نوعی از بیانات حضرت سجاد علیه السلام با عباراتی همچون «یابن آدم» یا «یا ایها الناس» همراه است که در ضمن اینکه حضرت معارف اسلامی همانند توحید، نبوت و معاد را به مردم تذکر می دهند، به مقوله امامت به معنای حکومت بر زمین هم اشاره دارند تا مردم نسبت به آن تنبه پیدا کنند.

به مناسبت میلاد پر نور امام زین العابدین علیه السلام استاد علی ایمانی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو در موضوع «شیوه های مبارزات سیاسی امام سجاد علیه السلام» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: امام علی بن الحسین علیه السلام، چهارمین امام شیعیان جهان هستند که پدر ایشان امام حسین علیه السلام، مادر آن حضرت شهربانو و مشهورترین لقبشان «سجاد» است. حضرت در سال 38 هجری قمری به دنیا آمدند و دوران کودکی خودشان را در شهر مدینه سپری کردند.

وی افزود: امام زین العابدین علیه السلام دو سال از خلافت امیرالمؤمنین علیه السلام را درک نمودند؛ 10 سال در ایام امامت عموی بزرگوارشان امام مجتبی علیه السلام به سر بردند و همین طور 10 سال امامت پدر گرامیشان را درک نمودند و در مبارزات در کنار ایشان بودند.

استاد ایمانی اضافه نمود: در محرم سال 61 هجری قمری در عاشورا حضور داشتند و بعد از فاجعه کربلا که امامت به ایشان رسید، به همراه دیگر اسرا به اسیری به کوفه و از آنجا به شام برده شدند. حضرت علیه السلام در ایام اسارت با خطبه هایشان توانستند پیام قیام امام حسین علیه السلام و یاران آن حضرت را به مردم برسانند.

وی در ادامه بیان کرد:  پس از بازگشت از شام آن حضرت در مدینه اقامت کردند تا اینکه در سال 94 یا 95 هجری قمری به دستور ولید بن عبدالملک و توسط عامل او در مدینه به شهادت رسیدد و در قبرستان بقیع در کنار قبر عموی بزرگوارشان امام حسن مجتبی علیه السلام به خاک سپرده شدند.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: آغاز امامت حضرت در سنّ 23 سالگی یا 24 سالگی بود و همین طور مدت امامت ایشان 33 یا 34 سال بوده است.

استاد علی ایمانی بعد از بیان مختصری از زندگانی امام علی بن الحسین السجاد علیه السلام در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید بیان کرد: در این گفتگو قصد دارم به شیوه های مبارزات سیاسی حضرت علیه السلام بپردازم.

وی افزود: برخی از مورخین و تحلیل گران تاریخ بر این تصور هستند که حضرت علیه السلام در گوشه ای نشسته، به عبادت مشغول بودند و کاری به سیاست نداشتند. این باور در القاب و نوع بیان ها در اشاره به فضایل حضرت علیه السلام قابل ردیابی است اما باید گفت این مطلب صحیح نیست.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: برخی از مردم به حضرت علیه السلام لقب «بیمار» می دهند؛ در حالی که بیماری آن حضرت تنها مربوط به همان ایام واقعه عاشورا و اسارت است و ادامه پیدا نکرده است؛ گرچه بیماری امام علیه السلام برای مصلحتی الهی بوده است که ایشان وظیفه جهاد و دفاع را در آن روز نداشته باشد تا در آینده بتوانند بار سنگین امامت را به دوش بکشند و بیش از سی سال آن را حمل کنند و سنگین ترین دوران شیعه را مدیریت کنند.

وی در ادامه بیان کرد: سیره هر کسی به معنای واقعی کلمه وقتی روشن می شود که ما جهت گیری کلی آن شخص را بدانیم و بعد از آن به جزئیات زندگی ایشان بپردازیم. اگر جهت گیری کلی شناخته شود، حوادث جزئی آن نیز روشن می گردد؛ اما اگر جهت گیری کلی فهمیده نشود یا غلط فهمیده شود، آن حوادث جزئی هم بی معنا یا غلط جلوه می کند. این مطلب راجع به همه ائمه اطهار علیهم السلام صدق می کند.

استاد علی ایمانی خاطرنشان کرد: باید دانست که جهت گیری کلی امام سجاد علیه السلام در دوران زندگیشان چه بوده است. خط مشی کلی حضرت امام سجاد علیه السلم آماده سازی و زمینه چینی مقدمات به شیوه خودشان برای تشکیل حکومت اسلامی بوده است؛ این مطلب را می توانیم به کمک قرائن و شواهدی که از کلمات خود حضرت فهمیده می شود و با برداشت کلی از زندگی ائمه علیهم السلام است بفهمیم.

وی اضافه نمود: پس از صلح امام حسن علیه السلام در سال چهل هجری اهل بیت علیهم السلام به این قانع نشدند که در خانه بنشینند و تنها احکام الهی را آنچنان که می فهمند، بیان کنند، بلکه از همان زمان برنامه امامان علیهم السلام این بود که مقدمات را فراهم کنند تا حکومت اسلام به شیوه ای که مورد نظرشان است، تشکیل شود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه افزود: کار امام مجتبی علیه السلام بسیار زیربنایی بود و در مدت ده سال عده ای را دور خود جمع کرده، پرورش دادند؛ عده ای با شهادت خودشان و عده ای با سخنرانیشان در دستگاه معاویه به تضعیف نظام بنی امیه پرداختند و این مسأله در زندگی امام حسن مجتبی علیه السلام هم دیده می شود.

وی افزود: نوبت که به امام حسین علیه السلام رسید، حضرت همان شیوه برادر بزرگوارشان را در مدینه، مکه و شهرهای دیگر پی گرفتند تا اینکه معاویه از دنیا رفت و در زمان یزید، واقعه کربلا ایجاد شد.

استاد ایمانی خاطرنشان کرد: نوبت به امام سجاد علیه السلام رسید، زمانی که امام حسین علیه السلام در ماجرای کربلا به شهادت رسیدند و امام سجاد در آن وضع بیماری به امامت رسیدند، مسئولیت حضرت از همان زمان آغاز شد و همان هدفی که امام حسن علیه السلام و امام حسین علیه السلام داشتند را ایشان دنبال کردند.

وی اضافه نمود: امام سجاد علیه السلام در عاشورای سال شصت و یک هجری به امامت می رسند و در سال نود و چهار هجری به شهادت می رسند، در طول این مدت همان هدف را دنبال می کنند، حرکاتی که داشتند، دعاهایی که دارند، مناجات ها و راز و نیازهایی که در قالب صحیفه سجادیه در آمده و همچنین موضع گیری های ایام امامت آن حضرت را با همان خط کلی باید تبیین کرد.

این ستاد حوزه علمیه قم افزود: موضع گیری حضرت در برابر عبیدالله بن زیاد بسیار شجاعانه بود، موضع گیری حضرت در برابر ابن عقبه که واقعه حره را ایجاد نمود، بسیار نرم و ملایم بود. یا در مقابل عبدالملک مروان، آن خشن ترین خلیفه بنی امیه که حضرت گاهی با تندی و گاهی با ملایمت رفتار می کردند یا برخورد حضرت با عمر بن عبدالعزیز، برخوردهایی که با یاران و دوستان خودشان داشتند، برخورد حضرت با علمای وابسته به دستگاه حاکم هم حاوی نکات بسیاری است و از این موضع گیری ها به آن هدف اصلی حضرت پی می بریم.

وی در ادامه بیان کرد: آنچه از این موضع گیری ها به دست می آوریم این است که حضرت در راه تحقق بخشیدن حکومت خدا در زمین و عینیت بخشیدن اسلام تمام کوشش خود را به کار بردند و از کارآمدترین فعالیت ها استفاده کردند و قافله اسلام را که بعد از واقعه کربلا پراکنده بود تا حدود زیادی پیش بردند.

استاد علی ایمانی در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: سؤال دیگری که می تواند در اینجا مطرح شود این است که چرا حضرت مستقیما حکومت اسلامی را تشکیل نداد و چرا مستقیما این زمینه چینی ها را انجام ندادند؟

وی در پاسخ بیان کرد: باید فضای حاکم بر دوران امام سجاد علیه السلام را بررسی کنیم؛ فضای آن دوران، خفقان، رعب و وحشت شدید در تمام دنیای اسلام بوده است؛ علاوه بر اینکه مردم به خاطر گرایش به مادیات، اسلامِ واقعی را فراموش کرده بودند و آن احساسات قوی زمان پیامبر صلی الله علیه وآله و سلم را نداشتند، مگر عده قلیلی.

 این استاد سطوح عالی در ادامه بیان کرد: اگر امام علیه السلام اقدامی صریح و علنی انجام می دادند، هم جان خودشان را از دست می دادند و هم جان یاران اندکی که در اطراف حضرت بوده اند و در نتیجه فضای تقیه عجیبی حکمفرما می شد.

وی افزود: از این رو حضرت از روش دیگری استفاده کردند؛ از این رو سؤال سوم این است حال که امام نمی تواند مستقیما و به صراحت مقدمات تشکیل حکومت را آماده کند، از چه راهی به آن مطلوب خود رسیدند؟ فراموش نکنیم که هدف اصلی، تشکیل حکومت بر اساس مبانی اصیل اسلامی است.

استاد ایمانی خاطرنشان کرد: حضرت از سه کار استفاده کردند؛ اولین و بزرگترین نقش امام این بود که تفکر درست و اصیل اسلامی را که همان توحید، نبوت، مقام معنوی انسان و ارتباط انسان با خدا باشد را به صورت واقعی در فضای جامعه اسلامی بیان کردند و از نابودی آن جلوگیری کردند که مهمترین نقش تدوین صحیفه سجادیه برای همین منظور بوده است و بعد از آنکه مدت های مدیدی از این اندیشه گذشته بود.

وی در ادامه بیان کرد: شما صحیفه سجادیه را در نظر بگیرید و سپس اوضاع فکری اسلامی آن دوران را در نظر بگیرید؛ درک می شود که چقدر فاصله میان مفاهیم فکری مردم آن زمان بوده است.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: در آن زمان همه مردم جهان اسلام در جهت مادیگری سیر می کردند، از شخص خلیفه که عبدالملک مروان باشد تا علمای درباری همانند محمد بن شهاب زهری، همه آنها به فکر خودخواهی و دنیا خواهی بودند.

وی افزود: تفکر اسلامی در اینجا معنویات و حرکت در راه رسیدن به آرمان های معنوی و اسلامی انسان است؛ اینکه انسان خود را نسبت به رابطه اش با خدا و رابطه اش با خود و جامعه اش مسئول بداند؛ و این، دقیقا نقطه مقابل چیزی بوده است که جامعه جهان اسلام در آن روز از آن برخوردار بود و حرکت مادی آن روز ایجاب می کرد.

استاد علی ایمانی خاطرنشان کرد: امام سجاد علیه السلام از این قبیل، کارهای زیادی را باید انجام می دادند؛ پس اولین کار حضرت، این بود که تفکر اصیل و صحیح اسلامی را در آن زمان حفظ کند.

وی اضافه نمود: کار دوم حضرت این بود که مردم را نسبت به مقام حقّه اهل بیت و مقام ولایت و امامت آگاه بکند و به مردم بفهماند که ائمه علیهم السلام خلیفه واقعی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم هستند و این امر در حالی بود که ده ها سال تبلیغات بر ضد اهل بیت علیهم السلام انجام شده بود و این تبلیغات در جهان اسلام پر شده بود؛ احادیث مجعول فراوانی در جهت عکس حرکت اهل بیت علیهم السلام نوشته شده بود که حتی در مواردی مشتمل بر سبّ و لعن اهل بیت عصمت و طهارت بود و مردم هم در این میان هیچ گونه آگاهی از مقام معنوی و واقعی اهل بیت علیهم السلام نداشتند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: این هم مطلبی است که منش حضرت علیه السلام که جزء ایدئولوژی و تفکر اسلامی است، در عین حال ماهیت سیاسی هم دارد؛ یعنی یک حرکت سیاسی بر ضد دستگاه حاکم را اداره و اجرا می کند.

وی افزود: راه سومی که حضرت پیمودند: ایجاد تشکیلات منسجم برای پیروان اهل بیت علیهم السلام است تا بتواند محور اصلی حرکت های سیاسی آینده را تشکیل بدهد. کار دیگر حضرت این بود که تشکیلات شیعی را راه بیندازد تا بتواند مقدمات حکومت اسلامی را فراهم نماید.

استاد علی ایمانی خاطرنشان کرد: سؤال دیگر آن است که چگونه این سه راهکار را عملیاتی نمودند؟ جواب این است که حضرت با استفاده از شیوه و قالب دعا در صحیفه سجادیه و موعظه این کار را کردند که نشان از روش حکیمانه و زیرکانه حضرت دارد. با این روش ضمن اینکه حضرت دارند مردم را نصیحت و موعظه می کنند و از خوی مادیگری جدا می نمایند، در عین حال حضرت می خواهند در بین مردم هم تفکر اصیل اسلامی که حاوی توجه به امامت و تشکیل حکومت است را در بین مردم جای بیندازند و این، بهترین روش انتقال افکار است.

وی در ادامه بیان کرد: سؤال بعدی این است که آیا از بیانات و مواعظ امام سجاد علیه السلام این مطالب فهمیده می شود که هدف اصلی تشکیل حکومت اسلامی است؟ جواب مثبت است؛ ما چندین نوع بیان از حضرت داریم که این مطلب اثبات می شود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: نوعی از بیانات حضرت سجاد علیه السلام با عباراتی همچون «یابن آدم» یا «یا ایها الناس» همراه است که در ضمن اینکه حضرت معارف اسلامی همانند توحید، نبوت و معاد را به مردم تذکر می دهند، به مقوله امامت به معنای حکومت بر زمین هم اشاره دارند تا مردم نسبت به آن تنبه پیدا کنند.

وی افزود: برخی از بیانات عمومی امام به ما رسیده است که این بیانات عمومی حضرت از نوع آموزش نیست؛ بلکه از نوع تذکر و یادآوری است؛ یعنی اینگونه نیست که مسأله توحید را بشکافد و برای مردم باز کند، خیر! بلکه به خاطر اینکه در جامعه آن روز هنوز فاصله تا زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم آن قدر زیاد نشده بود که عقاید اسلامی زیاد تحریف شود؛

استاد ایمانی خاطرنشان کرد: هنوز کسانی بودند که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، حضرت امیر و امامین حسنین را دیده بودند؛ از لحاظ نظام اجتماعی آن چنان وضعی پیش نیامده بود که مردم نسبت به مسأله توحید و نبوت دچار تحریف و اشتباه شده باشند، بله! یادشان رفته بود. زندگی مادی موجب شد که مردم فکر اسلام، اعتقاد و گرایش به آن را فراموش کنند. از این رو حضرت این موارد را تذکر می دهند و به یاد مردم می آورند.

وی در همین راستا بیان کرد: از جمله بیانات حضرت علیه السلام این بود که در زمان مرگ، چه سؤالاتی توسط فرشتگان از انسان پرسیده می شود؛ از خدا که شما را خلق کرده است و شما او را پرستش می کنید، سؤال می شود؛ از پیامبرتان که به سوی شما فرستاده شده، سؤال می شود، از کتاب سؤال می شود و از امامت، از آن کسی که شما دارید از او پیروی می کنید، سؤال می شود.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: در این موعظه عمومی بعد از آنکه مطالب عمومی را مطرح می کند، در خلال آن مسائل اسلامی مسأله امامت را مطرح می کند، منتها این مطلب را به زبان موعظه و از زبان یک انسان عابد و زاهد بیان می کند تا حساسیت دستگاه خلافت و دستگاه غاصب برانگیخته نشود و آنها به گوینده این مطالب به چشم یک زاهد نگاه کنند.

/270/260/20/