مؤمن در یاری کردن زیباست (به زیباترین صورت دیگران را یاری می کند)، کم تکلف است (برای دیگران زحمت ساز نیست) و زندگی اش را خوب اداره می کند و از یک سوراخ دو بار گزیده نمی شود (تجربه بار اول برایش کافی است).

به مناسبت نامگذاری سال 1399 به «جهش تولید» استاد عبدالکریم پاک نیا نهند، از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه گفتگو در موضوع «مهمترین اصول رونق و جهش تولید در فرهنگ اهل بیت علیهم السلام» پرداخت.

اصل پنجم: بهره گیری از تجارب دیگران

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در امر تولید، تجارب دیگران یقینا راهگشاست. بدون تردید تجربه کاری هر انسانی، او را در برنامه ریزی های آینده اش مدد می کند و هر قدر تجربه های زندگی بیشتر باشد و انسان آنها را در زندگی اش به کار گیرد، مسلم است که توفیقات بیشتری در این زمینه خواهد داشت.

وی افزود: امام صادق علیه السلام در این زمینه رهنمود راهگشایی را به رهروان حقیقت طلب ارائه می دهد و تأکید می کند: مؤمن در یاری کردن زیباست (به زیباترین صورت دیگران را یاری می کند)، کم تکلف است (برای دیگران زحمت ساز نیست) و زندگی اش را خوب اداره می کند و از یک سوراخ دو بار گزیده نمی شود (تجربه بار اول برایش کافی است)

 «الْمُؤْمِنُ حَسَنُ الْمَعُونَةِ خَفِيفُ الْمَئُونَةِ جَيِّدُ التَّدْبِيرِ لِمَعِيشَتِهِ لَا يُلْسَعُ مِنْ جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ» (وسائل الشيعة، ج‏15، ص: 193)

ای مبتدی، تو تجربه، آموزگار گیر

زیرا که به، ز تجربه، آموزگار نیست

اصل ششم: محکم کاری در تولید

استاد پاک نیا نهند در ادامه بیان کرد: تولید جنس با کیفیت مطلوب از راز های رونق در تولید است و دقت در تکمیل محصولات تولیدی از مهمترین عوامل موفقیت در این زمینه می باشد که امروزه متاسفانه مورد غفلت قرار گرفته است. امام صادق علیه السلام به نقل از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: هرگاه کسی از شما کاری کرد، محکم کاری کند.

«إِذَا عَمِلَ أَحَدُكُمْ عَمَلًا فَلْيُتْقِن‏»؛ (مرآة العقول ، ج‏14، ص: 268.)

اصل هفتم: رعایت حقوق کارگر  و کار فرما

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: برای رونق تولید باید حقوق کارگر و کارفرما رعایت شود تا هم کارگر با دلگرمی بیشتر کار کند و هم کارفرما در رونق تولید بکوشد.

وی افزود: حضرت صادق علیه السلام به حقوق کارگران اهمیت ویژه ای می دادند و سفارش می کردند: همیشه پیش از اتمام کار، حقوق کارگر را پرداخت کنید. شعیب از اطرافیان امام صادق علیه السلام می گوید: چند نفر کارگر را برای کار در یکی از باغ های امام صادق علیه السلام به خدمت گرفته بودیم که تا عصر کار کنند. چون کارشان به آخر رسید حضرت به نماینده خود فرمود: پیش از آن که عرقشان بخشکد مزدشان را بپردازید.

«أَعْطِهِمْ أُجُورَهُمْ قَبْلَ أَنْ يَجِفَّ عَرَقُهُم‏» (تهذيب الأحكام ، ج‏7، ص: 211 )

استاد پاک نیا نهند افزود: به این ترتیب حضرت امام صادق علیه السلام همواره بر رعایت حقوق کارگر تاکید می فرمودند. همچنین آن حضرت در خصوص حقوق کارفرما نیز رهنمود آموزنده ای دارد.

وی اضافه نمود: نقل شده است که امام صادق علیه السلام خدمتکارش را برای انجام کاری فرستاد. مدتی گذشت اما آن کارگر بازنگشت. حضرت به سراغ او رفتند و دیدند در گوشه ای خوابیده است، امام علیه السلام با آرامش به وی فرمود: فلانی، این درست نیست که تو هم شب ها استراحت کنی و هم روزها، شب ها خوب بخواب و کارهای روزانه را هم برای ما خوب انجام بده.» یعنی از ساعاتی که طبق قرارداد باید کار کنی کم مگذار و کاملا در اوقات کاری به انجام وظیفه ات مشغول باش.

«يَا فُلَانُ وَ اللَّهِ مَا ذَلِكَ لَكَ تَنَامُ اللَّيْلَ وَ النَّهَارَ لَكَ اللَّيْلُ وَ لَنَا مِنْكَ النَّهَار» (بحار الأنوار، ج ‏47، ص: 56)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بنابراین از جمله حقوق کارفرما بر کارگر این است که باید کارگر طبق ساعاتی که با کارفرما قرارداد داشته است، کار کند و از این ساعات کاری کم مگذارد. نکته دیگر اینکه در ساعات کاری به انجام وظیفه ای که به او محول شده است، بپردازد نه به کاری دیگر.

وی افوزد: رهبر معظم انقلاب اسلامی در اظهارات خود در جمع کارگران به خوبی به این نکته اشاره می فرمایند: «رابطه کارگر و کارفرما در اسلام، رابطه دو همکار و دو شریک است. از نظر اسلام رفتار متقابل کارگر و کارفرما باید با صداقت و محبت و قدردانی توام باشد و حق و حرمت هر کدام از این دو عنصر مهم در روند پیشرفت کشور، رعایت شود که تنظیم این روابط بر عهده مجلس و دولت است.» (بیانات مقام معظم رهبری در جمع کارگران مورخ ۶/۲/۸۵)

اصل هشتم: عدالت در توزیع

استاد عبدالکریم پاک نیا نهند خاطرنشان کرد: اجرای عدالت اقتصادی در توزیع منابع و محصولات تولیدی و سایر بخش ها، در رونق تولید تأثیر بسزائی دارد.

وی اضافه نمود: پیشوایان معصوم برای زدودن شرایط ناعادلانه زندگی و دستیابی به عدالت اقتصادی آن هم با توجه به بی عدالتی جامعه آنان، شعار عدالت اقتصادی را مطرح می کردند و در راه تحقق آن سیاست هایی را در پیش می گرفتند. حضرت امام جعفر صادق(ع) فرمود: اگر در میان مردمان به عدالت رفتار شود، همه بی نیاز می گردند.«إِنَّ النَّاسَ يَسْتَغْنُونَ إِذَا عُدِلَ بَيْنَهُم‏». (المقنعة، ص 280.)

اصل نهم: سود آوری منصفانه

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: سودآوری کارهای تولیدی از مهمترین عوامل توسعه کارهای تولیدی است.

وی افزود: اگر یک صنعتگر و مولد محصولات مورد نیاز جامعه نتواند سود مناسبی به دست آورد هرگز نمی تواند به کار تولید ادامه دهد. در روایتی از امام صادق ع می خوانیم:

 مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ به نقل از پدرش می گوید: امام صادق علیه السلام هفتصد دينار طلا به من سپرد و گفت: آن را بكار بينداز. اين را دانسته باش كه من به ‏سود آن حرصى ندارم اما دوست دارم كه خداوند عزوجل مرا مشتاق روزى ببيند.

من با آن مبلغ صد دينار طلا سود بردم و بعدها ابو عبد اللّه را در حال طواف ديدم و گفتم: قربانت شوم. خداوند عز و جل صد دينار طلا نصيب شما كرده است.

ابوعبداللّه گفت: آن را جزء سرمايه‏ام منظور كن «أَثْبِتْهَا فِي رَأْسِ مَالِي» (الكافي، ج‏5، ص: 77)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: بی تردید سودآوری به عنوان پشتوانه تولید از اصول مسلّم اقتصاداسلامی است. اسلام با اصل سود و سودجويي مادامي که در مسير حق و به ابزار و روش حلال باشد نه تنها مخالف نيست بلکه بدان اهتمام مي ورزد.

انصاف در سود آوری

استاد پاک نیا نهند خاطرنشان کرد: البته سود باید منصفانه و عادلانه باشد. حضرت صادق علیه السلام در این زمینه سفارش مهمی به اهل ایمان دارد. در روایتی می خوانیم: زمانی امام صادق علیه السلام هزار دينار سرمايه فراهم كرد و به غلام خويش- كه «مصادف‏» نام داشت، فرمود: اين هزار دينار را بگير و آماده تجارت و مسافرت به‏ مصر باش.

مصادف بعد از معامله با هزار دينار سود خالص به مدينه برگشت. خوشوقت و خوشحال به حضور امام صادق رفت و دو كيسه كه هر كدام هزار دينار داشت جلو امام گذاشت.

امام پرسيد: «اينها چيست؟»

گفت: «يكى از اين دو كيسه سرمايه‏ اى است كه شما به من داديد، و ديگري كه مساوى اصل سرمايه است، سود خالصى است كه به دست آمده..

حضرت فرمود: سود زيادى است، چطور شد شما توانستيد اين قدر سود ببريد؟

مصادف پاسخ داد: قضيه از اين قرار است كه در نزديك مصر اطلاع يافتيم كه مال التجاره ما در آنجا كمياب شده. هم قَسَم شديم‏ كه به كمتر از صد درصد سود خالص نفروشيم و همين كار را كرديم.

امام فرمود:  سبحان اللَّه! شما قسم خورديد كه در ميان مردمى مسلمان بازار سياه درست كنيد؟! قسم خورديد كه به كمتر از سود خالصِ مساوى اصل سرمايه نفروشيد؟! نه، چنین تجارت و سودى را من هرگز نمى‏خواهم.

 سپس امام يكى از دو كيسه را برداشت و فرمود: اين سرمايه من و به آن يكى ديگر دست نزد و فرمود: من به آن كارى ندارم.

آنگاه فرمود: اى مصادف! شمشير زدن در ميدان جنگ از كسبِ حلال، آسانتر است «يَا مُصَادِفُ! مُجَالَدَةُ السُّيُوفِ أَهْوَنُ مِنْ طَلَبِ الْحَلَال‏» (بحار الأنوار، ج 47، ص 59؛ مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى، ج 18، ص 262.).

اصل دهم: حمایت از تولید کنندگان

استاد پاک نیا نهند خاطرنشان کرد: حمایت مادی و معنوی از تولید کنندگان یک اصل مهمی است که در رونق تولید نقشی بسزا دارد.

وی افزود: امام صادق علیه السلام در ضمن بیاناتی گهر بار تولید کنندگان محصولات مورد نیاز در جامعه را تشویق می نمودند. پیشوای ششم علیه السلام در تجلیل از تولید کنندگان، آنان را رهرو انبیا الهی قلمداد کرده و فرمود: خدای متعال هیچ پیامبری را مبعوث نکرد مگر اینکه از راه کشاورزی امرار معاش می کردند; مگر حضرت ادریس به کار خیاطی مشغول بود.

«مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِيّاً إِلَّا زَارِعاً إِلَّا إِدْرِيسَ ع فَإِنَّهُ كَانَ خَيَّاطاً» (تهذيب الأحكام ، ج‏6، ص: 384)

وی در ادامه بیان کرد: امام در بیان دیگری فرمود: خداوند متعال روزی پیامبران خویش را در زراعت و دامداری قرارداده است. (تهذیب، ج 2، ص 115.)

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: امام صادق علیه السلام ضمن حدیثی، به شش خصلت که بعد از مرگ به انسان مؤمن سود می رساند، اشاره کرد که یکی از آنها چنین است: «آن که درختی بکارد که بعد از مرگ او انسان ها و حیوانات از ثمره، سایه و سایر آثار آن بهره مند شوند...» (الكافي ، ج‏7، ص: 57 .)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امروزه هم اگر کسی با نیت پاک، کارخانه ای تولیدی را بنیان نهد و با این کار خداپسندانه عده ای مشغول به کار شوند یا با عملکرد خود استقلال کشور و مسلمانان را از گزند اقتصادی دشمن محافظت نماید، یقینا مورد توجه خداوند و اهل بیت (ع) خواهد بود. آری ستایش و حمایت از تولیدکنندگان مومن و وظیفه شناس جامعه یکی از شیوه های اهل بیت علیه السلام بوده است.

داستان تولیدگری که به زیارت حضرت حجت علیه السلام نائل آمد.

وی افزود: در اين جا مناسب است از یک فعال عرصه تولیدی ياد كنيم كه در اثر مواظبت و رعايت حدود الهى و پرداخت حقوق واجب خدا، چنان بود كه مورد توجه و عنايت حضرت مهدى عليه‏السلام قرار گرفت.

حاج على‏ بغدادى كاسبى بود كه كارخانه پارچه‏ بافى داشت او، در پرداخت به موقع دستمزد كارگران نهايت تلاش و دقت را به عمل مى‏ آورد. او در عصرهاى پنج ‏شنبه كه حقوق كارگرانش را مى‏ پرداخت، از كارهاى مهم و حتى زيارت قبور ائمه اطهار عليهم‏ السلام نيز دست بر مى‏ داشت و هيچ كارى را بر اعطاى حقوق كارگرانش در روز موعود مقدم نمى‏ كرد.

روزى عالم بزرگوار شيخ محمد حسن كاظمينى ره از او درخواست كرد كه عصر پنج ‏شنبه در كاظمين بماند، اما حاج على بغدادى با اصرار تمام گفت: نه، من بايد بروم و مزد كارگران كارخانه ‏ام را بپردازم! چنين کارخانه داری كه بر رعايت حقوق الهى و اعطاى حقوق كارگرانش اصرار دارد، شايسته تكريم امام زمان علیه السلام نيز هست؛ از این رو وقتى حضرت حجت علیه السلام را (بدون اينكه ایشان را بشناسد) در راه كاظمين ملاقات مى ‏كند، امام زمان علیه السلام به او سلام كرده دست‏هاى مبارك را مى ‏گشايد و او را در آغوش گرفته، كمال تقدير و تجليل را از اين كاسب با ايمان به عمل مى ‏آورد و سپس با او به گفتگويى صميمانه مى‏ پردازد. (لقمه پاك و تاثير آن در زندگى، ص: 92)

اصل یازدهم: صرفه جوئی در منابع و مصرف

استاد عبدالکریم پاک نیا نهند خاطرنشان کرد: صرفه جوئی در منابع و مدیریت صحیح در مصرف تولیدات از دیگر اصول رونق تولید است. قناعت و تنظیم الگوی مصرف از دیگر توصیه های اقتصادی حضرت امام جعفر صادق علیه السّلام است.

وی افزود: از نظر امام صادق علیه السلام اگر جامعه بخواهد به رشد و شکوفایی اقتصادی برسد، لازم است تا از فقری که به سبب اسراف و مصرف نادرست پدید می‌آید پرهیز نماید. از این رو می‌فرمایند: اسراف باعث فقر و میانه روی موجب بی نیازی می‌شود.

«إِنَّ السَّرَفَ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ إِنَّ الْقَصْدَ يُورِثُ الْغِنَى» (من لا يحضره الفقيه، ج‏3، ص: 174)

اصل دوازدهم. عجین کردن تقوی و عمل

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: تولید کنندگان لوازم مورد نیاز مردم حتما باید در ضمن عمل خود تابع سخنان امام صادق علیه السلامد باشند که خطاب به عمرو بن سعید فرمود: تو را به تقوای الهی و پارسایی و کوشش سفارش می ‌کنم و بدان که کوششی که در آن پارسایی نباشد، سودی نمی‌ دهد.

«وَ اعْلَمْ أَنَّهُ‏ لَا يَنْفَعُ‏ اجْتِهَادٌ لَا وَرَعَ فِيه‏» (أمالي مفيد،  ص: 194.)

وی افزود: طبق این فرمایش تمام تولیدکنندگان معتقد به مبانی اسلام لازم است در کارهای خود تقوا را چاشنی کار خود قرار دهند تا سرنوشتی سعادتمندانه را برای خود رقم بزنند که خدای متعال فرمود: خانواده خود را به نماز فرمان ده و بر انجام آن شكيبا باش! از تو روزى نمى‏خواهيم؛ (بلكه) ما به تو روزى مى‏دهيم و عاقبت نيك براى تقواست!

«وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها لا نَسْئَلُكَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَ الْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى‏» (طه : 132.)

سخن پایانی

استاد عبدالکریم پاک نیا نهند خاطرنشان کرد: تولیدکنندگان آگاه در جامعه اسلامی نباید هم کیشان محروم خود را فراموش کنند. از اشتغال زائی تا کمک مالی نسبت به آنان را نصب العین خود قرار دهند؛ چرا که محرومیت ها، گرفتاری ها و نیازمندی ها به طور طبیعی ممکن است به سراغ هر انسانی بیاید.

وی افزود: در چنین مواقعی که فرد در جامعه دچار مشکل شده و به یاری دیگران نیازمند است، انتظار هست تمام متمولین در جهت حل مشکل وی قدمی بردارند. اسلام نهایت کوشش و تلاش خود را به خرج می دهد که در تمام جامعه اسلامی حتی یک فقیر و نیازمند هم پیدا نشود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: نقل نمونه ای از توجه امام صادق علیه السّلام نسبت به محرومان می تواند برای تولیدکنندگان و کارفرمایان راهگشا باشد؛ شیخ محمد کلینی روایت کرده است:

 «آن بزرگوار در ملك «عين زياد» باغی داشت که فقرا و محرومین و سایر مردم به نحو شایسته ای از محصولات تولیدی آن بهره مند می شدند.»

 حضرت در مورد عملکرد خویش می فرماید:

دستور داده بودم كه چون ميوه ‏ها برسد، ديوار باغ را بشكافند تا مردمان بيايند و بخورند.

و دستور داده بودم كه در آنجا جایگاه هايى بسازند كه بر روى هر كدام از آنها ده نفر بتوانند بنشينند و هر ده نفر كه رفتند ده نفر ديگر به جاى ايشان بيايند و به هر يك از آنان يك مدّ (مدّ، حدود 750 گرم، 10 سير) رطب داده شود و دستور داده بودم كه به پير و كودك و بيمار و زنان و آن كسان كه خود نمى‏ توانند بيايند و بخورند، هر روز يك مد رطب داده شود.

و به هنگام چيدن خرما، به كاركنان و سرپرستانشان مزد كافى مى ‏دادم و باقى را به شهر مى‏ آوردم.

چهار صد دينار مى ‏شد، در حالى كه تمام محصول آن چهار هزار دينار بود. (الكافي ، ج‏3، ص: 569.)

لینک قسمت اول مصاحبه: https://www.neshasteasatid.com/node/5578

/270/260/20/