یکی از مهمترین دغدغه ها برای ایجاد یک تمدن اسلامی و رسیدن به جامعه مطلوب از نظر اسلام، داشتنِ قلب تپنده صحیح، سالم و قوی است که بتواند از نظر فکری و ایدئولوژیکی یک جامعه اسلامی را پمپاژ فکری کند و بتواند جامعه را به سمت هدف مطلوب همراهی کند.

استاد محسن خاتمی از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «حوزه، بایدها و نبایدها» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین دغدغه ها برای ایجاد یک تمدن اسلامی و رسیدن به جامعه مطلوب از نظر اسلام، داشتنِ قلب تپنده صحیح، سالم و قوی است که بتواند از نظر فکری و ایدئولوژیکی یک جامعه اسلامی را پمپاژ فکری کند و بتواند جامعه را به سمت هدف مطلوب همراهی کند.

وی افزود: قلب تپنده جامعه اسلامی، حوزه های علمیه است و در صورتی که صحیح، قوی و با نشاط باشد، می تواند جامعه را اسلامی کرده و مردم را به سمت یک تمدن قوی و محکم بر پایه استوانه های اسلامی هدایت کند.

استاد خاتمی در ادامه بیان کرد: آنچه که امروز شاهد آن هستیم، این است که قلب تپنده اسلام، به صورت سالم و صحیح کار نمی کند و از این رو آن آثاری که از آن مدّ نظر است، به دست نمی آید و آثار این عدم صحت آن را در شریان های اجتماع و رده های مختلف جامعه از مسئولین تا عوام می بینیم.

وی اضافه نمود: البته اگر چه به برکت حکومت اسلامی و شکل گیری نظامی دغدغه مند نسبت به مبانی اسلام، حوزه های علمیه رونق و نشاط پیدا کرده است اما هنوز آن جایگاه اصلی خود را پیدا نکرده است و تا رسیدن به آن نقطه مطلوب فاصله زیاد دارد. کسانی که در خود حوزه هستند و از درون حوزه علمیه را نگاه می کنند، بهتر می توانند تشخیص بدهند که حوزه علمیه مشکلاتش چیست.

نکته اول

استاد محسن خاتمی خاطرنشان کرد: نکته اول، در مورد جذب صحیح بر پای تفکر حوزوی و حاکمیت یک نظم کلاسیک و دور از واقعیت های حوزه در حوزه است. چاره ای نیست برای حوزه که نگاه خودش را از دانشگاه بردارد و یک نظم صحیح و منطقی بر پایه واقعیت ها و تفکرات صحیح حوزوی پایه ریزی کند. اگر یک نظم منطقی صحیحی که مطابق با واقعیت های خود حوزه هم باشد، در درون حوزه ایجاد نشود، مشکلات جدی برای آن ایجاد خواهد شد.

وی در ادامه یبان کرد: آیا می شود از واقعیت های حوزه فرار کرد؟ از جمله واقعیت های حوزه این است که دهه محرم، صفر و دیگر ایام تبلیغی چاره ای جز تعطیلی ندارد. اساسا یکی از انتظارات از حوزه تبلیغ است. اگر حوزه می خواهد موفق باشد، نظمی که می خواهد بر آن حاکم گردد، باید نظمی باشد که این مسائل را در درون خودش برنامه ریزی کرده باشد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: اگر بخواهیم که 3 ماه تابستان را تعطیل کنیم، ایام نوروز را نیز تعطیل کنیم و از آن طرف برای ایام تبلیغی خود کم بگذاریم، این مشکل پیدا می شود. از آن طرف اگر تعطیلی 3 ماه تابستان را در نظر بگیریم، فرصت خوبی برای رسیدگی به خانواده طلاب است. نظم فعلی حوزه جوابگوی این مطلب نیست؛ ولی این مسأله هم راهکار دارد که بتوانیم در این راه پیش برویم.

وی افزود: رسیدگی به خانواده، رسیدگی اجتماعی، رسیدگی تبلیغی همه اینها بر این مطلب تأکید دارد که باید نظم صحیحی بر حوزه حاکم گردد. به نظر ما این کار شدنی است. اگر بزرگان حوزه که با این واقعیت ها مأنوس هستند به این مسأله توجه کنند با کمی برنامه ریزی این مشکلات قابل کاهش است.

استاد خاتمی  خاطرنشان کرد: به عنوان مثال فضای مجازی یک فضای خوبی برای حوزه علمیه است. اگر چه نگاه دائمی به فضای مجازی برای تعلیم و تعلم دروس حوزوی می تواند آسیب زا باشد، اما با نگاه تلفیقی برای ایام تعطیل می توان به عنوان راهکاری مناسب به آن نگریست. این کار شدنی است؛ قرار نیست آموزش مجازی جای آموزش حضوری را بگیرد؛ اما خوب است تا از این فرصت بهترین استفاده را داشته باشیم.

وی اضافه نمود: در شهرستان ها اساتیدی حضور دارند که ما برای ایام تعطیل به وسیله فضای مجازی، می توانیم برای استفاده طلبه ها از آن بزرگواران استفاده کنیم. فضایی باز می شود که بتوانیم در حد تابستان از آنها بهره ببریم.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مشکلی که درباره نظم حوزه داریم آن است که در حال حاضر نه نظم دانشگاهی و نه نظم سنتی خودش بر آن حکمفرما نیست و این مطلب ضربه بزرگی به حوزه می زند.

نکته دوم

استاد محسن خاتمی خاطرنشان کرد: نکته دوم در نبودن مدیریت های قوی و علمی در قسمت های مختلف مخصوصا در حوزه های شهرستان ها است؛ نمی شود از مدرسه ای که مدیر کارآمد، قوی، صادق، مسلط به مبانی حوزوی، متعهد و دلسوز ندارد، انتظار داشته باشیم طلبه های شایسته ای را تحویل جامعه بدهد.

وی افزود: مدیر حوزه نباید به دنبال انجام وظیفه کاری خودش باشد؛ کسی که مدیر حوزه است، باید فراتر از وظایف خودش به عنوان یک پدر دلسوز برای طلبه ها باشد. مدیر حوزه باید جهادی کار کند و نباید صرفا به دنبال آن باشد که به وظایفش عمل نماید. باید ورای وظایفش به صورت جدی و دلسوزانه عمل نماید.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: وقتی یک مدیر از لحاظ علمی، اعتقادی و عملی شایستگی های لازم را ندارد، نمی تواند برای طلبه مبتدی که از گوشه و کنار مملکت از شهرها و روستاهای دور و نزدیک به حوزه علمیه آمده الگوی مناسبی باشد.

وی در ادامه بیان کرد: ما چاره ای نداریم که بپذیریم باید در انتخاب مدیرهایمان بازبینی کنیم. کسانی که به عنوان مدیر در نظر می گیریم، دقت های بیشتری در قبال آنها انجام دهیم.

نکته سوم

استاد محسن خاتمی خاطرنشان کرد: به نظر من یکی از نکات کلیدی در حوزه این است که ما باید برای طلاب خودمان برای تحقیق و پژوهش در حوزه های مختلف اعم از حوزه های فقهی، تاریخی، کلامی، جامعه شناسی، فیزیک، هیئت و .... بستر سازی کنیم. حوزه نباید به گونه ای باشد که طلبه علاقمند به رشته ای خاص همانند پزشکی اسلامی و سنتی مجبور باشد که به صورت خصوصی و گاه مخفیانه تحقیق کند.

وی افزود: از واقعیت های حوزه نباید فرار کرد؛ آنچه که واقعیت است این است که برخی از طلبه های با اخلاص و متدین ما وظیفه خودشان می بینند که وارد برخی از رشته ها همانند طب، فلسفه، فیزیک، جامعه شناسی و ... شوند و تحصیل کنند. وقتی اینچنین است، چرا در متون اصلی حوزه چنین دروسی گنجانده نشده است؟ آیا تاریخ نیاز حوزه نیست؟ چرا طلبه بعد از ده سال حضور در حوزه خودش را برای جامعه مفید نمی داند و احساس پوچی می کند؟

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: باید در متون اصلی حوزه این بستر فراهم شده باشد که طلبه بتواند در این زمینه ها از اطلاعات پایه و دسته اول برخوردار شود. طلبه های درس خارج خوانده ما نمی توانند قبله را تشخیص بدهند؛ آیا هیئت از دروس اصلی حوزه ما نبوده است؟ آیا وقتش نرسیده است که طلبه های ما در علوم روز اطلاعات حداقلی داشته باشند؟

وی در ادامه بیان کرد: در طول تاریخ بزرگانی که توانستند حوزه های علمیه را حفظ کنند، کسانی بودند که در رشته های علمی زمان خودشان کار کردند یا لااقل شاگردان خودشان را تشویق می کردند که در آن رشته ها کار کنند. امثال شیخ طوسی، خواجه نصیرالدین طوسی، علامه حلی، شیخ بهائی، کسانی که بزرگان ما هستند و حوزه های علمیه را با اقتدار نگاه داشته اند، می بینیم کسانی بودند که در رشته های علمی مطرح زمان خودشان یا کار کرده بودند یا شاگردان خودشان را برای کسب این علوم تشویق می کردند.

استاد محسن خاتمی خاطرنشان کرد: در حوزه علمیه خودمان را شاگرد امام صادق علیه السلام می دانیم؛ امامی که در حوزه علمیه خود در انواع علوم زمان خود شاگرد داشته است. هشام بن حکم، زراره و .. ولی هنوز در حوزه می بینیم که حتی در زمینه اعتقادی هم مشکلاتی داریم. هنوز در پی اثبات کفر نبودن وحدت وجود در فلسفه هستیم. ما هنوز می بینیم که در فقه و اصول هم کاری اساسی که پاسخگوی نیاز جامعه و ایجاد تمدن اسلامی باشد، انجام نشده است.

وی اضافه نمود: آنچه را که در مقام بیان آن هستم این است که اگر طلبه هایی در پی آن هستند که در این علوم تحقیقی بکنند، مجبور نباشند به صورت خصوصی یا در مراکز دانشگاهی یا ... تحقیق کنند؛ باید در خود حوزه این بستر باز باشد.

نکته چهارم

این استاد حوزه علمیه قم افزود: فرآیند خوب و قوی برای تشخیص استعدادهای ذاتی افراد در حوزه به چه شکلی باید باشد که تعریف نشده است. در حال حاضر با کارهایی که انجام شده است، آن اثری که از آن انتظار بوده حاصل نشده است؛ وضعیت حوزه چنین است که طلاب مبتدی وارد حوزه می شوند و یک راه صحیح برای پیدا کردن استعدادهای آنها در بدنه اصلی حوزه قرار داده نشده است.

وی افزود: ما در حوزه معاونت های آموزش، تهذیب و .. داریم؛ اما متأسفانه آنها نتوانستند تأثیرگذاری خوب و شایسته ای داشته باشند. نتوانستند آنچنان که مورد انتظار است، استعدادهای افراد را تشخیص دهند و افراد را در جهت استعدادهای ذاتی که دارند، هدایت نمایند. هر کس در زمینه ای بیشتر استعداد دارد؛ علوم عقلی، اجتماعی، تبلیغ و ... بایستی جریان حوزه به صورتی باشد که در روند تحصیلی طلاب استعدادهای ذاتیشان تشخیص داده شود؛ به خصوص در شهرستان ها و آنها در آن زمینه که استعداد و شایستگی دارند، هدایت شوند.

نکته پنجم

استاد محسن خاتمی خاطرنشان کرد: همان طور که از مسئولین اجرایی کشورمان انتظار داریم که بجای تکیه بر خارج و دل بستن به امور خارجی تکیه شان به امور داخلی کشور باشد و نگاهشان و دغدغه هایشان و اهتمامشان به مسائل داخلی کشور باشد، به همین صورت هم از مدیر محترم حوزه های علمیه، معاونینشان و... انتظار داریم به جای دامن زدن به مسائل خارج از حوزه، نگاهشان به صورت دقیق تر به درون حوزه و مشکلات آن باشد تا حوزه جایگاه خود را پیدا نماید.

/270/260/20/