نوع دوم بیانات حضرت علیه السلام در مواردی است که خطاب به عده ای خاص است و مقصود امام از این خطاب، «کادرسازی» است و برای هشدار بر این نکته که مبادا برای بدست آوردن مادیات، به طواغیت متمایل بشوند.

به مناسبت ولادت امام سجاد علیه السلام، استاد علی ایمانی از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به ادامه گفتگو در موضوع «شیوه های مبارزات سیاسی امام سجاد علیه السلام» پرداخت.

این استاد سطوح عالی در بخش نخست گفتگو ضمن اشاره به هدف ائمه معصومین علیهم السلام و امام زین العابدین علیه السلام، یعنی تشکیل حکومت، بر اساس مبانی اصیل اسلامی، افزود: در این راستا امام سجاد علیه السلام از سه روش استفاده نمودند:

الف: تفکر درست و اصیل اسلامی را به صورت واقعی در فضای جامعه اسلامی بیان نمایند و از نابودی آن جلوگیری کنند.

ب: مردم را نسبت به مقام حقّه اهل بیت علیهم السلام و ولایت و امامت آگاه سازند.

ج: برای پیروان اهل بیت علیهم السلام تشکیلات منسجم ایجاد نمایند.

وی در کلام دیگری از بخش نخست گفتگو خاطرنشان کرد: امام سجاد علیه السلام با استفاده از قالب دعا و موعظه این کار را دنبال نمودند تا موجب ایجاد حساسیت در دستگاه حاکمه نگردد.

نوع اول: بیانات از جنبه عمومی

استاد علی ایمانی در ادامه، نشانه های این روش ها را می توان در بیانات حضرت سجاد علیه السلام پی گرفت و افزود: نوعی از بیانات حضرت، جنبه عمومی دارد و اختصاص به شیعیان اهل بیت علیهم السلام ندارد و از این رو با عباراتی همانند «یا ابن آدم» و «یا ایها الناس» در کلمات حضرت قابل بررسی است.

نوع دوم: خطاب به پیروان خاصّ حضرت برای دوری گزیدن از طاغوت

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: نوع دوم بیانات حضرت علیه السلام در مواردی است که خطاب به عده ای خاص است و مقصود امام از این خطاب، «کادرسازی» است و برای هشدار بر این نکته که مبادا برای بدست آوردن مادیات، به طواغیت متمایل بشوند.

وی افزود: از این رو حضرت علی بن الحسین زین العابدین علیهما السلام در صدد بودند تا مؤمنین را از جذب شدن به قطب های قدرت و به رفاه کاذب بر حذر بدارند و بارها در این نوع دوم بیانات، از رژیم حاکم هم یاد می کنند.

این استاد حوزه علمیه به عنوان مثال به نامه امام سجاد علیه السلام در زهد اشاره کرد که می فرماید: خداوند ما و شما را از مكر ستمگران و تجاوز حسودان و خشم جبّاران نگه دارد. اى مؤمنان! طغيانگران و پيروانِ دنيا دوستِ آنها، شما را به فتنه (گناه و گمراهى) نيندازند. «... كَفانا اللّه ُ و إيّاكُم كَيدَ الظالِمِينَ و بَغيَ الحاسِدِينَ و بَطشَ الجَبّارِينَ، أيُّها المؤمنونَ لا يَفتِنَنَّكُمُ الطَّواغِيتُ و أتباعُهُم من أهلِ الرَّغبَةِ في الدنيا ...» (بحار الأنوار: 78/ 149/ 11)

وی افزود: حضرت علیه السلام در ادامه این نامه می فرماید: اى مؤمنان! سركشان و پيروانشان كه متمايل به اين دنيا گشته و دل بدان بسته اند و فريفته آن شده اند، شما را فريب ندهند؛ آنان كه به دنيا و كالاى پوسيده و گياه خشك كه بزودى از انسان جدا گردد، روى آورده اند؛ بپرهيزيد از آنچه خدا شما را از آن بر حذر داشته، و زهد ورزيد در آنچه خداوند شما را از دنيا به زهد در آن واداشته، و اعتماد نكنيد به آنچه در اين دنيا است، اعتماد كسى كه آن را براى خود خانه جاويدان و جايگاه ماندن و اقامت گرفته است؛ به خدا سوگند كه در خود اين دنيا چيزهائى است كه شما را به بى اعتبارى آن راهنمايى كرده و آگاه سازد، از گردش روزهاى آن و دگرگونى انقلاب ها و نمونه ها و بازيگرى آن با اهل خود چنان است كه گمنام (پست) را بلند، و شريف را پست می گرداند و مردمانى را در فرداى قيامت به دوزخ می كشاند.

«أيها المؤمنون لا يفتننكم الطواغيت‏ و أتباعهم‏ من‏ أهل‏ الرغبة في هذه الدنيا المائلون إليها المفتتنون بها المقبلون عليها و على حطامها الهامد و هشيمها البائد غدا و احذروا ما حذركم الله منها و ازهدوا فيما زهدكم الله فيه منها و لا تركنوا إلى ما في هذه الدنيا ركون من اتخذها دار قرار و منزل استيطان و الله إن لكم مما فيها عليها لدليلا و تنبيها من تصريف أيامها و تغير انقلابها و مثلاتها و تلاعبها بأهلها إنها لترفع الخميل‏ و تضع الشريف و تورد أقواما إلى النار غدا ...» (كلينى، محمد بن يعقوب، الكافي (ط - الإسلامية) - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق؛ ج‏ 8؛ ص 14)

استاد علی ایمانی خاطرنشان کرد: امام زین العابدین علیه السلام این خطاب را به مؤمنین دارد تا بتوانند آنها را حفظ کند و برای کادر سازی آنها را آماده بسازد تا اینها برای آینده ساخته بشوند و پیدا است که در جریان درگیری شدیدی که میان طرفداران ائمه علیهم السلام و طرفداران طواغیت وجود داشت، طرفداران ائمه علیهم السلام از محرومیت های شدیدی رنج می بردند و طبیعتا عده ای که اهل مبارزه اند، ناکامی هایی در زندگی معمولیشان دارند؛ در حالی که دیگران از آسایش ها و رفاه زیادی برخوردارند.

وی افزود: خطر بزرگی که مبارزه را تهدید می کند، این است که اینها به رفاه گرایش پیدا کنند؛ رفاهی که جز به قیمتِ دست شستنِ آن مبارزه مقدس به دست نخواهد آمد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امام تکیه اش بر این است تا به آنها تذکر بدهد رفتن به سوی دنیا باعث نشود که شما نزدیک به آن طواغیت شوید. حضرت علیه السلام آنها را از این کار بر حذر می دارد تا آنها حفظ بمانند.

وی اضافه نمود: حضرت سجاد علیه السلام در اینجا بیاناتی دارد که بارها از این دستگاه حاکم با زشتی یاد کرده، آنها را در کنار شیطان می گذارد. حضرت آنها را موعظه می کند و می فرماید: مبادا فقر زندگی شما را از خطی که دارید، به فراموشی بکشاند.

استاد ایمانی خاطرنشان کرد: امام زین العابدین علیه السلام بارها از سلطان و حاکم جور یاد می کنند و در جایی می فرماید: «تَفْعَلُونَ وَ إِيَّاكُمْ وَ صُحْبَةَ الْعَاصِينَ وَ مَعُونَةَ الظَّالِمِينَ وَ مُجَاوَرَةَ الْفَاسِقِينَ» منظور از گناهکاران همان کسانی هستند که جذب دستگاه ظلم عبدالملک شدند.

وی افزود: امام یک عده از مؤمنین و دوستداران و هواداران خودش را در این بیانات جمع کرده و با این کیفیت دارد آنها را از نزدیک شدن به دستگاه های ستمگر زمان و فراموشی از مبارزه منع می کند و نمی گذارد که آنها از طریق مبارزه منحرف بشوند و آنها را برای موقع نیاز نگاه می دارد.

نوع سوم: خطاب به خواصّ از پیروان، برای کادر سازی و ایجاد تشکیلات

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: این نوع از عبارات در کلام حضرت، بیاناتی است که در محافل خصوصی است و امام صریحا وابستگان به خودش را به داشتن یک تشکیلات ویژه دعوت می کنند.

وی افزود: این دعوت را به صورت خصوصی بیان می کند؛ چرا که این دعوت اگر عمومی می بود، برای حضرت دشواری های فراوان ایجاد می شد و منجر به شهادت خودِ حضرت و هم اطرافیان حضرت می گردید.

حضرت در مقام بیان علامت زاهدین می فرماید: هر دوست و یاری که با آنها هم عقیده و هم فکر و هم دل و هم کاسه نیست، آن را ترک کنند. چه کسی هم دل، هم فکر و هم عقیده با مؤمنین نیست؟ دستگاه حکومت؛ و این امر، آشکارا دعوت به ایجاد تشکیلات شیعی است.

«إن‏ علامة الزاهدين‏ في الدنيا الراغبين في الآخرة تركهم كل خليط و خليل و رفضهم كل صاحب لا يريد ما يريدون ألا و إن العامل لثواب الآخرة هو الزاهد في عاجل زهرة الدنيا الآخذ للموت أهبته‏ الحاث على العمل قبل فناء الأجل و نزول ما لا بد من لقائه و تقديم الحذر قبل الحين‏ فإن الله عز و جل يقول‏ حتى إذا جاء أحدهم الموت قال رب ارجعون لعلي أعمل صالحا فيما تركت‏ فلينزلن أحدكم اليوم نفسه في هذه الدنيا كمنزلة المكرور إلى الدنيا النادم على ما فرط فيها من العمل الصالح ليوم فاقته» (ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول - قم، چاپ: دوم، 1404 / 1363ق؛ ص 272)

نوع چهارم: مطالبی کلی، از جمله رساله حقوق

استاد علی ایمانی از اساتید حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در نوع چهارم بیانات، مطالبی کلی داریم، مانند رسالة الحقوق، که در عین حال تمامی حقوق بیان شده، تنظیم کننده مناسبت ها در نظام اسلامی است.

وی اضافه نمود: امام زین العابدین علیه السلام آرام و بدون اینکه نامی از حکومت یا مبارزه و نظام آینده بیاورد، مبانی مناسبت های نظام آینده را در این رساله حقوقی بیان نمودند تا اگر روزی این نظام اسلامی پدید آمد، از پیش در ذهن مسلمان ها آن مناسبت های جاری بین مردم و نظام اسلامی شکل گرفته باشد و تنظیم شده باشد و مردم را با حکومت آینده آشنا کرده باشد.

نوع پنجم: مطالب در قالب دعا، همانند صحیفه سجادیه

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بیاناتی که در صحیفه سجادیه در قالب دعا بیان کرده اند؛ درباره همه موضوعاتی که در یک زندگی بیدار و هوشمندانه است و بیشترین تکیه اش به روابط قلبی، اعتقادات معنوی انسان و خواسته های معنوی در تکامل های فراوان است و امام در ضمن این دعاها انگیزه های یک زندگی اسلامی را در ذهن مردم بیدار و زنده می کند.

وی افزود: یکی از نتایجی که دعا می تواند داشته باشد، این است که انگیزه های سالم و صحیح را در دل ها بیدار می کند و در عین حال باید دانست که در همین صحیفه سجادیه، حضرت، مطالب سیاسی را نیز مطرح کرده است.

استاد علی ایمانی در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: روایت های فراوانی است که حضرت در آنها تعریض به حکومت دارد. به عنوان مثال:

«قال علي بن الحسين علیهما السلام إن جميع ما طلعت عليه الشمس في مشارق الأرض و مغاربها بحرها و برها و سهلها و جبلها عند ولي من أولياء الله و أهل المعرفة بحق الله كفي‏ء الظلال ثم قال أ و لا حر يدع هذه اللماظة لأهلها يعني الدنيا فليس لأنفسكم ثمن إلا الجنة فلا تبيعوها بغيرها فإنه من رضي من الله بالدنيا فقد رضي بالخسيس» (مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوار (ط - بيروت) - بيروت، چاپ: دوم، 1403 ق؛ ج ‏1؛ ص 144)

وی افزود: «لماذة» به معنای پس مانده دهان سگ است؛ حضرت می فرماید: آیا یک آزاد مردی نیست که این پس مانده دهان سگ را برای اهلش بگذارد؟ منظور از پس مانده دهان سگ، همین تشریفات و کاخ ها و همین چیزهایی است که دل های ضعیف را در دوران عبدالملک جذب خودش کرده است که همه کسانی که نوکری عبدالملک یا نوکری نوکرانش را کردند، به خاطر همین پس مانده دهان سگ بوده است که حضرت می فرماید:  شما دنبال این پس مانده دهان سگ نباشید تا به این وسیله جذب عبدالملک گردید.

استاد علی ایمانی از اساتید حوزه علمیه قم در قسمت پایانی با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: حضرت، تاکتیکی که برای مبارزه سیاسی اتخاذ کرده اند، برای این هدف بوده است که بتوانند برای ایجاد حکومت اسلامی زمینه سازی کنند.

وی اضافه نمود: حضرت علیه السلام بدون اینکه بیان صریح و قاطعی نسبت به حکومت داشته باشد، در قالب دعا و موعظه سعی بر زمینه چینی برای رسیدن به این هدف داشتند؛ علت، آن بود که اگر حضرت دست به اعتراض علنی و عملی می زد، مطمئنا کاروان خطیر اهل بیت علیهم السلام به آنجا که می خواستند، نمی رسیدند و آن عده معدود از علاقه مندان و مؤمنان اهل بیت علیهم السلام در اطراف حضرت از بین می رفتند و از این رو حضرت در قالب دعا و موعظه این مطالب را به مسلمین و کسانی که باید بعدا در تشکیل حکومت اسلامی کمک کار می شدند، می رساندند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حضرت آقا در اینجا تشبیهی هم نسبت به این دوره دارند که می فرماید: «بایستی دوران امام سجاد علیه السلام را به دوران آغازین دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در مکه تشبیه کنیم.» یعنی آن چند سال اول که حتی تبلیغ، علنی نبود؛ و شاید بتوان دوران امام باقر علیه السلام را به دوران دوم پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم یعنی دوران تبلیغ علنی تشبیه کرد.

وی افزود: از اینجا تعرّض صریحی نسبت به عبدالملک انجام نشد، بلکه تعرض در ضمن تقیه شدید انجام شد و مطمئنا اگر آن برخوردهای تند از  امام سجادعلیه السلام سر می زد و امام علنا این کار را می کردند، حضرت نمی توانستند به آن هدفی که می خواستند، برسند.

استاد علی ایمانی خاطرنشان کرد: امام سجاد علیه السلام در این دوره سی و چند ساله به صورت انسانی بردبار و صبور هستند که سعی دارند زمینه شدیدا نامناسب جهان اسلام را به سمتی سوق بدهند که جانشینانشان بتوانند تلاش های نهایی خود را برای ایجاد جامعه و حکومت اسلامی به وجود بیاورند.

وی اضافه نمود: برای ایجاد یک جامعه اسلامی زمینه فکری و ذهنی از همه چیز لازم تر و مهمتر است و این زمینه ذهنی و فکری در آن دوران اسلام، کاری بود که باید در طول سالیان دراز انجام بگیرد و همین کاری بود که امام سجاد علیه السلام انجام دادند.

لینک قسمت قبل مصاحبه:https://www.neshasteasatid.com/node/5710/

/270/260/20/