اگر علم در ما طلبه های حوزه علمیه اثر نکرد و ما به آن عمل نکردیم و متلبس به آن نشدیم، در مخاطبان ما هم اثر نخواهد کرد؛ اگر چه دیگران به ظاهر متأثر شوند، اما به مرور زمان این سخن گفتن ها و این هدایت کردن ها و ترویج ها در دیگران اثر نمی گذارد، چرا که ابتدائً در ما اثر نکرده است. از این رو علم بی عمل داروی بی اثر است.

به مناسبت آغاز سال تحصیلی حوزه علمیه، استاد احسان کرمانشاهانی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه به واسطه شیوع ویروس کرونا بسیاری از فعالیت های علمی تحت الشعاع قرار گرفته است، باید گفت: اگر تعلم علم و معارف اسلامی واجب کفایی باشد، بلکه به فتوای برخی از علمای اسلامی، در روزگار فعلی ما واجب عینی باشد، تعلیم و ترویج علم همانند جهاد واجب است و تعطیل بردار نیست.

وی افزود: آنچه لازم است، آن است که تعلیم علم، سازگار شود با قوانینی که به خاطر این بیماری قرار داده شده است، نه آنکه به خاطر این بیماری تعطیل گردد.

استاد کرمانشاهانی اضافه نمود: علم به عنوان کمال انسان، اختصاص به انسان یافته است. از این رو ذیل آیه «فلینظر الانسان الی طعامه» فرموده اند، «ای الی علمه»؛ پس علم غذای انسان است.

آدمی فربه شود، از راه گوش

جانور فربه شود از راه نوش

استاد کرمانشاهانی خاطرنشان کرد: علم است که غذای انسانیت ما است؛ و الا این حیوان است که از راه خوردن فربه می گردد. حیات حیوانی ما، غذایش با سایر حیوانات مشترک است؛ اما غذای حیات انسانی ما علم است. از این رو تعطیلی فعالیت علمی در جامعه مرگ انسانیت را در آن جامعه به دنبال دارد.

استاد احسان کرمانشاهانی در ادامه این گفتگو به این سؤال پرداخت که نقش علم و این غذای انسانی در حیات انسانی چیست و چرا گفته اند علم غذای انسان است.

وی افزود: طبق روایات ما، علم مانند دیدبان کشتی و عقل به مانند سکان دار کشتی است. آن که در انسان تصمیم می گیرد و انسان را به راه خیر رشد می دهد، عقل  است؛ اما عقل نیاز به دیدبان دارد که علم است. علم برای عقل بصیرت ها و افق های باز را فراهم می  کند و عقل بر اساس آنها تصمیم گیری می کند و انسان را به سعادت می رساند. پس هم عقل است که نیاز به علم دارد که فرمود: «العلم دلیل» و «العلم مصباح العقل» و هم علم اگر عقل نباشد، کارش بیهوده است.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: دیدبانی علم وقتی مفید است که حاصل دیدبانیش، منشأ و ملاک تصمیم گیری واقع شود و علم در وجود انسان و در عرصه نیت ها و عمل او و در عرصه خلقیات او در عرصه عمل تأثیر بگذارد. پس هم علم نیاز به عقل دارد و هم عقل است که نیازمند به علم است.

وی تأکید کرد: اگر آنها از هم جدا شدند، یعنی علم بود، ولی این علم معیار و ملاک موضع گیری نبود، معیار و ملاک تصمیم گیری نبود، این علم در روایات ما «علمٌ لا ینفع» می شود.

وی خاطرنشان کرد: برخی از دانشمندان، علوم را تقسیم بندی کرده اند به علومی که دارای نفع هستند؛ مانند مباحث اسلامی، فقه، طب؛ و علومی که نفع ندارد و نجوم را در این مباحث ذکر کرده اند اما از تأکیدی که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه علیهم السلام بیان شده است و از اینکه به خدا پناه می برند از این که علمشان لا ینفع باشد؛ می فهمیم که مراد فقط این قسم از علومی که بزرگان شمرده اند، نیست.

استاد کرمانشاهانی افزود: شأن پیامبر اجلّ از این است به قسمی از علوم بپردازد که غایت و فایده ای نداشته باشد؛ مراد از علم لا ینفع علمی است که

• به عمل منجر نشود؛
• علمی است که به غایت خود دست نیابد.
• علمی است که ملاک تصمیم گیری، اراده و عمل توسط عقل قرار نگیرد.

وی افزود: اگر علم بی عمل شد، طبق روایات داروی بی اثر است. داروی بی اثر هم در خود انسان بی اثر است و هم برای دیگران.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: اگر علم در ما طلبه های حوزه علمیه اثر نکرد و ما به آن عمل نکردیم و متلبس به آن نشدیم، در مخاطبان ما هم اثر نخواهد کرد؛ اگر چه دیگران به ظاهر متأثر شوند، اما به مرور زمان این سخن گفتن ها و این هدایت کردن ها و ترویج ها در دیگران اثری نمی گذارد، چرا که ابتدائاً در ما اثر نکرده است. از این رو علم بی عمل داروی بی اثر است.

وی در ادامه بیان کرد: داروی بی اثر این گونه نیست که فقط فایده نداشته باشد، بلکه طبق معارف ما باعث قساوت قلب می شود. نه تنها اثر نمی کند، بلکه موجب مفسده هم می گردد. علم بی عمل وزر و وبال است.

استاد احسان کرمانشاهانی افزود: چاره چیست؟ تعطیل کردن تعلم و علم آموزی؟ این که واجب علمی بود. چاره نداریم که هم علم آموزی را همانند مجاهدت ادامه بدهیم و هم تلاش خود را برای عمل به این علم ادامه دهیم و با تضرع به جانب خدای متعال توفیق عمل بیشتر را بیابیم.

این استاد درس خارج حوزه در بخش دیگر از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: «یحتاج العلم الی الحلم»؛ شتاب زدگی و تعجیل در درس خواندن سبب می شود که فهم کامل معارف حاصل نشود.

وی افزود: نیاز داریم به اینکه وقتی وارد یک مبحث می شویم، تمام ابعاد آن مبحث را مورد جستجو قرار بدهیم و درباره آنها گفتگو کنیم و کتب و مواریث علمی که گذشتگان ما برای ما به جا گذاشته اند، فحص کنیم تا شاید راه حل مشکلی را بیابیم. این پیگیری چیزی است که باعث تعمیق و اصلاح و گسترش علم می شود.

استاد کرمانشاهانی اضافه نمود: سنت حوزوی گفتگوی علمی با یکدیگر را ما مباحثه علمی می دانیم. این مباحثه علمی صرفا میان دو طلبه نیست، بلکه میان شاگرد و استاد هم بر قرار است. این مباحثه علمی در راستای همان حلم و بردباری در کسب علم است. از این رو در روایت ابا عبدالله آمده است: «دراسة العلم لقاح المعرفة» گفتگوی علمی باعث زایش علمی و معرفتی است و افزونی معرفت را به همراه دارد و در سایه مباحثه علمی، معرفت جدید کسب می شود.

وی در ادامه بیان کرد: در نکته مقابل کسی که علم دارد و در مورد آن گفتگو و مباحثه نمی کند؛ «الکاتم للعلم غیر عاصم بالإصابه فیه»؛ کسی که درباره علمش سکوت می کند و علمش را در جامعه علمی ارائه نمی دهد تا مورد نقد قرار بگیرد، اطمینانی به اینکه علمش اصابت به واقع کرده باشد، نیست. ای بسا که خطا در علمش باشد و در ایده او مخفی بماند.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: پس وظیفه بعدی ما علاوه بر استمرار علم آموزی، این است که امکان گفتگوهای علمی را هم فراهم کنیم و نظرات همدیگر را بشناسیم تا به واسطه این شناخت ها کسانی را که صلاحیت علمی دارند، پیدا شوند.

وی افزود: امروزه این فضای مجازی برکات زیادی از این جهت به همراه دارد و امکان گفتگو را ولو بین انسان هایی که فاصله مکانی و زمانی با هم دارند را فراهم می کند.

استاد احسان کرمانشاهانی در قسمت آخر گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: گاه به اشتباه می پنداریم که یا متعلم هستیم و یا عالم. عالم کسی است که از آموختن فارغ گشته و متعلم کسی است که اشتغال به آموختن دارد. این پندار با تعلیمات اسلامی منافات دارد.

وی افزود: در آموزه های اسلامی آمده است: «ألعالم الّذى لا يملّ من تعلّم العلم» عالم کسی است که از آموختن علم خستگی نپذیرد. (غرر الحكم و درر الكلم، ص: 70)

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: کسی که پرونده آموختن و تعلم را بسته است و کنار گذاشته است و صرفا از آنچه اندوخته گاهی برای دیگران ارائه می دهد، با عالمی که مدّ نظر روایات است، فاصله دارد.

وی افزود: بنابر نظر روایات، عالم کسی است که از آموختن خستگی نپذیرد و تا زنده است، متعلم است و آموختن وصف عالم است و از او جدا نمی شود. خود این امر تأکید می کند که هیچ یک از شرایط بهداشتی، اجتماعی و اقتصادی نباید باعث شود که عالم تعلم را کنار بگذارد. خداوند تعالی همه ما را به داشتن علم نافع و ازدیاد آن موفق بدارد./270/260/21/