آن چیزی که در نگاه اسلامی داریم، بحث کار و ارزش کار است؛ شخص با کار است که به مقام مجاهد فی سبیل الله می رسد. این کار و تولید است که به سودآوری سوق پیدا کرده است؛ بجای سوق یافتن به سوی سکه ها و طلاها باید به سمت تولید سوق داده شود؛ اما به بورس می رود و سود کلان می یابد تا چند سال بعد را راحت زندگی کند.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، استاد مهدی خراسانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «نقش فرهنگ در ایجاد جهش تولید» پرداخت.

این استاد سطوح عالی در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: سه گانه ای به نام «سیاست»، «فرهنگ» و «اقتصاد» وجود دارد که گاهی ضریب «امنیت» را هم به آن اضافه می کنند. این سه عنوان با ضریب امنیت نسبت به همدیگر ضریبی دارند؛ مانند سیاست فرهنگ سیاست اقتصاد، یا فرهنگ سیاست، فرهنگ اقتصاد.

وی با اشاره به موضوع گفتگو، یعنی «نقش فرهنگ در جهش تولید» اضافه نمود: نسبت به این عنوان لازم است تا دقت بیشتری بشود؛ باید ببینیم فرهنگ چیست و نگاهمان به تولید چیست و بعد جهشی که در تولید می خواهیم ایجاد کنیم، به چه شکلی است.

استاد مهدی خراسانی در ادامه بیان کرد: در مورد تولید در بخش اقتصاد، باید به این نکته اشاره نمود که برخی اقتصاد را بر اساس توسعه می پندارند و باید دانست کلمه توسعه در دستگاه فکری که شاید خاستگاهش اقتصاد لیبرال باشد، در کنار فوایدی که می توان برای آن تصور نمود، ضررهای بسیار متعددی را هم به همراه خودش می تواند داشته باشد.

وی افزود: از جمله ضررهای اقتصادی که بر پایه توسعه بنا شده است، ایجاد و تشدید فاصله طبقاتی و به عبارت دیگر، غنی تر شدن ثروتمند و فقیرتر شدن مستضعف است. همان واقعه ای که امروزه گزارش های آن به گوش ما می رسد، در بیماری کرونایی که در یازده ماه اخیر ایجاد شده ما شاهد آماری هستیم که می گوید: در قبال هر 10 میلیون نفر، یک نفر تبدیل به ثروتمند، با ثروتی کلان گردیده است.

این استاد حوزه علمیه قم در مثالی دیگر بیان کرد: می گویند اخیرا یکی از اتفاقاتی که در بورس افتاده، چون بورس بر پایه توسعه است، در ایامی که بورس سقوط کرد با ثروتمند شدن شخصی با ارزش افزوده 1200 میلیارد تومان روبرو هستیم. این امر بر می گردد به خاستگاهی که توسعه دارد آن هم مبتنی بر فکری که لیبرال است.

کلمه پیشرفت

استاد مهدی خراسانی در ادامه گفتگو به رویکرد اقتصادی مقام معظم رهبری حفظه الله در نامگذاری های هر سال اشاره نمود و خاطرنشان کرد: نگاه رهبر انقلاب هم بر این است که اقتصاد را با همان رویکردی که بیان کردند، یعنی الگوی اسلامی ایرانی عدالت و پیشرفت، پیش ببریم و از خاستگاه با نگاه لیبرالی به نگاه اسلامی بیاوریم.

وی اضافه نمود: در مورد پیشرفت باید گفت: با توجه به فرهنگ اسلامی ایرانی، ظرفیت های توسعه را می توان بومی سازی نمود و ظرفیت های بومی اسلامی ایرانی را می توان فعال کرد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: به نظر می رسد که کلمه پیشرفت، ضررهای متناوبی که توسعه دارد و با جامعه ما همخوانی ندارد را نداشته باشد.

وی افزود: جهش تولید یکی از ابزارهای اصلی و مؤثر در اقتصاد مقاومتی است که رهبر انقلاب بر آن تأکید داشتند.

فرهنگ و نقش فرهنگ در جهش تولید

استاد مهدی خراسانی در ادامه گفتگو، به بیان مقصود از هر یک از واژگان «جهش»، «تولید» و «فرهنگ» پرداخت و در این زمینه خاطرنشان کرد: منظور از «جهش» یعنی حرکت رو به جلو و به عنوان حرکت فزاینده در تولید؛ ما باید در نظر بگیریم که «تولید» در همه زمینه ها می تواند مراد باشد؛ یعنی تولید در خود فرهنگ، تولید در اخلاق اجتماعی؛ با توجه به شرایط کشور ما و شرایط منطقه ای که ما در آن هستیم و سازوکاری که در سیاست جامعه ما و جامعه جهانی در حال وقوع است، به نظر می رسد که تولید بیشتر در مورد اقتصاد مطرح است که نمود بیشتری دارد. این همان تولید و جهشی است که مدّ نظر ما است.

وی افزود: «فرهنگ»ی هم که باید این مسأله جهش تولید را در موردش تصمیم بگیرد، مبتنی بر همان معارف اسلامی و ایرانی است که جامعه ما با آن عجین است. ما نه می توانیم از اسلامیت جامعه خودمان چشم پوشی کنیم و نه از ایرانیت آن؛ از این رو باید جمع کنیم بین آن خصوصیات بار ملی گرایی که ایرانیت جامعه ما را شکل می دهد؛ و از آن طرف بحث اسلامیت که مردم ما دارند. باید فرهنگ را در مورد آن مطرح کنیم.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: این که می گویم از کلمه «ملی گرایی و ایرانی گرایی نمی خواهم استفاده کنم» چون چند وقت پیش گزارشی دادند که اگر بخواهیم ایران را زمین گیر کنیم، باید موضع سران جمهوری اسلامی را و تصمیم گیران جامعه ایرانی را از پایگاه اسلامیت به پایگاه ملی گرا تغییر بدهیم؛ یعنی آن فضای سیاسی که در برهه اواخر دهه سی و اوایل دهه چهل اتفاق افتاده است.

وی در ادامه بیان کرد: به هر حال این فرهنگی که ما درباره معارف اسلامی داریم که در ایرانی ها هست، باید مسئولیت خودش را در عداد این حرکت و جهش (منظور حرکت رو به جلو و فزاینده در اقتصاد است) روشن کند؛ مانند:

فرهنگ تولید

فرهنگ اسلامی چرخه تولید

فرهنگ جهش تولید

استاد مهدی خراسانی خاطرنشان کرد: آیا فرهنگی که از آن حرف می زنیم، ارزش غایی برای ما دارد یا ارزش ابزاری دارد؟ فرهنگ در یک موضوع ممکن است ارزش غایی پیدا بکند (یعنی ارزش ذاتی پیدا بکند) و در برخی موارد ارزش ابزاری دارد؛ یعنی ما را به هدف ما برساند و بعد ما نسبت به آن خیلی توجهی نداشته باشیم.

وی افزود: پیشرفت اقتصادی کشور نیاز به ایفای نقش فرهنگ در جهش تولید دارد. در آن طرف با فرهنگ تولید و چرخه تولید روبرو هستیم؛ باید چکار کنیم؟ آیا باید فرهنگ تولید کنیم؛ یا فرهنگ موجود را نسبت به تولید و فرهنگ تولید را نسبت به اقتصاد باید اصلاح کنیم؟ یعنی اصلاح فرهنگ تولید با هدف تثبیتِ: روش تولید، رونق تولید و جهش تولید. با دست یابی به جهش تولیدی که از آن رونق اقتصادی را در نظر داریم، با در نظرگرفتن تحریم ها بتوانیم به اقتصاد مقاومتی دست یابیم.

اصلاح فرهنگ

استاد مهدی خراسانی خاطرنشان کرد: وارد مرحله دوم می شویم؛ در چرخه اقتصادی، برای تولید فرهنگ جدید، زمان به اندازه کافی نداریم؛ پس باید فرهنگ موجود را اصلاح نماییم.

اصلاح الگوی مصرف

وی افزود: بعد از آنکه فرهنگ تولید خودمان را با هدف جهش تولید اصلاح کردیم، به مرحله اصلاح الگوی مصرف می رسیم؛ مرحله ای که رهبر انقلاب حفظه الله در سال های متمادی بر آن تأکید و حتی در سال 1388 برای این مسأله نامگذاری کردند و بحث الگوی مصرف را مطرح نمودند.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: به نظر می رسد که یک نقشه مدوّن و جامعی است که ایشان و متفکّرین جامعه ما که مسئولیت در حکومت هم دارند، به آن دست یافته اند؛ طرحی که در نگاه اسلامی ایرانی است؛ طرحی که پیشرفت و عدالت را توأمان و در کنار یکدیگر می بیند؛ طرحی که خاستگاه لیبرالی و غربی را نمی پذیرد.

وی در ادامه بیان کرد: شما باید با هدف تغییر فرهنگ مصرف، به اصلاح الگوی مصرف برسید؛ و این امر، به انباشت ثروت می انجامد که در ادامه کشف سرمایه، رونق تولید و جهش تولید را در پیش خواهیم داشت؛ ما با یک مجموعه ای از تعالیمی روبرو هستیم که اگر به جای خودش استفاده بشود، این موتور پیشبرنده، ما را فعال می کند و به جلو می برد؛ اما اگر هر کدام از آنها با مشکل روبرو شود، چه بسا به آن هدف نهایی که در نظر ما است و به آن غایتی که پیش بینی کردیم نرسیم.

استاد مهدی خراسانی خاطرنشان کرد: حال برگردیم به اینکه اگر این فرهنگ سازی و این اصلاح فرهنگ موجود با عرضه و تقاضا هم مواجه بشود، در جهت همان اصلاح الگوی مصرف ما و جهش در تولید به ما کمک می کند؛ به عبارت دیگر باید در خاستگاه عرضه و تقاضا فرهنگ سازی کنیم.

وی افزود: اگر به هر دلیلی چیزی کم باشد، مردم تقاضای زیاد داشته باشند و عرضه کم اتفاق بیفتد و با رشد قیمت مواجه بشویم به همان خاستگاه اول بر می گردیم؛ یعنی قوی تر شدن قوی و مستضعف تر شدن فقیر جامعه، و در نتیجه شکاف طبقاتی بیشتر می شود و از طرفی، پایین دستی برای اینکه به بالا دستی برسد، حاضر می شود که دست به هر کار و عملی بزند.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: در این مسیر ممکن است به فرهنگی نیاز داشته باشیم که با جهش تولید مثلا ضریب پیدا بکند؛ مانند:

فرهنگ تولید

فرهنگ توزیع

فرهنگ مصرف

فرهنگ کار

فرهنگ کارآفرینی

فرهنگ اقتصاد با توجه به نگاه اسلام به اقتصاد

وی در ادامه بیان کرد: اخیرا توسط برخی از بزرگان بیان شده است که اسلام نگاه اقتصادی ندارد؛ یا اگر دارد، استخراج نشده است؛ یا اگر استخراج شده است، جواب گوی نیاز امروز ما نیست.

استاد خراسانی خاطرنشان کرد: ما با مجموعه ای از اصطلاحاتی که هر کدامشان یک قاعده برای خودشان حساب می شوند، سروکار داریم؛ اصطلاحاتی همانند:

 فرهنگ بهره وری و بهره دهی

توجه به قدرت داخلی و بومی

توجه به ابتکارات

 توجه به اختراعات

خود اتکایی

خودکفایی

وی افزود: در مرحله نخست لازم است تا به اصلاح فرهنگ اقدام نماییم و البته برای برنامه بلند مدت، فرهنگ متناسب با شرایط ایرانی اسلامی خودمان را تعریف کنیم تا اگر لازم باشد، فرهنگ کنونی را کنار بگذاریم و فرهنگ جدید را استفاده نماییم تا از این جهت با مشکل مواجه نشویم؛ چرا که نمی شود چیزی را سلب کنیم، اما در ادامه برای جامعه چیزی برای ارائه نداشته باشیم.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم بیان کرد: در اینجا نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی برای ایجاد بستر برای دستیابی این فرایند مؤثر می شود و نقش حوزه ها و دانشگاه ها، اندیشمندان، دانشمندان، علمای حوزه و علمای دانشگاه که پیش بیایند و با تضارب آرا برای اصلاح فرهنگ در میان مدت و کوتاه مدت ما به نتیجه ای دست یابند بعد از آن فکر اساسی برای آینده داشته باشند.

وی تأکید کرد: اگر فرهنگ ما فرهنگ قوی و قابل اعتماد بود، شاید با مشکلاتی که جامعه امروز ما با آن روبرو است، مواجه نشویم؛ چه جامعه با معنای وسیع اقتصادی ما و چه در ریز موضوعاتی مانند عرضه و تقاضا، مانند تولید و یا مانند توزیع.

استاد مهدی خراسانی خاطرنشان کرد: یکی از مشکلات جدی که امروزه داریم، در بخش توزیع است؛ از این رو نقش مساجد، نقش هیئات یا به تعبیر امروزی ها نقش سازمان های مردم نهاد و غیره که وارد میدان می شوند، بسیار راهگشا عمل می کنند.

وی افزود: از این رو حوزه و دانشگاه با نگاه ایدئولوژی اسلامی ایرانی می توانند به عنوان عالم و بعد به عنوان عامل وارد کار شوند؛ چیزی که با آن مواجه هستیم، چیزی که مانع اصل تولید است، بحث ثروت اندوزی است. آن چیزی که در نگاه اسلامی داریم، بحث کار و ارزش کار است؛ شخص با کار است که به مقام مجاهد فی سبیل الله می رسد. این کار و تولید است که به سودآوری سوق پیدا کرده است؛ بجای سوق یافتن به سوی سکه ها و طلاها باید به سمت تولید سوق داده شود؛ اما به بورس می رود و سود کلان می یابد تا چند سال بعد را راحت زندگی کند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: آیا اسلام در مورد کار، اشتغال، تولید، فرهنگ سازی یا حتی اصلاح فرهنگ حرفی برای گفتن دارد یا ندارد؟ این بیان، خود، برای مطرح کردن، زمینه مساعد دارد.

استاد مهدی خراسانی در کلام پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: همه مقدمه و مؤخره که بیان کردیم، همه برگرفته از نهج البلاغه است؛ می توانیم برای نقش فرهنگ در اقتصاد ایفای بستر کنیم و نباید از جهش تولید غافل بشویم.

/270/260/20/