در مورد مسأله چهل روز، در روایت داریم که آسمان و زمین تا چهل روز برای امام حسین علیه السلام گریان بودند. زیارت اربعین که مأثوره از امام حسن عسگری علیه السلام آمده است، حاکی از همین مطلب است.

به مناسبت فرا رسیدن اربعین حسینی استاد محمد مهدی عباسی آغوی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

اربعین در آیات:

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: کلمه «اربعین» در قرآن کریم، 4 مرتبه تکرار شده است که سه مورد از این موارد، مربوط به حضرت موسی علیه السلام است:

آیه اول:

«وَ إِذْ واعَدْنا مُوسى‏ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَنْتُمْ ظالِمُونَ» و( [ياد كنيد] زمانى كه [براى نازل كردن تورات‏] چهل شب با موسى وعده گذاشتيم، سپس شما بعد از [غايب شدن‏] او گوساله را معبود خود گرفتيد، در حالى كه [به سبب اين كار بسيار زشت‏] ستمكار بوديد.) (بقره: 51)

آیه دوم:

«وَ واعَدْنا مُوسى‏ ثَلاثِينَ لَيْلَةً وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَ قالَ مُوسى‏ لِأَخِيهِ هارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَ أَصْلِحْ وَ لا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ» (و با موسى [براى عبادتى ويژه و دريافت تورات‏] سى شب وعده گذاشتيم و آن را با [افزودن‏] ده شب كامل كرديم، پس ميعادگاه پروردگارش به چهل شب پايان گرفت، و موسى [هنگامى كه به ميعادگاه مى‏ رفت‏] به برادرش هارون گفت: در ميان قومم جانشين من باش و به اصلاح برخيز و از راه و روش مفسدان پيروى مكن) (اعراف: 142)

آیه سوم:

«قالَ فَإِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ» ([خدا] فرمود: اين سرزمين مقدس [به كيفر نافرمانى از خواسته‏ هاى حق‏] تا چهل سال بر آنان حرام شد، همواره در طول اين مدت در زمينِ [سينا] سرگردان خواهند بود، پس بر اين گروه نافرمان و بدكار غمگين مباش.) (مائده: 26)

آیه چهارم:

«وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ إِحْساناً حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهاً وَ وَضَعَتْهُ كُرْهاً وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً حَتَّى إِذا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ بَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَ عَلى‏ والِدَيَّ وَ أَنْ أَعْمَلَ صالِحاً تَرْضاهُ وَ أَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَ إِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ» (و انسان را درباره پدر و مادرش به نيكى سفارش كرديم. مادرش با تحمل رنج و زحمت او را باردار شد و با رنج و زحمت او را زاييد. و دوران باردارى و باز گرفتنش از شير سى ماه است، تا زمانى كه به رشد و نيرومندى خود و به چهل سالگى برسد، گويد: پروردگارا! به من الهام كن تا نعمتت را كه بر من و پدر و مادرم عطا كرده ‏اى، سپاس گزارم، و كار شايسته ‏اى كه آن را مى  ‏پسندى انجام دهم و ذريه و نسل مرا براى من صالح و شايسته گردان كه من به سوى تو بازگشتم و به يقين از تسليم شدگان [به فرمان‏ ها و احكام‏] توام.) (احقاف: 15)

وی در مورد آیه 15 از سوره احقاف خاطرنشان کرد: این آیه به ابا عبدالله علیه السلام اشاره دادند.

اربعین در روایات:

استاد محمد مهدی عباسی آغوی در ادامه به بیان اهمیت اربعین در روایات پرداخت.

روایت اول:

«وَ قَالَ علیه السلام:‏ مَنْ أَدْرَكَ الصَّلَاةَ أَرْبَعِينَ يَوْماً فِي الْجَمَاعَةِ كُتِبَ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النِّفَاقِ وَ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ.» (إرشاد القلوب إلى الصواب (للديلمي)؛ ج‏: 1؛ ص: 184)

وی در این زمینه خاطرنشان کرد: کسی که چهل روز نماز جماعت را درک کند، نجات از نفاق و نجات از آتش را به دنبال خواهد داشت؛ اگر چه این امر اثر وضعی دارد اما کسب توفیق انجام این عمل با انجام کارهایی ارادی است که باید از قبل انجام می داد؛ چه اینکه در تاریخ است؛ قاتل ابی عبدالله الحسین علیه السلام می خواست تا توبه کند؛ از امام سجاد علیه السلام توصیه خواندن نماز غفیله را شنید؛ اما توفیق انجام این عمل از او سلب می شد.

روایت دوم:

استاد عباسی اضافه نمود: روایت است اگر کسی 40 روز دعای عهد بخواند، از یاران مهدی (عج) خواهد بود؛ اما کسب توفیق برای خواندن، منوط به انجام کارهایی قبل از این امر است که ارادی است.

روایت سوم:

«حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمَرْوَزِيُّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْأَوَّلِ علیه السلام قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله و سلم‏ مَنْ‏ حَفِظَ مِنْ‏ أُمَّتِي‏ أَرْبَعِينَ‏ حَدِيثاً مِمَّا يَحْتَاجُونَ إِلَيْهِ مِنْ أَمْرِ دِينِهِمْ بَعَثَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقِيهاً عَالِماً». (ثواب الأعمال و عقاب الأعمال؛ النص؛ ص: 134)

وی ضمن اشاره به متواتر بودن این حدیث در منبع فریقین، خاطرنشان کرد: اگر کسی چهل حدیث را هم از بعد علمی و هم از بعد عملی، هم در گفتار و هم در رفتارش حفظ کند، در روز قیامت فقیه و عالم محشور می گردد.

روایت چهارم:

«حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَاتَانَةَ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ عِمْرَانَ الْحَلَبِيِّ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِيرَةِ النَّصْرِيِّ قَالَ‏ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقَ ع يَقُولُ‏ مَنْ‏ قَالَ‏ سُبْحَانَ‏ اللَّهِ‏ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ‏ وَ لَا إِلَهَ‏ إِلَّا اللَّهُ‏ وَ اللَّهُ‏ أَكْبَرُ أَرْبَعِينَ‏ مَرَّةً فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ فَرِيضَةٍ قَبْلَ أَنْ يَثْنِيَ رِجْلَيْهِ ثُمَّ سَأَلَ اللَّهَ أُعْطِيَ مَا سَأَلَ» (الأمالي (للصدوق)؛ النص؛ ص: 182)

وی افزود: در روایت هم داریم که این تسبیحات اربعه میزان حسنات ما را در روز قیامت سنگین می کند و به نوعی کارکرد صلوات را در روز قیامت دارد.

روایت پنجم:

«من‏ قدّم‏ اربعين‏ من‏ المؤمنين‏ ثمّ‏ دعا استجيب‏ له» (امالی صدوق: 380)

اربعین در ادبیات:

استاد محمد مهدی عباسی آغوی، بعد از اشاره کوتاه به جایگاه «اربعین» در آیات و روایات، به اربعین در ادبیات پرداخت و در این زمینه به دو بیت از حافظ شیرازی اشاره نمود.

سحرگه ره روی در سرزمینی

همی‌گفت این معما با قرینی

که ای صوفی شراب آن گه شود صاف

که در شیشه برآرد اربعینی

وی افزود: اربعین و چله نشینی، یکی از مواردی بوده است که بزرگان به آن توجه خاصّ و توصیه اکید داشته اند.

اربعین سیدالشهداء علیه السلام

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: وقتی به سراغ امام حسین علیه السلام می آییم، می بینیم که عزاداری حضرت یک عزاداری ویژه است،؛ به طور مثال در روایت داریم که اهل بیت علیهم السلام از اول محرم غمگین بودند؛ تا عاشورا که اوج گریه آن بزرگواران بود؛ می بینیم که دهه محرم منشأ روایی دارد.

وی خاطرنشان کرد: در مورد مسأله چهل روز، در روایت داریم که آسمان و زمین تا چهل روز برای امام حسین علیه السلام گریان بودند. زیارت اربعین که مأثوره از امام حسن عسگری علیه السلام آمده است، حاکی از همین مطلب است.

استاد عباسی افزود: در روایت دیگر داریم که از زمان شهادت امام حسین علیه السلام تا یک سال تمام، هر روز برای امام حسین علیه السلام عزاداری انجام می شد؛ و این مطلب یکی از آثار حدیث نبوی است که می فرماید:

«إِنَّ لِقَتْلِ الْحُسَيْنِ‏ حَرَارَةً فِي‏ قُلُوبِ‏ الْمُؤْمِنِينَ‏ لَا تَبْرُدُ أَبَدا» (مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل؛ ج: ‏10؛ ص: 318)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: اربعین مسأله ویژه ای است و اتفاقات مهمی در آن افتاده است:

اتفاق اول: بازگشت اهل بیت به کربلا

استاد محمد مهدی عباسی آغوی از اساتید حوزه علمیه قم، به بازگشت آل الله به کربلا در اولین اربعین اشاره و خاطرنشان کرد: در میان سه قولی که در این مسأله است، این قول از بقیه قوی تر است؛ چه اینکه در معالی السبطین جلد 2، ص: 191؛ و در وسائل الشیعه، ج:14، ص 478 به این مسأله اشاره شده است؛ از این رو ما هم قائل هستیم که اهل بیت علیهم السلام در اربعین به کربلا برگشتند.

وی در ادامه به بیان آن سه قول پرداخت:

قول اول: اهل بیت علیهم السلام در اربعین همان سال به کربلا رسیدند.

قول دوم: اهل بیت علیهم السلام در اربعین سال بعد به کربلا رسیدند.

قول سوم: اهل بیت علیهم السلام در روزی غیر از اربعین به کربلا رسیدند.

اتفاق دوم: زیارت جابر در آن روز

استاد محمد مهدی عباسی آغوی در این زمینه خاطرنشان کرد: در تعدادی از منابع به این مورد اشاره دارند؛ به عنوان نمونه کتابی از شیخ بهائی رضوان الله علیه به نام توضیح المقاصد که در صفحه 6  به این مطلب اشاره نموده است.

وی افزود: در منابع ذکر شده است که جابر، اهل بیت علیهم السلام را دیده است که خود، یکی از مؤیدات به شمار می آید که اهل بیت علیهم السلام در اربعین به کربلا رسیده اند.

اتفاق سوم: سر مطهر را به بدن ملحق کردند.

این استاد حوزه علمیه قم در مورد متصل شدن سرِ مطهر ابا عبدالله الحسین علیه السلام به بدن شریف، خاطرنشان کرد: این مطلب در بحار جلد 44 صفحه 199 ذکر شده است.

زیارت اربعین

استاد محمد مهدی عباسی آغوی در ادامه به بیان نکاتی درباره زیارت اربعین پرداخت؛

نکته اول: این زیارت، از زیارات بسیار معتبری است که بر آن توصیه فراوان شده است.

نکته دوم: در زیارت اربعین در مجموع 7 سلام داریم: «السَّلَامُ‏ عَلَى‏ وَلِيِ‏ اللَّهِ‏ وَ حَبِيبِهِ، السَّلَامُ عَلَى خَلِيلِ اللَّهِ وَ نَجِيبِهِ، السَّلَامُ عَلَى صَفِيِّ اللَّهِ وَ ابْنِ صَفِيِّهِ، السَّلَامُ عَلَى الْحُسَيْنِ الْمَظْلُومِ الشَّهِيدِ، السَّلَامُ عَلَى أَسِيرِ الْكُرُبَاتِ وَ قَتِيلِ الْعَبَرَات‏ ... السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ سَيِّدِ الْأَوْصِيَاء».

نکته سوم: در این زیارت، 10 بار به امور مختلف شهادت می دهیم.

نکته چهارم: 4 بار لعن در این زیارت آمده است.

نکته پنجم: 7 صفت را برای دشمنان حضرت علیه السلام ذکر می کنند.

نکته ششم: 17 بار از اسامی مبارک خدای متعال یادآوری شده است؛ که 3 بار «اللهم»،  13 بار «الله»، 1 بار «ربّ العالمین»

نکته هفتم: 7 صفت از سید الشهداء علیه السلام، دو بار ذکر شده است؛ از جمله: صفت «ولی الله»، صفت «صفیّ الله»، صفت «مظلوم»؛ و البته صفت «شهید» 3 بار تکرار شده است.

نکته هشتم: مسأله سعادت و مجاهدت و مسأله فرزند رسول خدا بودن، از صفت هایی است که تکرار شده است.

نکته نهم: جالب است که ما در این زیارت ابتدا خدا را مخاطب قرار می دهیم؛ بعد امام حسین علیه السلام را مورد خطاب قرار می دهیم؛ و در پایان زیارت همه اهل بیت علیهم السلام را مورد خطاب قرار می دهیم، «و معکم معکم لا مع غیرکم»

نکته دهم: ما در این زیارت 7 وظیفه نسبت به اهل بیت علیهم السلام را می بینیم:

وظیفه اول: ولایت نسبت به موالیان اهل بیت علیهم السلام: «اللهم انی اشهد انّی ولیّ لمن والاه»

وظیفه دوم: دشمنی با دشمنان اهل بیت علیهم السلام؛ «و عدوّ لمن عاداه»

وظیفه سوم: اعتقاد و ایمان نسبت به اهل بیت علیهم السلام، «انّی بکم مؤمن»

وظیفه چهارم: یقین نسبت به رجعت: «و بإیّابکم موقن»

وظیفه پنجم: دلمان با اهل بیت همراه باشد و دوست باشیم: «و قلبی لقلبکم سلم»

وظیفه ششم: در مرحله عمل هم همراه آنها باشیم و فقط در مرحله قلب باقی نماند: «و أمری لأمرکم متّبع»

وظیفه هفتم: یاری اهل بیت را در خودمان پیاده سازیم: «و نصرتی لکم مؤدّه»

وی در مورد دو وظیفه اخیر خاطرنشان کرد: تبعیت در مسائل شخصی و فردی است و نصرت به صورت جمعی و در مسائل اجتماعی است؛ در واقع برای بازگشت اهل بیت و رجعت و مسائل مهدویت باید خودمان را آماده کنیم و این امر اشاره به قیام مهدی (عج) است.

نکته یازدهم: آخرین صفاتی که برای امام حسین علیه السلام می آوریم، 7 صفت است: «اشهد انک الامام البر التقی الرضی الزکی الهادی المهدی» آخرین صفتی که برای امام حسین علیه السلام می آوریم، صفت مهدی است که حضرت مهدی (عج) هم منتقم خون امام حسین علیه السلام است. نکته دیگر این که اولین امامی که بعد از امام زمان (عج) رجعت می کنند، امام حسین علیه السلام است.

استاد محمد مهدی عباسی آغوی با اشاره به بسته شدن راه ها برای زیارت امام حسین علیه السلام در امسال، خطاب به کسانی که سال های قبل به پیاده روی می رفتند و امسال نمی توانند بروند، و یا آنها که می خواستند امسال برای اولین بار به این پیاده روی بروند و دیگر نمی توانند، توصیه هایی را بیان کردند:

توصیه اول: توصیه ای که به آنها می شود، همان توصیه ای است که در روایات بیان گردیده است؛ امام حسین علیه السلام را از راه دور یا نزدیک زیارت کنید؛ و اگر هم نمی توانید از نزدیک زیارت کنید، بالای پشت بام خانه تان بروید و 3 بار عرضه بدارید: «صلی الله علیک یا ابا عبدالله» و این سلام در حکم زیارت از نزدیک است.

توصیه دوم: حتما زیارت اربعین بخوانیم

توصیه سوم: زیارت عاشورا با صد لعن و صد سلام را بخوانیم.

توصیه چهارم: قبل از زیارت عاشورا، زیارت ششم امیرالمؤمنین علیه السلام وارد شده است آن را نیز بخوانیم.

توصیه پنجم: شش رکعت نماز وارد شده بعد از زیارت ششم امیرالمؤمنین علیه السلام.

توصیه ششم: توسل به ابا عبدالله الحسین علیه السلام، برای خود و خانواده

توصیه هفتم: دعا کنیم که به زودی شرّ این ویروس منحوس از دنیا و از مسلمان ها کوتاه و راه کربلا دوباره باز شود تا بتوانیم به زیارت عتبات عالیات نائل آییم.

توصیه هشتم: زیارت های مجازی از طریق رسانه ها و سایت حرم و تماس با شماره تلفن های مخصوص ارتباط با حرم شریف.

توصیه نهم: اگر به واسطه پیاده روی های سال های قبل در عراق آشنایی دارند که می توانند به زیارت حضرت بروند، تقاضای دعا داشته باشیم.

توصیه دهم: هزینه ای که برای پیاده روی اربعین در نظر داشتند را در راه امام حسین علیه السلام خرج کنند؛ مانند اینکه یک کتاب درباره امام حسین علیه السلام را به یک نفر هدیه بدهیم./270/260/20/