مرکب «لیلة الهریر» یعنی شب پر هیاهو و پر غوغا و سخت؛ و مراد از آن، شب هفدهم صفر سال 37 هجری قمری است که در آن شب در جنگ صفین، لشکر حضرت مولا علی علیه السلام و معاویه جنگ بسیار سختی نمودند و تعداد زیادی از هر دو طرف کشته و زخمی شدند. تاریخ آیینه زندگی ماست؛ ما باید درس بگیریم و در پشت سر مقام معظم رهبری حفظه الله و دلسوزان انقلاب بایستیم و نگذاریم حکمیت تکرار شود.

به مناسبت سالگرد لیلة الهریر، یکی از شب های طوفانی جنگ صفین، استاد ابوالحسن طیبی شالی با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در موضوع «لیلة الهریر، یکی از زمینه های پذیرش حکمیت» به گفتگو پرداخت.

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو به بررسی معنای لغوی و اصطلاحی لیلة الهریر اشاره نمود؛ لیلة الهریر یک مرکب اضافی است که تشکیل شده از «لیلة»، که مضاف است و «الهریر» که مضاف الیه است.

وی افزود: واضح و روشن است که «لیلة» به معنای «شب» است؛ اما در معنای «الهریر» باید دانست که این واژه به معنای «زوزه سگ در شبی زمستانی است که از سرما ناله می کند.»

استاد طیبی شالی در ادامه اضافه نمود: مرکب «لیلة الهریر» یعنی شب پر هیاهو و پر غوغا و سخت؛ و مراد از آن، شب هفدهم صفر سال 37 هجری قمری است که در آن شب در جنگ صفین، لشکر حضرت مولا علی علیه السلام و معاویه جنگ بسیار سختی نمودند و تعداد زیادی از هر دو طرف کشته و زخمی شدند.

وی خاطرنشان کرد: از اول شب تا صبح پیوسته زخمی ها به هریر و ناله و فریاد و درد کشیدن مشغول بودند؛ به همین مناسبت آن شب را لیلة الهریر گفته اند. آنچه بیان شد، در مجمع البحرین فخر الدین محمد آمده است.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: جناب مجلسی می فرماید: این شب به جهت سر و صدای زیاد که توسط جنگ جویان در آن شب صورت گرفت، به این نام شهرت یافته است. این مطلب را در مرآة العقول فرموده است.

وی در ادامه بیان کرد: شروع جنگ در اول صفر سال 37 هجری بوده است و این جنگ به مدت 110 روز طول کشید و متأسفانه سرانجام به حکمیت کشیده شد.

استاد طیبی شالی خاطرنشان کرد: همان طور که می دانید حکمیت نتیجه بسیار ناپسند و سرانجام تلخی داشت؛ نتیجه اش آن بود که بعد از آنکه سپاهیان امیر مؤمنان علیه السلام در شرُف پیروزی بودند به شکست سیاسی سپاهیان حضرت علیه السلام منجر شد.

وی افزود: حال باید ببینیم که چه شد اصلا حکمیت بر امیر مؤمنان تحمیل شد؛ چرا که حضرت علیه السلام حکمیت را نمی پذیرفتند. عواملی که باعث شد تا این تحمیل بر حضرت امیر علیه السلام اتفاق بیفتد، از این قرار است.

1.عدم بصیرت و معرفت کافی سپاهیان خود حضرت نسبت به شخصیت معنوی حضرت امیر علیه السلام.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: اغلب سپاه حضرت امیر علیه السلام، ایشان را به عنوان خلیفه چهارم می پنداشتند؛ چه اینکه اهل سنت امروز نیز ایشان را به عنوان یک عالم معمولی نگاه می کنند؛ در حالی که امیر مؤمنان علیه السلام جانشین بلافصل پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و دومین شخص جهان اسلام بوده است ولی متأسفانه آنها چون بصیرت کافی نداشتند، حضرت را اینگونه نگاه می کردند.

وی در ادامه به بیان حدیثی نبوی صلی الله علیه و آله و سلم پرداخت که می فرماید: «إنّی لا أخاف علی أُمّتی الفقر ولکن أخاف علیهم سوء التدبیر»؛ می فرماید: من از میان شما می روم؛ ولی نسبت به امتم یک نگرانی دارم؛ و این نگرانی مربوط به امور اقتصادی و مالی مسلمین نیست؛ برای اینکه در این جهت تدابیری اندیشیده شده است که جوابگو خواهد بود؛ برای فقرای سادات، خمس وضع شده است؛ برای فقرای غیر سادات، انفاقات و زکات های مستحبی و موقوفات لحاظ گردیده است. آنقدر در موضوع اقتصادی قانون داریم که اگر به آنها عمل شود، فقیری روی کره زمین نخواهد بود. نگرانی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برای امّتش، از لحاظ فقر اقتصادی نیست؛ بلکه نگرانی ایشان، «فقر فکری و سوء تدبیر» است.

وی افزود: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نگران «سوء تدبیر» از جانب امت است؛ امیر مؤمنان علی علیه السلام بیست و پنج سال خانه نشین باشد، اما کسانی که غسل کردنشان را هم بلد نبودند، به گرد او جمع شدند.

2. تزویر و نیرنگ عمرو بن عاص

استاد ابوالحسن طیبی شالی در این زمینه به نیرنگ عمرو بن عاص اشاره نمود که دستور داد تا قرآن ها را به نیزه کنند؛ همان امر موجب گردید ساده لوحانی که بعدها خوارج نامیده شدند، فریب بخورند.

3. تمرّد و عدم تسلیم خواصی چون اشعث بن قیس و یارانش

وی در این زمینه خاطرنشان کرد: آنها از مولا علیه السلام اطاعت نمی کردند و فکر و اندیشه خود را به امام تحمیل می نمودند.

اولا: حکمیت را که مورد قبول امام علیه السلام نبود، بر حضرت تحمیل کردند.

ثانیا: بعد از تحمیل اصل حکمیت، نماینده امام برای این امر، یعنی مالک اشتر و بعد از او عبدالله بن عباس را نپذیرفتند و شخصیتی به ظاهر عام پسند و ظاهر الصلاح مانند ابوموسی اشعری را به عنوان حکم از جانب سپاه امیر مؤمنان بر امام تحمیل کردند و شد آنچه شد.

4. کشتار و نبرد در یوم الهریر و لیلة الهریر

 استاد ابوالحسن طیبی شالی به عنوان «جزء العلة» به سختیّ نبرد در یوم الهریر و لیلة الهریر اشاره نمود؛ اگر چه کشته ها و زخمی های لشکر معاویه بیش از سپاه مولا علیه السلام بود اما برخی از افراد سپاه حضرت علیه السلام از کشته ها و زخمی های فراوان که همه از دید آنها مسلمان بودند، خسته شده بودند و همین امر هم در پذیرفتن حیله عمرو عاص در قرآن به نیزه کردن او، بی تأثیر نبوده است.

 این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه خاطرنشان کرد: امکان خسته شدن و فریب خوردن اصحاب امیر مؤمنان علیه السلام در امروز هم هست و اگر چنان چه این عوامل تقویت شود و با آن مبارزه نشود، خدای ناکرده بعید نیست که چنین حکمیتی بر امام مسلمین در امروز هم تحمیل گردد.

وی افزود: امروز نیز در جنگ اقتصادی هستیم؛ اگر چه مردم مؤمن و مسلمان ایران به پیشرفت های فراوان، از جمله پیشرفت علمی و پیشرفت موشکی و غیره دست یافته اند، اما دشمن همان دشمن است و می تواند زمینه سازی کند تا مردم را به پذیرش حکمیتی جدید بکشانند. تاریخ آیینه زندگی ماست و ما باید درس بگیریم و در پشت سر مقام معظم رهبری حفظه الله و دلسوزان انقلاب بایستیم و نگذاریم حکمیت تکرار شود.

استاد ابوالحسن طیبی شالی در کلام پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: در پیشگیری از حکمیت ها، خواص بسیار موضوعیت دارند، باید خواص آنچه را که می دانند، با سخنرانی، نگارش کتاب و مقاله و .. به طور مسئولانه به مردم انتقال داده، بصیرت افزایی کنند.

وی افزود: اگر خواص به مسئولیت خود عمل کنند، عوام هم به وظیفه خود عمل خواهند کرد و اگر همه به پیروی از ولایت فقیه بپردازند، کارها بر اساس روند درست خود طی خواهد شد./270/260/21/