سخت تر از یتیم جدا شده از پدر، یتیمی است که از امامش جدا شده و توانایی دستیابی به وی را ندارد و حکم امامش را درباره مسائل دینی مورد ابتلا نمی ‌داند. آگاه باشید هر فرد ناآگاه به شریعت ما که از دیدار ما محروم است، یتیمی است؛ که در دامن عالمان شیعه جای دارد. آگاه باشید، هرکس وی را هدایت و راهنمایی کند و شریعت ما را به وی بیاموزد، در مقام رفیق اعلی با ما خواهد بود.

با توجه به روزهای آغازین سال تحصیلی حوزه علمیه قم، استاد سید موسی علوی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در مقام بیان ارزش یک عالم، به کلامی از امام یازدهم اشاره نمود. حضرت ابا محمد، امام حسن‌عسکری علیه ‌السلام به واسطه‌ پدران گرامی‌ اش از رسول‌ خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل می‌ کند که آن حضرت فرمود: سخت تر از یتیم جدا شده از پدر، یتیمی است که از امامش جدا شده و توانایی دستیابی به وی را ندارد و حکم امامش را درباره مسائل دینی مورد ابتلا نمی ‌داند. آگاه باشید هر فرد ناآگاه به شریعت ما که از دیدار ما محروم است، یتیمی است؛ که در دامن عالمان شیعه جای دارد. آگاه باشید، هرکس وی را هدایت و راهنمایی کند و شریعت ما را به وی بیاموزد، در مقام رفیق اعلی با ما خواهد بود.

«حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْعَسْكَرِيُّ علیه السلام قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم أَنَّهُ قَالَ: أَشَدُّ مِنْ يُتْمِ الْيَتِيمِ الَّذِي انْقَطَعَ عَنْ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ يُتْمُ يَتِيمٍ انْقَطَعَ عَنْ إِمَامِهِ وَ لَا يَقْدِرُ عَلَى الْوُصُولِ إِلَيْهِ وَ لَا يَدْرِي كَيْفَ حُكْمُهُ فِيمَا يُبْتَلَى بِهِ مِنْ شَرَائِعِ دِينِهِ أَلَا فَمَنْ كَانَ مِنْ شِيعَتِنَا عَالِماً بِعُلُومِنَا وَ هَذَا الْجَاهِلُ بِشَرِيعَتِنَا- الْمُنْقَطِعُ عَنْ مُشَاهَدَتِنَا يَتِيمٌ فِي حَجْرِهِ أَلَا فَمَنْ هَدَاهُ وَ أَرْشَدَهُ وَ عَلَّمَهُ شَرِيعَتَنَا كَانَ مَعَنَا فِي الرَّفِيقِ الْأَعْلَى‏» (بحارالآنوار، ج: 105، ص: 171؛ احتجاج، ج: 1، ص: 66؛ تفسیر المنسوب الی امام ‌العسکری علیه السلام، ص: 339)

استاد سید موسی علوی ضمن اشاره به شهید ثانی که این روایت را در منیة المرید آورده است، خاطرنشان کرد: این روایت شریف بیانگر جایگاه یک عالم شیعی، یک استاد و یک مربی است که احکام دین و احکام شریعت را فرا گرفته و می خواهد به دیگران و جامعه انتقال بدهد.

وی افزود: از آنجا که بنده خودم یک استاد حوزه ام و در یکی از مدارس مشغول به تدریس هستم، دغدغه ای داشتم و مطالبی را پیرامون تربیت و آموزش طلبه های حوزه های علمیه بیان می دارم.

استاد سید موسی علوی خاطرنشان کرد: وقتی طلبه ها در سطح فکر همان مقطع راهنمایی پذیرش می شوند، باید حوزه خود را برای چنین ظرفیتی با همین مقطع آمادگی محکم داشته باشند؛ چرا که اینها اساس و سطوح عالی و خارج و اجتهاد را تشکیل می دهند و حوزه علمیه افراد خبره ای را در این خصوص برای پذیرش و تربیت این نوجوان هایی که از مقطع راهنمایی وارد حوزه شده اند، باید داشته باشند.

وی افزود: در این زمینه لازم است تا هم در انتخاب استاد، هم در انتخاب متون و حجم متون برای آنها و هم در جهت شناسایی ضعف ها و ناتوانی هایی که به دامان حوزه می آیند، باید دقت کرد. این مطلب با توجه به اینکه حجم پذیرش و اقبال مردم به حوزه هم کم شده اهمیت بیشتری می یابد فلذا باید به این مقدار نادری که وارد حوزه می شود، بسیار اهمیت دهیم.

وی اضافه نمود: طلبه هایی که از سنّ راهنمایی وارد حوزه می شوند، طلبه هایی هستند که تازه به سنّ بلوغ رسیده اند و یا بعضا هنوز به سنّ بلوغ هم نرسیده اند.

استاد علوی خاطرنشان کرد: اینها باید در سال اول مورد توجه قرار بگیرند و مشخص شود که چه ضعف هایی در جهت نماز دارند و از این رو باید نماز را درست یاد بگیرند و نیاز به راهنمایی دارند. نماز را باید با طمأنینه و آرامش بخوانند.

وی افزود: از دیگر مواردی که برای این طلاب باید مورد توجه قرار بگیرد، این است که بعضاً این طلبه ها، ضعف های اعتقادی دارند. باید از آنها سؤال کنیم و پرسش و پاسخ برای آنها بگذاریم تا در روش پرسش و پاسخ این ضعف ها برطرف بشود.

این استاد سطح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: ضعف هایی در نوشتن و خواندن، اخلاق و همین طور در تلاوت قرآن دارند. باید هر روزه این افراد تلاوت قرآن داشته باشند. خود این تلاوت قرآن یک 45 دقیقه درس باشد؛ یک کلاس دیگر کلاس پرسش و پاسخ و هر روزه باشد؛ یک کلاس دیگر برای برطرف کردن ضعف املاء و انشاء این طلاب باشد که باید این امر رعایت شود تا این ضعف بر طرف شود و همین طور گفتنِ حدیث به عنوان حدیث های اخلاقی هم باید برای اینها لحاظ گردد. این طلبه ها باید حتما نمازهای جماعت داشته باشند و هم نماز فرادی داشته باشند تا ما ناظر آنها باشیم.

وی خاطرنشان کرد: این مرحله اول است و اگر ضعف آنها در این جهت برطرف نشد، سال بعد هم همین روش را باید ادامه دهیم؛ لازم است تا این کلاس ها به صورت عملی باشد؛ تا ضعف قرآن خواندن این طلاب برطرف نشد، آنها را وارد صرف و نحو نکنیم. وقتی آنها آمادگی داشتند، وارد مرحله بعد می شوند که آموزش صرف و نحو است. در این مرحله هم استاد باید از آنها بخواهد تا آنها بخوانند. باید هر روز استاد برای هر کلاس دو ساعت وقت داشته باشد؛ یک ساعت هم آنها را رها نکنیم و خودمان باید در کنارشان باشیم؛ یک ساعت مباحثه یک ساعت درس.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: برای این طلاب در انتخاب کتاب و میزان درس باید کاملا دست استاد باز باشد و اساتید هم فقط نصف روز در حضور آنها باشد. بیش از نصف روز استاد را خسته نکنیم؛ برای هر استاد دو درس کافی است. هر دو درس هم، یکی مباحثه یکی تدریس؛ 4 ساعت و این 4 ساعت کاملا کافی است. اگر به استاد فشار بیاورند، برای طلبه ها فایده ای ندارد؛ تا پایه اول کامل نشده، نیازی نیست تا این طلبه ها را به پایه دوم بفرستیم.

وی در ادامه بیان کرد: لازم است تا طلبه های پایه اول کتاب هایی همانند هدایه، صمدیه، ملامحسن و صرف را فرا گیرند و اگر استاد صلاح دید، سیوطی و مغنی برای آنها بگذاریم.

استاد سید موسی علوی خاطرنشان کرد: تربیت، صلاحیت سنجی و ادامه تحصیل آنها باید با صلاحدید استاد باشد؛ استاد است که می داند کدام طلبه به درد طلبگی می خورد و کدام طلبه است که اگر در حوزه بماند، عمرش ضایع می شود و حوزه را هم اشغال می کند. عمر اینها را ضایع نکنیم و آنها را مرخص نماییم. یا مثلا شاگردی مرخصی می خواهد برود؛ باید با نظر استاد باشد. که آیا می تواند جبران نماید یا خیر. حوزه باید استاد محور باشد؛ نه اینکه مدیر محور گردد.

وی تأکید کرد: استاد، استاد است؛ استاد در همه جهات؛ در تربیت و سایر مسائل طلبه باید محور باشد و این گونه نباشد که تحت فشار مدیر بوده باشد که الا و لابد باید کتاب را تا این نقطه برسانند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: در آخر سال از طلبه ها باید سنجش صورت بگیرد و از همین لحاظ در انتخاب استاد هم باید سعی و تلاش کنیم. استاد باید متدین و با اخلاق باشد، هم سلیقه داشته باشد و هم علم داشته باشد.

وی خاطرنشان کرد: خیلی از اساتید جوان را نباید برای پایه های اول بگذاریم. پایه های اول مهم است! استاد باید حوصله داشته باشد. وقتی استادی چنین جامع را انتخاب کردیم، نباید توقع داشته باشیم که دو شیفته در خدمت حوزه باشد. حتی اگر خودش بخواهد، باز صلاح نیست. اگر استاد خسته شد، شاگرد هم خسته می شود و حقوق استاد هم باید متناسب باشد. نباید به خاطر نصف روز کار کردن، حقوقش نصف شود. این امر تنگ نظری است؛ بلکه باید به طلبه ها و اساتید رسیدگی شود.

استاد سید موسی علوی در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید اضافه نمود: باید طلبه ها تا پایان پایه ششم به خوبی تربیت شوند، به گونه ای که به لمعه مسلط باشد. بتواند به خوبی بخواند و سیوطی، اصول فقه، حدیث و قرآن و اخلاق را به خوبی توضیح بدهد.

وی افزود: در این مرحله توقفی داشته باشیم و امتحانی جدید صورت بگیرد. عده ای را مرخص بکنیم که وارد تبلیغ و مسائل اجتماعی شوند. بعد از اینکه پذیرش مجدد صورت گرفت، طلبه ها در سطوح عالی برای اجتهاد آماده شوند؛ چرا که سطوح عالی فقط برای اجتهاد باید باشد. طلبه ها را به این هدف انتخاب کنیم؛ و لازم هم نیست تا زیاد باشند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه خاطرنشان کرد: همان تعدادی که هستند، روشن بشوند که برای اجتهاد وارد این مرحله شده اند و هم شهریه شان را بالا ببرند و هم حمایت کنند.

وی اضافه نمود: وقتی طلبه ای به سطوح عالی می رسد معمولا در زمان اشتغال و درآمد و ازدواجشان هستند. درس اینها را هم در حدّی قرار دهیم که می توانند بخوانند؛ بگذاریم تا فقط نصف روز، یعنی همان دو درس در روز داشته باشند و استاد برای آنها یک ساعت مباحثه کند و یک ساعت درس بدهد و اگر استادی نمی تواند این کار را بکند، از دو استاد برای یک درس استفاده شود. به این ترتیب طلبه پرورانده می شود تا برای درس خارج آماده باشد.

استاد سید موسی علوی خاطرنشان کرد: لازم است تا سطوح عالی هم کلاس ها از 20 نفر بیشتر نباشند و اسامی آنها در دست استاد باشد و استاد یک ساعت مباحثه داشته باشد. یک ساعت، طلبه درس را بیان کند و ساعت بعد استاد تدریس داشته باشد.

وی تأکید کرد: راه درست برای طلبه این است؛ و الّا اگر بنا را بر این بگذاریم که خود طلبه مباحثه می کند، این کار تضییع منابع و تضییع عمر طلبه ها است.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: طلبه ها معمولا گرفتاری هایی دارند که نمی توانند مباحثه کنند؛ ولی در کلاس از باب اینکه استاد هم هست، همه هم مباحث می شوند؛ یک نفر می خواند و استاد گوش می دهد؛ این روش تا پایان سطوح عالی و اتمام کفایه برقرار باشد.

استاد سید موسی علوی در کلام پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: بیان این مطالب برای آن است که شیوه ها در حوزه تغییر پیدا کند و از این رو این دغدغه ها را به زبان آوردیم./270/260/20/