در مورد حضرت زینب سلام الله علیها با شخصیتی مواجه نیستیم که صرفا در حال عبادت بوده باشد؛ در تاریخ زنان عابده کم نبودند؛ اما ما زینب کبری را در میدان عمل می بینیم. زینب کبری سلام الله علیها در میدان و در قتلگاه می رود، پیکر پاره پاره حسین علیه السلام را بر دست می گیرد و در آن حال می فرماید: «اللهم تقبل منّا هذا القربان»؛ این زن اگر در قتلگاه هم هست، باز صحبت از الله می کند.

به مناسبت فرا رسیدن پنجم جمادی الاولی، سالروز ولادت حضرت زینب کبری سلام الله علیها، استاد مجید تحویلیان از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: حضرت زینب سلام الله علیها در پنجم جمادی الاولی در سال پنجم هجری به دنیا آمدند. حضرت اسامی مختلفه ای دارند که خود، نشان دهنده جایگاه والای حضرت است؛ از جمله نام های ایشان می توان به «عقیله بنی هاشم»، «عارفه»، «عالمه»، «محدثه»، «فاضله» اشاره نمود.

وی افزود: آنچه از همه این نام ها زیباتر است، نامِ «زینب» به معنای «زین ابیها»، یعنی «زینت پدر» است. این نام در قبال «ام ابیها» است؛ همان طور که حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها نسبت به پدر بزرگوارشان مادرانه بودند، این جنبه هم برای حضرت زینب سلام الله علیها است که زینت پدر بودند؛ یکی از نشانه های این کلام، خطبه غرّاء ایشان است که مردم با شنیدن کلام آن حضرت سلام الله علیها به یاد خطبه های بلیغ امیرالمؤمنین سلام الله علیه می افتادند.

استاد مجید تحویلیان در ادامه بیان کرد: میان ولادت حضرت زینب سلام الله علیها و برادر بزرگوارشان حسین بن علی سلام الله علیهما شباهت ها است؛ امیرالمؤمنین علیه السلام در نامگذاری فرزندانشان از پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم سبقت نمی گیرند؛ حتی همانند زمان ولادت حضرت زینب سلام الله علیها که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم در سفر بودند.

وی اضافه نمود: نامِ این دختر نیز همانند برادرانش از جانب خدا انتخاب گردید و توسط جبرئیل امین به پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم، ابلاغ شده است.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم آنگاه که فرزند دلبندشان «حسین» علیه السلام را به آغوش کشیدند، گریستند و پرده از برخی مصائبی که آن طفل در آینده متحمل خواهد شد، کنار زدند؛ زمانی که زینب کبری سلام الله علیها به دنیا آمد نیز، این طفل را به آغوش کشیدند و گریستند و از مصائب آینده این طفل سخن گفتند.

وی خاطرنشان کرد: گوییا میان این دو خواهر و برادر، عینیت بوده است؛ شاید این بیت مولانا جلال الدین بلخی بتواند وصف این حال نماید:

من کیم؟ لیلی و، لیلی کیست؟ من

ما یکی روحیم اندر دو بدن

استاد تحویلیان در ادامه بیان کرد: اگر حدیث نبوی درباره ابا عبدالله است که «حسین منّی و أنا من حسین»، درباره زینب کبری سلام الله علیها هم همین طور است. جریان کربلا به امداد پروردگار در مقام ظهور به واسطه سیدالشهداء علیه السلام واقع شده است و استدامه و بقاء این جریان به واسطه زینب کبری سلام الله علیها بوده است.

وی تأکید کرد: نکته بسیار مهمی که باید به آن توجه کنیم، مسأله عبودیت زینب کبری است. زینب کبری سلام الله علیها در خانه ای رشد یافته که آیات وحی در آن نازل گردیده است. ادراک حقیقی توحید برای حضرت زینب در خانه ای روی داده است که محل نزول «الله نور السموات و الارض» است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه اضافه نمود: زینب کبری سلام الله علیها در خانه ای رشد یافته است که در آن سخن از این آیه شریفه بوده است: «رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ ۙ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ» (نور: 37)

استاد تحویلیان در ادامه بیان کرد: هیچ چیزی در هیچ زمانی نمی تواند آنها را از یاد خدا غافل بگرداند. کلام ابا عبدالله الحسین علیه السلام را در عصر تاسوعا از یاد نبرده ایم؛ سپاه عمر بن سعد، به سوی خیمه‌ های امام حسین علیه‌ السّلام به حرکت در آمدند. امام با مشاهده این صحنه به علمدار لشکرش عباس سلام الله علیه فرمود: «ای عباس، جانم به فدایت؛ سوار اسبت شو و از آنها بپرس مگر چه روی داده و برای چه به اینجا آمده ‌اند.»

ایشان به همراه بیست تن از یاران امام به سوی سپاه دشمن رفت، تا دلیل تحرکات آنان را بپرسد. آنها گفتند: فرمان امیر است که یا حکم او را بپذیرید و یا آماده جنگ شوید. قمر بنی هاشم پیام را به امام رساند.

 امام به ایشان فرمود: «ارجع الیهم فان استطعت ان تؤخرهم الی الغدوة و تدفعهم عنا العشیة لعلنا نصلی لربنا اللیلة و ندعوه و نستغفره فهو یعلم انی قد احب الصلاة له و تلاوة کتابه و الدعاء و الاستغفار».

«به نزد آنها بازگرد و اگر می‌ توانی تا فردا از ایشان مهلت بگیر و امشب ایشان را از ما بازگردان تا امشب برای پروردگار خود نماز خوانده دعا کنیم و از او آمرزش خواهی نمائیم؛ زیرا خدا می‌داند من نماز و تلاوت کتابش قرآن و دعای بسیار و استغفار را دوست دارم.»

وی خاطرنشان کرد: سیدالشهداء فردایش با همین حال مردم را دعوت می کند و خطبه می خواند. همین حال عبادت را در حضرت زینب سلام الله علیها می بینیم. در کتاب مثیر الاحزان از فاطمه دختر امام حسین علیه ‌السّلام نقل شده است:

«وَ امّا عَمَّتی زَیْنَب فَانَّها لَمْ تَزَلْ قائِمَةً فی تِلْکَ اللَّیلَةِ‌ ای عاشِرَة مِنَ المُحَرّم فی مِحْرابِها تَسْتَغیثُ الی رَبِّها، وَ ما هَدَاَت لَنا عَیْنٌ وَ لاسَکَنَتْ لَنا زَفْرَة»؛ و اما عمه ‌ام زینب، پس وی همچنان در آن شب در جایگاه عبادت خود ایستاده بود و به‌ درگاه خدای تعالی استغاثه می ‌کرد و در آن شب چشم هیچ ‌یک از ما به خواب نرفت و صدای ناله ما قطع نشد.» (عقیله بنی هاشم ص 14، زینب کبری سلام الله علیها ص 62)

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: این جایگاه حضرت زینب کبری سلام الله علیها است. همان طور که در قرآن کریم از جایگاه ملائکه صحبت شده است و مشخص است، در قبال ملائکه حقیقتی به نام «انسان» است؛ همان مخلوقی که خداوند متعال «علّم الانسان ما لم یعلم».

وی در ادامه بیان کرد: شاخص فصل انسانیت، علم است؛ این خصوصیت علم است که حضرت ابراهیم علیه السلام نسبت به عموی خودش محاجّه می کند؛ در سوره مریم می خوانیم:

«يَا أَبَتِ إِنِّي قَدْ جَاءَنِي مِنَ الْعِلْمِ مَا لَمْ يَأْتِكَ فَاتَّبِعْنِي أَهْدِكَ صِرَاطًا سَوِيًّا» (ای پدر، مرا (از وحی خدا) علمی آموختند که تو را آن علم نیاموخته‌ اند، پس تو مرا پیروی کن تا به راه راستت هدایت کنم.) (مریم: 43)

استاد تحویلیان خاطرنشان کرد: این علم اساس شهود و اساس معرفت به ذات ربوبی است؛ در ادامه زیبا است اگر به این روایت از حسین بن علی علیهما السلام اشاره کنیم:

«فی العلل عن الصادق علیه السلام قال خرج الحسین بن علیّ علیهما السلام على أصحابه فقال ایّها الناس انّ اللَّه جلّ ذکره ما خلق العباد الّا لیعرفوه فإذا عرفوه عبدوه و إذا عبدوه استغنوا بعبادته عن عبادة من سواه

فقال له رجل یا ابن رسول اللَّه بأبی انت و امّی فما معرفة اللَّه

قال معرفة اهل کلّ زمان امامهم الذی تجب علیهم طاعته.»

(ای مردم، خداوند بندگان را جز به منظور معرفت نیافرید و اگر خدای خود را بشناسند به ناچار سر به عبادت او خواهند گذاشت و چون او را عبادت کنند، با عبادت او از عبادت دیگران بی نیاز می گردند. مردی در آن حال از امام پرسید: ای فرزند رسول خدا، پدر و مادرم به فدایت، مقصود از معرفت خداوند چیست؟ فرمود: مقصود آن است که مردم هر زمان امام واجب الطاعه خود را بازشناسند). (تفسیر الصافی، ج ۵، ص: ۷۵)

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: در برخی از روایات وارد شده است: «من تواضع لغنی لغناه فقد کفر»؛ اگر کسی رزاقیت پروردگار را قبول داشته باشد و به این معرفت رسیده باشد، دستش را به سوی ثروتمندان دراز نمی کند؛ اگر دراز کرد، یعنی به رزاقیت پروردگار اعتقاد ندارد.

وی افزود: کسی که به مقام عبودیت نسبت به خدا برسد، نمیتواند در قبال دیگران خاضع بشود؛ چه این دیگران فردی باشند، چه اهل کوچه و بازار باشد، یا شخصیت اجتماعی باشد، یا شخصیت جهانی باشد، یا حکومتی ظالم و یا نظام استکبار جهانی بوده باشد.

استاد تحویلیان در ادامه بیان کرد: شاگردان مکتب سیدالشهداء علیه السلام این روایت را نصب العین خود قرار داده و قرار می دهند؛ چه اینکه تفاوت حوزه های علمیه شیعه با حوزه های عامه نیز در همین راستا است. حوزه های شیعه تکیه گاهشان را خداوند متعال و امام زمان (عج) قرار می دهند.

وی اضافه نمود: این قصه سرِ دراز دارد و سخن از بزرگ منشی و عزتمندی بزرگان حوزه ما از شیخ عبدالکریم ها و میرزای شیرازی ها فراوان است و اینچنین است که حوزه در مقابل کفر جهانی روی پای خویش می ایستد و این عبارت سیدالشهداء علیه السلام را پیاده می کند که «استغنوا بعبادته عن عبادة من سواه»

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اسوه های این راه، حسین بن علی علیهما السلام و زینب کبری سلام الله علیها است. آنها بودند که به زیباترین وجهی در عمل به ما آموختند که «لا اله الا الله»، «لا اله الا هو»؛ آنها بودند که به ما آموختند: «استجیبوا لله اذا دعاکم لما یحییکم»

وی افزود: همه پیامبران آمدند که زنده بشویم به حیات طیبه؛ یعنی حیاتی که انسان را به مقام عبودیت و مقام تقوای الهی می رساند؛ به مقامی که در قبال هیچ کس بجز خداوند متعال سر فرود نیاورد.

استاد مجید تحویلیان در بخش دیگری از این گفتگو که به مناسبت میلاد پر نور زینب کبری سلام الله علیها صورت می گرفت، به معنویت توأم با سیاست پرداخت و خاطرنشان کرد: ما درمورد حضرت زینب سلام الله علیها صحبت کردیم که در متن حادثه کربلا بوده است؛ در بارگاه ابن زیاد و بارگاه یزید علیهما اللعنة طوفان به پا کرده است. زینب سلام الله علیها همان کسی است که در مقابل کفر مطلق می ایستد و با نهیبی بر او فریاد می زند: «یابن الطلقاء» و به این ترتیب به دفاع از اسلام، ولایت، خاندان عصمت و طهارت می پردازد.

وی اضافه نمود: این است سیاست زینبی که با گوشه نشینی صِرف، هیچ ارتباطی ندارد؛ عبادت و عرفان زینب سلام الله علیها در میدان عمل هم به طور عینی جلوه گری می کند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: اگر تنها یک نفر بوده باشد که به حقیقت «لا اله الا الله» را در قلب و زبان و عمل پیاده کرده باشد، حسین بن علی علیه السلام است که آن را بر زبان جاری نمود و در این راه، تمام هستی خود را تقدیم نمود و این زینب کبری است که این راه را ادامه داده است؛

وی در ادامه بیان کرد: زینب کبری سلام الله علیها همان بانوی مکرمه ای است که فرزندانش را در راه اقامه توحید در کربلا تقدیم نمود؛ اما حتی برای دیدنِ پیکر بی جان فرزندانش به بیرون خیام نرفت. این اوج توحید، عبودیت و ولایت مداری حضرت زینب سلام الله علیها است.

استاد تحویلیان خاطرنشان کرد: زینب کبری سلام الله علیها همان شخصیت ممتازی است که چندین بار جانِ امام زمانش، حضرت سجاد علیه السلام را حفظ نموده است و به دفاع از ایشان پردخته است.

وی افزود: ما در مورد حضرت زینب سلام الله علیها با شخصیتی مواجه نیستیم که صرفا در حال عبادت بوده باشد؛ در تاریخ زنان عابده کم نبودند؛ اما ما زینب کبری را در میدان عمل می بینیم. زینب کبری سلام الله علیها در میدان و در قتلگاه می رود، پیکر پاره پاره حسین علیه السلام را بر دست می گیرد و در آن حال می فرماید: «اللهم تقبل منّا هذا القربان»؛ این زن اگر در قتلگاه هم هست، باز صحبت از الله می کند.

این استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم به بخشی از مشخصات یک سیاستمدار با معرفت اسلامی اشاره کنیم، باید نامه امیرالمؤمنین صلوات الله علیه به مالک اشتر را بررسی نماییم؛ آنجا که می فرماید: وقتی به مصر رفتی، بهترین وقت خود را برای عبودیت قرار بده؛ نه اینکه وقتت را صرف دیگران کنی و برای خودت کم بیاوری.

وی اضافه نمود: نماز شب که از خصوصیات حضرت زینب سلام الله علیها است، نشانه خوبی است، به قول بزرگان که می گویند: در شب بگیر و روز به مردم پخش کن.

استاد تحویلیان افزود: در طول تاریخ تشیع، رهبران و مرجعیت شیعه این خصوصیت را دنبال کرده اند؛ خواندنِ زیارت عاشورایشان با صد لعن و صد سلام ترک نمی شود؛ روضه قطع نمی گردد؛ از آن طرف در مقابل کفر آنچنان سینه را سپر می کنند که انسان گمان می کند هیچ حادثه ای روی نخواهد داد.

/270/260/20/