اهل بیت علیهم السلام هر کدام نکته خاصی دارند؛ اما امام حسین علیه السلام در این میان ویژگی های خاص برتری در برخی جهات دارد که یکی از آن ویژگی ها اربعین است. ما در امامان دیگر اربعین نمی بینیم؛ اما در امام حسین علیه السلام اربعین را مشاهده می کنیم که میعادگاه الهی است؛ شیعیان و محبین در این اربعین می توانند به ملاقات خدا نائل شوند.

به مناسبت فرا رسیدن اربعین امام حسین علیه السلام، استاد محمد صادق عباسی آغوی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در موضوع «ویژگی های اربعین» به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: اربعین امام حسین علیه السلام آنقدر امر عظیمی است که صحبت کردن درباره آن بسیار دشوار است و هر گوشه ای را که در نظر بگیریم، ممکن است برخی دیگر از نکات اربعین را نتوانیم بیان کنیم؛ اما در حدّ توان به آن اشاره می نماییم.

اولین ویژگی اربعین، علامت مؤمن

استاد محمد صادق عباسی آغوی در این زمینه خاطرنشان کرد: بسیاری از ما هم درباره این مورد، که برخاسته از روایت امام حسن عسگری علیه السلام است، زیاد شنیده ایم؛ اما آنچه اهمیت بیشتری به این مطلب می دهد، آن است که از امام حسن عسگری علیه السلام تنها 400 روایت به ما رسیده است و ویژگی بارز امام حسن عسگری علیه السلام، «صمت» بوده است که به خاطر شرایط آن دوران بوده است یا به این جهت که امام حسن عسگری علیه السلام تنها مطالبی را که بسیار مهم بوده، به شیعیان و تمام محبین اهل بیت تأکید و گوشزد کرده اند.

وی افزود: در اقبال الاعمال سید ابن طاووس به این روایت از آن حضرت علیه السلام اشاره نموده است:

«رُوِيَ عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ الْعَسْكَرِيِّ عليه السلام أَنَّهُ قَالَ: عَلَامَاتُ الْمُؤْمِنِ خَمْسٌ: صَلَاةُ إِحْدَى وَ خَمْسِينَ، وَ زِيَارَةُ الْأَرْبَعِينَ، وَ التَّخَتُّمُ فِي الْيَمِينِ، وَ تَعْفِيرُ الْجَبِينِ، وَ الْجَهْرُ بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» (السّيّد ابن طاووس في الإقبال 3: 100)؛ دومین علامت مؤمن بعد از نماز، زیارت اربعین شمرده شده است.

دومین ویژگی اربعین: میقات پروردگار

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اربعین امام حسین علیه السلام، میقات پروردگار است؛ این مطلب طبق آیه 142 از سوره مبارکه اعراف است که خداوند متعال می فرماید:

«وَ واعَدْنا مُوسى‏ ثَلاثِينَ لَيْلَةً وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً....» (ما به موسی سی روز وعده کردیم؛ وعده الهی را به ده شب دیگر کامل کردیم؛ و میقات خداوند به اتمام رسید ....)

وی افزود: اهل بیت علیهم السلام هر کدام نکته خاصی دارند؛ اما امام حسین علیه السلام در این میان ویژگی های خاص برتری در برخی جهات دارد که یکی از آن ویژگی ها اربعین است. ما در امامان دیگر اربعین نمی بینیم؛ اما در امام حسین علیه السلام اربعین را مشاهده می کنیم که میعادگاه الهی است؛ شیعیان و محبین در این اربعین می توانند به ملاقات خدا نائل شوند.

ویژّگی سوم اربعین: دعا و زیارت

استاد محمد صادق عباسی آغوی در ادامه بیان نمود: در این اربعین باید به سراغ دعا کردن و زیارت اهل بیت علیهم السلام برویم.

وی افزود: مشتقات از ماده «جَوَبَ» در قرآن، مانند «استجابة»، «اجیب»،41 بار در قرآن آمده است. شاید این اعجاز عددی به این معنا باشد که اگر ما چهل روز دعایی را انجام بدهیم، روز چهل و یکم یا چهل شب، دعا و زیارتی را انجام بدهیم، شب یا روز چهل و یکم استجابت دعا ممکن می شود. پس اربعین، اربعین زیارت و دعا است؛ همان طور که در روایت از امام باقر علیه السلام آمده است:

«واللهِ لایلِحُّ عبدٌ مؤمنٌ عَلَی اللهِ عزَّوجَلَّ فی حاجةٍ الاّ قضاها له.» (به خدا سوگند هیچ بنده ‌ای در حاجت خود از خدای متعال اصرار و پافشاری نمی ‌کند، مگر اینکه خداوند متعال حاجتش را روا می ‌سازد.) (اصول کافی، ج ٤، ص ٢٢٤)

و همان طور که در مثنوی هم می خوانیم:

گفت پیغامبر که چون کوبی دری

عاقبت زان در برون آید سری

چون نشینی بر سر کوی کسی

عاقبت بینی تو هم روی کسی

چون ز چاهی می‌ کنی هر روز خاک

عاقبت اندر رسی در آب پاک

چهارمین ویژگی اربعین: گریه

استاد محمد صادق عباسی آغوی در ویژگی پایانی، به مهمترین ویژگی اربعین، یعنی «گریه» اشاره و خاطرنشان کرد:  امام حسین علیه السلام می فرماید:

«حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَى الْخَشَّابِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ علیهما السلام:‏ أَنَا قَتِيلُ‏ الْعَبْرَةِ لَا يَذْكُرُنِي مُؤْمِنٌ إِلَّا اسْتَعْبَرَ.» (كامل الزيارات؛ النص؛ ص: 108)

وی افزود: اربعین امام حسین اربعین گریه است و این گریه بر امام حسین و گریه بر اهل بیت اثرات زیادی دارد؛ همان طور در شعر هم آمده است:

گریه آدم را رهاند از اضطراب

شد ز وصل حور و حوا کامیاب

نوح ز اشک و نوحه نامش نوح شد

آب رحمت بر رخش مفتوح شد

گریه کرد آتش گلستان بر خلیل

گریه موسی را رهاند از رود نیل

تا نشد یعقوب چشمش اشکبار

نخل وصل یوسفش نامد به بار

یوسف اندر چاه اگر گریان نشد

پادشاه مصر جسم و جان نشد

چشم یونس تا نشد گریان در آب

کی برون آمد ز دریا چون حباب

گریه احمد را نبی الله کرد

گریه حیدر را ولیّ الله کرد

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: با چهار ویژگی عظیم در اربعین امام حسین علیه السلام یعنی: علامات مؤمن، میقاتگاه و ملاقات گاه الهی، اربعین دعا و زیارت، اربعین گریه، می توانیم اربعین را تا حدی درک کنیم و این اربعین امام حسین علیه السلام را بشناسیم.

وی در ادامه به بیان روایتی از محمد بن مسلم اشاره نمود که به نقل از امام باقر و امام صادق علیهما السلام بیان می دارد:

شنیدم که امام باقر و امام صادق (علیهما السّلام) می فرمودند همانا خداوندِ متعال به حسین (علیه السّلام) در برابر کشته شدنش پاداش داد که امامت در فرزندانش و شفا در خاکش و اجابت دعا در نزد قبرش باشد و اینکه روزهایی که زائرینش [برای زیارت] می‌ آیند و می روند از عمرشان محسوب نمی گردد.

محمّد بن‌ مسلم می گوید: پس به امام صادق (علیه السّلام) عرضه داشتم: این همه بزرگی و احترام به واسطه‌ [بزرگداشت] حسین (علیه السّلام) به دست می ‌آید، ولی به خودش چه خواهد رسید؟

فرمود: همانا خداوند او را به پیامبر (صلّی اللّه علیه و آله) ملحق می گرداند و پیوسته با او در درجه و جایگاه او همراه خواهد بود. آنگاه امام صادق (علیه السّلام) این آیه را تلاوت فرمود: و کسانی که گرویده و فرزندانشان آنها را در ایمان پیروی کرده ‌اند، فرزندانشان را به آنان ملحق خواهیم کرد.

«عَن مُحَمَّدِ بنِ مُسلِمٍ قالَ سَمِعتُ اَبا جَعفَرٍ وَ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ (عَلَیهِمَا السَّلامُ) یَقولانِ اِنَّ‌ اللَّهَ‌ تَعالیٰ‌ عَوَّضَ الحُسَینَ (عَلَیهِ السَّلامُ) مِن قَتلِهِ اَن جَعَلَ الاِمامَةَ فی ذُرّیَّتِهِ وَ الشِّفَاءَ فی تُربَتِهِ وَ اِجابَةَ الدُّعاءِ عِندَ قَبرِهِ وَ لا تُعَدُّ اَیّامُ زائِریهِ جائِیاً وَ راجِعاً مِن عُمُرِه. قالَ مُحَمَّدُ بنُ مُسلِمٍ فَقُلتُ لِاَبی عَبدِ اللَّهِ (عَلَیهِ السَّلامُ) هَذَا الجَلالُ یُنالُ بِالحُسَینِ (عَلَیهِ السَّلامُ) فَما لَهُ فی نَفسِهِ فَقالَ اِنَّ اللَّهَ تَعالیٰ اَلحَقَهُ بِالنَّبِیِّ (صَلَّی اللّهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ) فَکانَ مَعَهُ فی دَرَجَتِهِ وَ مَنزِلَتِهِ ثُمَّ تَلا اَبو عَبدِ اللَّهِ (عَلَیهِ السَّلامُ) وَ الَّذینَ آمَنوا وَ اتَّبَعَتهُم ذُرّیَّتُهُم بِایمانٍ اَلحَقنا بِهِم ذُرّیَّتَهُم» (امالی طوسی، مجلس یازدهم، ص ۳۱۷)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه خاطرنشان کرد: از میان آثار چهارگانه ای که از اربعین بیان کرده ایم، دو اثر، یعنی بحث میقات پروردگار و علامات المؤمن، از علامات تکوینی است و دعا و گریه را باید کسب کنیم.

وی افزود: همان طور که در اصول می گوییم، به مقدمات حکمت نیاز داریم تا بتوانیم اطلاق را از آن استنباط کنیم، در زمینه زیارت هم ما نیاز به مقدمات حکمتی داریم که البته کمی متفاوت است؛ اگر مقدمات حکمت را رعایت نکردیم، در زیارات اثری دارد؛ ولی اثر اصلی زمانی است که ما مقدمات را رعایت کنیم. ایمان، اخلاص و کردار شایسته، سه قیدی است که باید برای زیارت به آن توجه نماییم.

استاد عباسی اضافه نمود: مقدمات درک اصلی این زیارت آن سه چیز است و اگر کامل رعایت کند، می تواند به درک کامل زیارت اربعین نائل شود. زیارت در واقع مظهر این سه چیز است و اگر مظهَر، مُظهِر اصلی خود را نداشته باشد، مظهَر تنها شاید کاربرد زیادی نداشته باشد.

وی به عنوان یکی از جوان ترین اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم در توصیه ای خطاب به جوانان خاطرنشان کرد: لازم است تا جوانان سه چیز را در نظر داشته باشند:

هدف برای خود تعیین کنند.

در راه رسیدن به هدف، تلاش و مجاهدت داشته باشند.

به دنبال استاد راهنما برای رسیدن به آن هدف باشند.

استاد محمد صادق عباسی آغوی در کلام پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: امیدواریم این ویروس از سراسر جهان و به خصوص از سر مسلمانان دور شود و بتوانیم به زودی به زیارت اباعبدالله الحسین علیه السلام نائل بشویم و حال که توفیق زیارت حضوری از ما سلب شده است، بتوانیم در دلمان زائر بارگاه باصفای آن حضرت باشیم و خدا ان شاء الله همه ما را عاقبت بخیر بگرداند و ظهور امام زمان (عج) را نزدیک بفرماید./270/260/20/