امام صادق علیه السلام آمد و این درخت طیبه را به بار نشاند و عقل ها را شکوفا نمود؛ امام صادق علیه السلام شاید بشود گفت در سه حوزه اصلی «انسان شناسی»، «سبک زندگی» و «جامعه شناسی سیاسی» تلاش های بی بدیلی داشتند.

به مناسبت شهادت صادق آل محمد صلوات الله علیهم اجمعین، استاد احمد قوی از اساتید بزرگوار حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو نشست.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: بیست و پنجم شوال، شهادت رئیس مکتب تشیع، امام صادق علیه السلام است. امام صادق علیه السلام در به بار نشاندن شجره طیبه ای که همه پیامبران برای به بار نشستن این درخت تلاش کردند، نقش نمادین و بی بدیل دارند؛ به این معنا که هدف از برانگیختن همه انبیاء آن بود که انسان ها به شکوفایی خردهای بشری برسند و بپردازند.

وی افزود: امیر مؤمنان علی علیه السلام در نهج البلاغه می فرماید: «... پس خداوند رسولانش را بر انگيخت، و پيامبرانش را به دنبال هم به سوى آنان گسيل داشت، تا اداى عهد فطرت الهى را از مردم بخواهند، و نعمت هاى فراموش شده او را به يادشان آرند و با ارائه دلايل بر آنان اتمام حجت كنند، و نيروهاى پنهان عقول آنان را بر انگيزانند»؛

«... فَبَعَثَ فِيهِمْ رُسُلَهُ وَ وَاتَرَ إِلَيْهِمْ أَنْبِيَاءَهُ لِيَسْتَأْدُوهُمْ مِيثَاقَ فِطْرَتِهِ وَ يُذَكِّرُوهُمْ مَنْسِيَّ نِعْمَتِهِ وَ يَحْتَجُّوا عَلَيْهِمْ بِالتَّبْلِيغِ وَ يُثِيرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ ...»

استاد قوی تصریح کرد: امیر مؤمنان علی علیه السلام می فرماید که انبیای الهی آمدند، تا عقل های مدفون شده و زیر خاک های ستم، غفلت و جهالت قرار گرفته را بیرون بکشند و خورشید عقل که حجت الهی است، تابناک بشود و بشریت به فرمان عقل کارها را انجام بدهد و به فرمان شهوت، غفلت و طاغوت های زمان نباشند.

وی افزود: امام صادق علیه السلام آمد و این درخت طیبه را به بار نشاند و عقل ها را شکوفا نمود؛ امام صادق علیه السلام شاید بشود گفت در سه حوزه اصلی «انسان شناسی»، «سبک زندگی» و «جامعه شناسی سیاسی» تلاش های بی بدیلی داشتند.

حوزه انسان شناسی

استاد احمد قوی در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: در کتاب شریف «تحف العقول» روایتی زیبا از امام صادق علیه السلام می خوانیم: مردم معادن طلا و نقره هستند؛ «الناس معادن کمعادن الذهب و الفضة»؛ مردم معادن های دارای ارزش هستند؛ آنچه که مغفول واقع شده، آن است که این گنجینه ها به صورتِ بکر باقی مانده است؛ در اثر  ستم ها و ظلم های حاکمان و طاغوت ها، این معدن ها برداشت و استخراج نشده است. هر کسی که در روی زمین زندگی می کند، آن فرد، دارای استعدادی است که دیگران از آن بی بهره هستند.

وی افزود: این انسان شناسی امام صادق علیه السلام به انسان «اعتماد به نفس»، «کرامت و بزرگواری» می دهد؛ آنچنان که آیه شریفه می فرماید: «و لقد کرمنا بنی ادم و حملناهم فی البر و البحر و رزقناهم من الطیبات وفضلناهم علی کثیر ممن خلقنا تفضیلا» (اسراء: 70)

این استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: در مکتب شیعه و امام صادق علیه السلام این گونه نیست که فقط مؤمن کرامت داشته باشد؛ بلکه هر کس که بشر است، این بشر، بزرگواری دارد و خداوند به او کرامت بخشیده و تاج کرامت را بر سر او گذاشته و مدال کرامت را بر سینه او نصب کرده است.

وی اضافه نمود: امام صادق علیه السلام نگاه ما به انسان را عوض می کند؛ این انسان چه سفید و چه سیاه باشد؛ ورای اینکه جنسیت او یا زبان و نژاد او چیست؛ بلکه انسان بما هو انسان را بیان می کند؛ انسان از آن جهت که انسان است، دارای کرامت و ارزش است؛ و امام صادق علیه السلام مردم مانند معادن طلا و نقره هستند؛ «الناس معادن کمعادن الذهب و الفضة»

استاد قوی در ادامه تصریح کرد: بحث انسان شناسی بسیار مهم است؛ تا دیدگاه ها و پندارها را عوض نکنیم، نمی توانیم رفتارها را تغییر بدهیم؛ قرآن شریف می فرماید: هر انسانی بر اساس آن شاکله اش عمل می کند. «قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى‏ شاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدى‏ سَبِيلًا» (اسراء: 84)

وی افزود: ما باید شاکله ذهنی افراد را تغییر بدهیم تا بتوانیم با تغییر در پندار، تغییر در رفتار را داشته باشیم. این نگاه، نگاه بنیادین و پایه ای و زیرساختی است.

حوزه مدیریت سبک زندگی

استاد احمد قوی خاطرنشان کرد: در این حوزه امام صادق علیه السلام آموزه های فراوانی دارد؛ شاید زیباترین و کلیدی ترین آنها را انتخاب کرده باشم. 

وی افزود: در کتاب گرانسنگ تحف العقول، روایت از امام صادق علیه السلام است که حضرت می فرماید: اگر انسان می خواهد زندگی آرامی داشته باشد، باید دو سوم تلاش کند و یک سوم غفلت و بی خیالی داشته باشد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اگر انسانی بخواهد صد در صد به اهداف خودش برسد، این شخص دچار آرمان گرایی افراطی می شود که باعث زدگی و سرخوردگی می گردد. بهر حال در دنیا تضاد و تغییرات وجود دارد و انسان همیشه به اهداف خود نمی رسد.

وی اضافه نمود: از آن طرف، اگر انسان بخواهد تفریطی و بی خیال باشد و تلاش کمی داشته باشد، به هدف خود نمی رسد؛

استاد قوی خاطرنشان کرد: نظام جهان بر اساس تلاش بنا شده است؛ قرآن شریف می فرماید: «لیس للانسان الا ما سعی»؛ تلاش در فرهنگ امام صادق علیه السلام و فرهنگ قرآن جایگاه بی نظیر و درخشنده ای دارد. امام صادق علیه السلام فرمود:

« صلاح حال التعايش و التعاشر مل‏ء مكيال (في بعض النسخ‏ [على مكيال‏]. تعايش القوم: عاشوا مجتمعين على ألفة و مودة. و تعاشر القوم: تخالطوا و تصاحبوا) ثلثاه فطنة و ثلثه تغافل» (ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول - قم، چاپ: دوم، 1404 / 1363ق؛ ص 359)

وی افزود: «تعایش» یعنی زندگی نیک؛ «تعاشر» یعنی همزیستی؛ درست شدن همزیستی، همزیستی مسالمت آمیز که هم شاد باشم و هم شاد گردانم، هم خود زیبا زندگی کنم و هم در زیبا زندگی کردن دیگران نقش داشته باشم، به این است که دو سوم زیرکی به کار ببرم و تلاش و مجاهدت کنم و یک سوم هم تغافل داشته باشم که شد شد، نشد نشد. این امر، همان کلام امام راحل رضوان الله تعالی علیه است که می گفت: «ما مأمور به وظیفه ایم و نه مأمور به نتیجه»؛ تلاشت را به کار ببر؛ آنگاه هر نتیجه ای که رسید، شاد باش و افسرده و پژمرده نباش.

وی اضافه نمود: به این ترتیب، این نکته زیبا در مدیریت سبک زندگی را از امام صادق علیه السلام می آموزیم؛ نکته ای که به ما هدیه می کند.

حوزه سوم: جامعه شناسی سیاسی

استاد احمد قوی از اساتید حوزه علمیه قم در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: در هر جامعه ای زندگی کنیم، به یک سری عناصر سازنده نیاز داریم تا زندگی ما موفق و شیرین و همراه با کامیابی باشد.

وی افزود: در کتاب شریف تحف العقول روایت بسیار زیبایی از امام صادق علیه السلام می خوانیم: سه چیز است که همه مردم به آن نیاز دارند؛ وقتی سخن از «همه مردم» است، یعنی همه، با هر رویکردی، با هر اندیشه ای، با هر انگیزه ای در هر جای این کره خاکی، هر کس که زندگی می کند، به سه اصل نیاز دارد؛ امنیت، عدالت و رفاه و ثروت.

این استاد حوزه علمیه قم در ادمه بیان کرد: انسان بنا بر ساختار زیستی و روحیه خودش، وقتی نیازهای خودش را نگاه می کند، می بیند که به این سه امر بنیادی «امنیت، عدالت و رفاه» نیاز دارد.

وی اضافه نمود: اگر انسان، از مواهب دنیوی و لذت های دنیا بهره مند باشد، اما امنیت خاطر نباشد، لذت بخش نیست؛ از این رو امنیت، عنصر مهمی است.

استاد قوی خاطرنشان کرد: عنصر دوم، عدالت است؛ همان که خداوند در سوره حدید می فرماید: مردم باید به اقامه عدالت برخیزند و این، پیامبران هستند که زمینه ایجاد عدالت را ایجاد می کنند.

«لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَ رُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ» (حدید: 25)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: نکته سوم، رفاه و ثروت است. انسان نیاز دارد که در زندگی او گشایش و توسعه ایجاد بشود؛ اسلام مخالف رفاه در دنیا نیست؛ از سعادت انسان این است که دارای خانه وسیع باشد؛ اما به شرط اینکه از حلال بوده باشد و حقّ دیگران را ضایع نکرده باشد؛ برای همه این را بخواهد. به تعبیر قرآن، مؤمنین تنها دنیا یا فقط آخرت را نمی خواهند؛ بلکه آیه شریفه می فرماید: «وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ»

وی اضافه نمود: امام صادق علیه السلام می فرماید اگر کسی به خاطر رسیدن به دنیا از آخرت دست بردارد و آخرتش را بفروشد، از ما نیست؛ آنچنان که اگر به اسم آخرت و برای رسیدن به آخرت، از دنیا گریزان بشود و رهبانیت در پیش بگیرد و از جامعه بی خبر باشد، از ما نیست. کسی که به خاطر دنیا از آخرت دست بردارد، یا برای رسیدن به آخرت، از دنیا دست بردارد، هیچ کدام از آنها در مکتب امام صادق علیه السلام جایی ندارند.

استاد قوی خاطرنشان کرد: در نگاه ما جامعه شناسی سیاسی، امنیت، عدالت و رفاه و ثروت برای هر ملتی و هر مردمی نیازمند است. این، همان فرمایش رهبری حفظه الله است که فرمودند اگر کسی به جمهوری اسلامی خرده می گیرد و نقد دارد و قبول ندارد، باز هم جمهوری اسلامی را تقویت کند؛ باز هم به پای صندوق های رأی بیاید و مکتب امام خمینی را تقویت نماید؛ چون اگر جمهوری اسلامی تضعیف شود، امنیت ایران از بین می  رود؛ اگر جمهوری اسلامی تضعیف بشود، رفاه و عدالت از بین می رود. وقتی امریکا، وهابی ها، صهیونیسم و داعشی ها ما را با موشک بمباران می کنند، کاری ندارند که شما جمهوری اسلامی و اسلام را قبول دارید یا ندارید؛ هر آن کس که ایران و وطن را دوست دارد، بایستی به تقویت این نظام بپردازد.

وی افزود: تقویت نظام، تقویت امنیت، عدالت و رفاه است؛ فرمایش مرحوم امام رضوان الله تعالی علیه و هنچنین  فرمایش مقام معظم رهبری حفظه الله، تبلوربخش و عینیت بخش به همان روایت امام صادق علیه السلام است که فرمود: مردم به سه چیز نیازمند هستند؛ هر انسانی در هر جامعه ای در روی این کره خاکی به امنیت، عدالت و رفاه و ثروت نیاز دارد.

راه های دستیابی به امنیت، عدالت و ثروت

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ما زمانی به «امنیت» می رسیم که «قدرت» داشته باشیم؛ کما اینکه مقام معظم رهبری حفظه الله بارها این روایت را بیان می کردند که دانش، قدرت است؛ هر آنکس که دانشمند و فرهیخته است، بر ملت های دیگر برتری می یابد و هر کس که از دانش و علم تهی است، بر او تاخته می شود و مغلوب می گردد.

«العلم‏ سلطان‏ من وجده صال به و من لم يجده صيل عليه» (ابن أبي الحديد، عبد الحميد بن هبة الله، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد - قم، چاپ: اول، 1404ق. ؛ ج ‏20؛ ص 319)

وی افزود: در همه فرهنگ ها این کلام، روشنگری می کند؛ فردوسی حکیم در شاهنامه بیان می کند:

توانا بود هر که دانا بود

ز دانش دل پیر برنا بود

در غرب، نیز جمله معروفی است که می گوید: «Knowledge is power»؛ یعنی دانش، قدرت است. «امنیت»، نیاز به «قدرت» دارد؛ باید قدرتمند باشیم. ایران و جهان اسلام قدرتمند است که می تواند برای ما امنیت ایجاد کند..

وی افزود: دستیابی به عدالت، نیاز به تقوا دارد؛ ما اگر بستر اخلاق، بستر مهرورزی را در جامعه فراهم نکنیم، هر چقدر ثروتمند باشیم، عده ای ظالمانه حقّ دیگران را غصب خواهد کرد. ایجاد رفاه و ثروت نیز نیازمند تلاش است.

استاد احمد قوی خاطرنشان کرد: هنرِ امام صادق علیه السلام، شکوفا نمودن استعدادهای بشر و به بار نشاندن شجره طیبه ای است که همه پیامبران برای آن زحمت کشیدند که شکوفا نمودن استعدادهای بشر است که در اثر بی اخلاقی و ستم ستمگران در زیر خاک غفلت و جهالت بماند.

وی اضافه نمود: در بحث حوزه های سبک زندگی، انسان شناسی و جامعه شناسی سیاسی، به علوم امام صادق علیه السلام نیازمندیم.

امام صادق علیه السلام در حوزه «انسان شناسی» به انسان ها کرامت داد و آنها را چون معادن طلا و نقره دانست.

در بحث حوزه «سبک زندگی» فرمود که شما تلاش را انجام دهید، اما آرمان گرایی افراطی نداشته باشید و دچار تفریط هم نشوید؛ دو سوم، تلاش، یک سوم، تغافل و بی خیال بودن نسبت به نتیجه، تا زندگی کامیاب و لذت بخش و شاد باشد.

در بحث حوزه «جامعه شناسی سیاسی» به سه عنصر اساسی نیازمندیم، امنیت، عدالت و رفاه توجه دادند.

/270/260/20/