکه [در پیامبری تو و آنچه را به حق نازل شده] بیندیشند.)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به آیه ای دیگر پرداخت که خداوند متعال می‌فرماید: «وَ مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْکَ الْکِتَابَ إِلاَّ لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ وَ هُدًى وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ‌» ﴿النحل‏، 64﴾

(ما این کتاب را بر تو نازل نکردیم مگر برای اینکه حقایقی را که در آن اختلاف کرده‌اند، برای آنان توضیح دهی [تا از آرا، نظریات و سلیقه‌های باطلشان نسبت به حقایق دست بردارند] و برای مردمی که ایمان دارند [مایه] هدایت و رحمت باشد.)

وی در ادامه بیان کرد: مشکل ما افرادی هستند که قومی را بازیچه افکار نفسانی و شیطانی خود می ‌کنند و با القائات باطل و وعده‌های پوچ، مُسخُّر خود قرار می‌ دهند؟ و از آن سخت‌ تر، انحراف و ضلالت، خود این مُسخَّرشدگان هستند، چرا که از ابتدا از دائره باطل و مسیر فریب، بر نمی‌ گردند و با اختیار تامّ در ضلالت، غوطه‌ ور می ‌شوند؟!

استاد رهنما افزود: پس بنا بر مفاد این دو آیه مذکور، دلیلی نداریم که از افکار بشری مانند تخیّلات یونانی و توهّمات هندی، التماس، استمداد و (در صورت خوش‌بینانه) اقتباس کنیم و کلام الهی را با فکری بشری تفسیر به رأی کنیم؟ همچنین با همین دو آیه مذکور، دیگر نظریه‌های باطل، از جمله حسبنُا کتابُ الله و... ردّ می‌کنیم.

وی خاطرنشان کرد: با توجه گستردگی اعتقادات که اضلاع و ابعاد فروانی دارد و رأس المال که توشه زندگی ابدی بشری است، اهمیّت احراز صحیح این مطلب برای همگان به طور عموم و مخصوصا برای طلاب، لازم و ضروری است و باید افزون بر این مطلب، طریقهِ مدافعه از دین را کاملاً و دقیقاً با حفظ لفظ آیه و روایت از روی سند و مدرک فرا بگیرند یا لااقل در بخش خاصّی مانند علم امام علیه السلام یا رجعت یا بَداء یا اثبات ولایت معصومین علیهم السلام یا عصمت حضرت زهرا علیها السلام و... به صورت تخصصی کار و تحقیق داشته باشند. چرا که خاکریزهای هجوم دشمن، فراتر و عمیق تر شده است و به مهدکودک‌ها نفوذ کرده، بلکه آن حد را هم ردّ کرده است.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: پس بر ما، لازم است در امور اعتقادی حسّاس و از هر جهت مُهیّا باشیم. طبق روش مرسوم صحیح گذشته، طلاب محترم، اوّل علم کلام را از عالم مُتبحِّر کلامی، درس بگیرند. زین پس، در صورت تمایل و با مرزبندی صحیح، علم فلسفه را از عالِم فلسفی فرابگیرند. از اوّل این فکر شایع و نادرست را، کنار بگذارند: کلام شیعه، فلسفه شیعه است و فلسفه شیعه، کلام شیعه است.

وی افزود: اصل تعبد و تسلیم در برابر ثقلین را، در کنار استدلالات عقلی، محور اعتقادات قرار دهند. به شعر و خواب غیر معصوم علیه السلام و سایر اموری که در روایات و متون اعتقادی،  رسمیّت ندارد ملتزم نباشند و این امور را در هیچ امر دینی دخالت ندهند. اعتقادات، رفتار دینی و عبادی را فقط از طریق ثقلین، ملاک و معیار قرار دهند و أخذ کنند.

استاد ابوالفضل رهنما در ادامه این گفتگو خاطرنشان کرد: طلاب علوم دینی باید حبّ نفس و جاه را، زیر پا بزارند و از مکائد شیطان خودشان را، مبّرا ندانند. در غیر این صورت، گناه و انحراف در اصول دین بسیار سخت و سنگین ‌تر از گناه در فروع دین است.

وی اضافه نمود: در برابر بدعت‌ ها و شبهات، سکوت اختیار نکنند که گناهی نابخشودنی است و با مرزبانی از اعتقادات، حیله‌ های دشمنان را خنثی سازند و در تربیت اعتقادی مردم عزیز به خصوص جوانان، بهاء و اهتمام بیشتری به خرج بدهند. طلاب گرامی، خودشان و مردم عزیز را، همواره به معرفت امام زمان (عج) آشنا سازند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: در دعاي عديله مي‌ خوانيم:  «ببقائه بَقيت الدنيا و بِيُمنه رُزِقَ الوري و بِوجودِه ثَبَتَت الارضُ و السماءُ»؛ (جهان به بركت هستي او باقي است و به بركت او به خلق عالم روزي مي ‌رسد و زمين و آسمان در مدار خود می چرخند.)

وی در این راستا اضافه نمود: لازم است تا وظایف منتظران را در عصر غیبت، گوشزد کنند در رفتار، گفتار و اندیشه، حضرت صاحب‌الزمان (عج) را الگو و اسوه قرار دهند. ادعیّه و روایات و آیات در رابطه ‌با حضرت را با شوق و تمنا بخوانند و آنها را تبلیغ کنند. اهل ولایت و برائت باشند. یاد حضرت مهدی علیه السلام را با احسان و امداد به محرومین جامعه، زنده نگه ‌دارند. خلاصه، حقیقت و فصل مُقوِّم طلبگی، در گرو این اعتقاد است که امام زمان (عج) را امام خود قرار دهند و بقیّه را مَجاز بشمارند.

استاد ابوالفضل رهنما از اساتید حوزه علمیه قم در بخش پایانی این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: نکته آخر، توجّه تامّ به قرآن مجید از جهات مختلف به خصوص مباحث تفسیری روایی است که کمتر مورد عنایت است تا قرآن مجید در سایه بیان معصومین علیهم السلام، از مهجوریّت خارج شود.

«وَ قَالَ الرَّسُولُ يَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً» ﴿الفرقان‏، 30﴾ (و پیامبر [درقیامت] می گوید: پروردگارا! همانا قوم من این قرآن را متروک گذاشتند)

وی افزود: قرآن مجید به عنوان معجزه خاتم‌ الانبیاء، برای تمام أعصار و أمصار، کتاب زندگی، نجات، امنیّت و آرامش است، پس باید در متن جامعه به آن توجه داشته باشیم و به توصیه هایش جامه عمل بپوشانیم و بنابر وصیّت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله و سلم از مشعل هدایت قرآن مجید و عترت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم همگان از این چشمه حکمت و معرفت بهره‌مند شوند./270/260/43/