به مناسبت فرا رسیدن ایام رحلت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم استاد محمد شریفی از اساتید حوزه علمیه قم، با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

مختصری از سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: پیامبر عظیم الشأن اسلام، حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم در روز جمعه 17 ربیع الاول بعد از طلوع فجر در مکه مکرمه متولد شدند.

وی افزود: در شب تولد آن حضرت، حوادث عجیبی در جهان روی داده است؛ یکی از آن حوادث به فرموده حضرت صادق علیه السلام، منع ورود شیطان به آسمان ها بوده است. ابلیس، پدرِ شیطان ها، در آسمان های هفتگانه رفت و آمد می کرد. هنگامی که حضرت عیسی علیه السلام متولد شد، از پرواز به 3 آسمان ممنوع گردید و هنگامی که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم متولد شد، از پرواز به سوی همه آسمان های هفتگانه منع شد؛ شیاطینی که به سوی آسمان ها می رفتند، با تیرهای شهاب آسمانی رانده می شدند.

استاد شریفی اضافه نمود: هنگامی که افراد قبیله قریش اوضاع آسمان را پریشان و دگرگون دیدند، گمان کردند که قیامت برپا شده و به همدیگر می گفتند: این پدیده ها نشانه برپا شدن روز قیامت است که یهودیان و مسیحیان از آن سخن می گویند؛ وی در ادامه بیان کرد: در همان بامداد تولد پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم همه بت ها از جا کنده شده و سرنگون شدند و ایوان عظیم کاخ مدائن به لرزه درآمد و تمام آن فرو ریخت. آب دریاچه ساوه در زمین فرو رفت و آتشکده سرزمین فارس پس از هزار سال روشنایی خاموش شد.

برخی ویژگی های دوران جاهلیت:

وی در ادامه بیان کرد: زمانی که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم بزرگ شدند، در دوران عصر نکبت بار جاهلیت بود که بسیاری از اعمال ضدّ انسانی و ضد دینی رایج بود که به بعضی از آنها اشاره می کنم:

1-جنگ و ناامنی، که در تاریخ جاهلیت می نویسند: حدود 1700 جنگ میان قبائل عرب اتفاق افتاده که منشأ آن جهل، نادانی، تعصّب، فقر، بی رحمی و ریاست طلبی آنها بود.

2. امتیازات طبقاتی و قبیله ای

3. بی عفّتی و انحرافات جنسی

4. بت پرستی

5. قتل انسان؛ از رسم های غلط عصر جاهلیت این بود که نه تنها دختران را زنده به گور می کردند، بلکه از ترس فقر و تهی دستی گاهی پسران را نیز به قتل می رساندند.

استاد محمد شریفی خاطرنشان کرد: با کمال تأسف این طرز فکر غلط در زمان ما نیز به شکل دیگری انجام می گیرد که کودکان بی گناه را در عالم جنین از طریق کورتاژ می کُشند. البته آیه 151 سوره انعام اشاره به همین مطلب دارد و می فرماید:
«و لا تقتلوا اولادکم من املاق نحن نرزقکم و ایّاهم» فرزندان خود را از ترس فقر و تهی دستی نکُشید؛ ما آنها را و شما را روزی می دهیم؛ و نیز در آیه 58 از سوره نحل می فرماید:

«و إذا بشّر احدهم  بالانثی ظلّ وجهه مسودّا و هو کظیم» وقتی به آنها مژده داده می شد که همسرش دختر آورده، چهره اش از این خبر سیاه می شد و خشم و اندوه او را فرا می گرفت و از مردم پنهان می گردید و با خود می گفت، آیا او را با کمال ننگ و خواری نگه دارم، یا او را در زیر خاک پنهان سازم.

ویژگی های بارز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم

1.. «لا یقوم و لا یجلس إلّا علی ذکر الله»

 2.. «و لا یقول فی الغضب و الرضا إلّا الحق ینفذ الحقّ و ان عاد ذلک بالضّرر علیه او اصحابه»

3.. «اوسع الناس صدرا»

4.. «یمرّ علی الصبیان فیسلم علیهم»

5.. «یجیب دعوة الحرّ و العبد»

6.. «یقبل الهدیة و لو أنّها جرعة لبن و یکافیء علیها»

7.. «یعود المرضی فی أقصی المدینه»

8.. «یشهد الجنائز»

9.. «لم یشبع من خبز برّ ثلاثة متوالیة حتی لقی الله تعالی ایثارا علی نفسه لا فقرا و لا بخلا»

10.. «یحبّ الطیب و لم یکن فی طرییقه فیتبعه احد الا عرف انّه قد سلکه من طیب عرفه»

11.. «یمزح و لا یقول الا حقّآ و یضحک من غیر قهقهة»

12.. «اذا دخل منزلا قعد فی ادنی المجلس الیه حین یدخل»

13.. «و اذا حدّث بحدیث تبسّم فی حدیثه»

14.. «یقسّم لحظاته بین اصحابه فینظر الی ذا و الی ذا باالتسویة لا یثبت بصره فی وجه احد»

15.. «اصحابه لا یقدمون لما عرفوا من کراهة لذلک».

16.. «لا یجلس الیه احد و هو یصلّی إلّا خفّف صلاته و أقبل علیه»

17.. «أشدّ الناس تواضعا، أسکتهمفی غیر کبر، یخصف النعل یرفع الثوب یحلب الشاة یطحن معالخادم اذا اعیی»

18..  «یقبل معذرة المعتذر االیه»

19.. «یجالس الفقراء و یؤاکل المساکین لا یحقّر لفقره و زمانته»

20.. «یحزن لسانه الا فیما یعنیه، طویل السموت لا یتکلم فی غیر حاجة اذ لقی احدا من اصحابه بدأه بالمصافحة لا یزل و لا یخطی فی شیء مما یسوس به الخلق»

21.. «کان صلی الله علیه و آله و سلم احلم الناس، اشجع الناس، اعدل الناس، اعف الناس و اسخی الناس» (محجة البیضاء، ج 4، ص 123 تا 162؛ بحار الانوار، ج 16، ص 150 تا 226)

استاد محمد شریفی در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: حیات پربرکت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم توأم با مبارزه با کفر و شرک و بی بندباری قبائل و تعصّبات جاهلی عرب بوده است که بخش عظیمی از حوادث عصر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بعد از هجرت ایشان از مکه به مدینه بوده است؛ چرا که حکومت اسلامی بعد از هجرت تشکیل شد و اسلام در سطح عالی تر و وسیع تری قرار گرفت.

وی افزود: گرچه زحمات پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در مکه بسیار طاقت فرسا بود، ولی زحمات آن حضرت بعد از هجرت بیشتر شد و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم با دشمنان داخلی و خارجی مواجه شد و در رابطه با دشمنان خارجی 27  غزوه و 35 سریه رخ داد که یکی از آن جنگ ها که بسیار حائز اهمیت است، جنگ بدر است.

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: جنگ بدر در 17 یا 19 ماه مبارک رمضان در سال دوم هجرت واقع شده است و تعداد مسلمان ها در این جنگ حدود 313 یا 314 بوده است که مسلمان ها بر کفار پیروز شدند؛ قرآن کریم در سوره آل عمران آیه 123 اشاره کرده است؛

«وَ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَ أَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ» و بى‏ترديد خدا در [جنگِ‏] بدر شما را يارى داد، در حالى كه [از نظر ساز و برگ جنگى و شمار نفرات نسبت به دشمن‏] ناتوان بوديد بنابراين از خدا پروا كنيد، باشد كه سپاس گزارى نماييد. (آل عمران: 123)

وی افزود: در این جنگ تعداد کفار 950 یا 1000 نفر نقل شده است و لشکر قریش زنان آوازه خوان را همراه خود آورده بودند که دف می زدند و مسلمان ها را مسخره می کردند که خداوند درباره آنها در قرآن سوره انفال آیه 47 می فرماید:

«وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بَطَراً وَ رِئاءَ النَّاسِ وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ اللَّهُ بِما يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ» و مانند كسانى مباشيد كه از خانه‏ هايشان از روى مستى و غرور، و براى خودنمايى بيرون آمدند و مردم را از راه خدا باز مى ‏داشتند [ولى سرانجام دچار شكست ذلت بارى شدند] و خدا به آنچه انجام مى‏ دهند، احاطه دارد. (انفال: 47)

استاد شریفی در ادامه به کلام ابن عباس اشاره نمود که می گوید: در جنگ بدر وقتی که دو سپاه در برابر یکدیگر قرار گرفتند، ابوجهل گفت: «خدایا کسی که از ما سزاوارتر است، او را پیروز کن و مسلمانان نیز تقاضا کردند که خداوند می فرماید:

«إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُرْدِفِينَ» [ياد كنيد] هنگامى را كه [در حال مشاهده دشمنِ تا دندان مسلح با دعا و زارى‏] ازپروردگارتان يارى خواستيد، و او درخواست شما را اجابت كرد كه من مسلماً شما را با هزار فرشته كه پى در پى نازل مى‏ شوند، يارى مى ‏دهم. (انفال: 9)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: وقتی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به زیادی تعداد مشرکین و کمی تعداد مسلمان ها نگاه افکند، رو به قبله کرد و به خداوند متعال عرضه داشت:

 «اللَّهُمَ‏ أَنْجِزْ لِي‏ مَا وَعَدْتَنِي‏ اللَّهُمَ‏ إِنْ‏ تَهْلِكْ‏ هَذِهِ الْعِصَابَةُ لَا تُعْبَدُ فِي الْأَرْض»(بحار الانوار، ج 19، ص 221)

وی افزود: در این جنگ خداوند در آغاز جنگ، مسلمان ها را در نظر کفار اندک نشان داد تا آنها به جنگ اقدام کنند و هنگامی که جنگ شروع شد، آنان را در نظر کفار زیاد نشان داد تا در آنها وحشت و سستی به وجود آید که قرآن در سوره انفال آیه 44 می فرماید:

«وَ إِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَ يُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولًا وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ» و [ياد كنيد] هنگامى را كه در جنگ بدر با هم برخورد كرديد، دشمن را در چشم شما اندك نشان داد، و شما را نيز در چشم آنان اندك نشان داد [اگر چه در گرما گرم جنگ، شما را در نظر آنان بسيار و آنان را در نظر شما اندك نشان داد] تا خدا پيروزى شما و شكست آنان را كه [بر اساس اراده ‏اش‏] انجام شدنى بود، تحقّق دهد و همه كارها به سوى خدا بازگردانده مى ‏شود. (انفال: 44)

نگاه اجمالی به رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم:

استاد محمد شریفی در بخش دیگر خاطرنشان کرد: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در اواخر عمر شریفش، چهار شب مانده به آخر صفر سال 11 هجری، به مردم فرمان داد که برای جنگ با روم مهیا شوند و روز بعد اسامه را خواست و به او فرمان داد: برو به ناحیه ای که پدرت در آنجا کشته شد؛ (منطقه جرف)

وی افزود: از بزرگان، مهاجر و انصار همه در این اعزام حضور داشتند؛ مگر برخی افراد، که ابوبکر، عمر، ابوعبیده جراح، سعد بن ابی وقاص و سعید بن زید از جمله این افراد بودند.

این استاد درس خارج حوزه اضافه نمود: گروهی گفتند: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم این کودک را بر مهاجران نخستین امیر کرده؛ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به شدت ناراحت شد و به منبر رفت و فرمودند: اگر در فرماندهی او طعن می زنید، پیش از این درباره پدرش طعنه می زدید؛ سوگند به خدا او سزاوار به فرماندهی بود و فرزند او هم سزاوار به فرماندهی است و از محبوب ترین افراد نزد من است.

وی در ادامه بیان کرد: وقتی که وفات پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرا رسید، در خانه اش مردانی بودند؛ از جمله عمر بن خطاب، که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: بیایید تا نامه ای برای شما بنویسم که هرگز گمراه نشوید؛

 عمر گفت: مرض بر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم غالب شده و نزد شما کتاب خدا است و کتاب خدا برای ما کافی است.

 در آنجا میان اهل خانه اختلاف و منازعه شد؛ برخی گفتند: بگذارید پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نامه را بنویسد و بعضی انکار کردند و حرف عمر را تأیید نمودند؛ هنگامی که اختلاف بالا گرفت، پیامبر صلی الله علیه وآله و سلم  مانع شدند. (طبقات ابن سعد، ج 2، ص 244؛ و الطرائف، ص: 431).

استاد محمد شریفی در کلام پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: ام سلمه می گوید: رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم وقتی که بیمار بود و به همان بیماری از دنیا رفت، اطاقش از اصحاب پر شده بود که فرمودند: ای مردم بدانید به زودی قبض روح می شوم؛ من سخنی را برای شما می گویم که برای شما حجت است و بدانید که من کتاب خدا و عترتم را که اهل بیت من هستند، در میان شما می گذارم؛ «إنّی تارک فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی»؛

سپس دست حضرت علی علیه السلام را گرفته و بلند کردند و فرمودند: این علی با قرآن است و قرآن با علی؛ دو جانشین یاری کننده ای که از یکدیگر جدا نشوند تا بر من در حوض کوثر وارد شوند و من درباره آن دو سؤال خواهم کرد. (کشف الغمة ج 1، ص 408)

/270/260/20/