در روایات نیز به بیان اهمیت توجه به خانواده و رسالت انسان در مقابل آنها، چه در دعاها و چه در خطاب به اصحاب، مورد توجه قرار گرفته است؛ در بسیاری از دعاها و اذکاری که در ماه رجب، ماه رمضان و مخصوصا دعاهای شب های قدر، به اهمیت برحذر داشتن خود و خانواده از آتش تأکید شده است؛

استاد علی اکبر باقری، از اساتید بزرگوار حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو در موضوع «اهمیت توجه بیش از پیش به معاد و حفظ خود و خانواده از آتش» پرداخت.

این استاد سطوح عالی در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: از موارد مهمی که در آیات و روایات، بسیار به آن توجه شده است، بحث لزوم اهمیت دادن به خانواده و محفوظ داشتن آنها از آتش جهنم است.

آیات:

استاد باقری در ادامه بیان کرد: توجه به خانواده از اموری است که قرآن کریم در آیات متعددی به آن توجه داده است که به برخی از آنها اشاره می کنیم.

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ»  (تحریم: 6) ای کسانی که ایمان آورده ‌اید، خود را با خانواده خویش از آتش دوزخ نگاه دارید؛ چنان آتشی که مردم (دل‌ سخت کافر) و سنگ (خارا) آتش‌افروز اوست و بر آن دوزخ فرشتگانی بسیار درشت‌ خو و دل‌ سخت مأمورند که هرگز نافرمانی خدا را (در اجرای قهر و غضب حق) نخواهند کرد و آنچه به آنها حکم شود انجام دهند.

«وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها لا نَسْئَلُكَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَ الْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى‏» (طه: 132)» و خانواده ‏ات را به نماز فرمان بده و خود نيز بر آن شكيبايى ورز از تو رزقى نمى‏ طلبيم، ما به تو روزى مى ‏دهيم و عاقبت نيك براى پرهيزكارى است.

«وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَک الْأَقْرَبِینَ» (شعراء: 214) نزدیک ترین بستگانت را هشدار ده.

«يا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلاةَ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ اصْبِرْ عَلى‏ ما أَصابَكَ إِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ » (لقمان: 17) پسرم! نماز را برپا دار و مردم را به كار پسنديده وادار و از كار زشت بازدار و بر آنچه [از مشكلات و سختى ‏ها] به تو مى ‏رسد شكيبايى كن، كه اينها از امورى است كه ملازمت بر آن از واجبات است.

«يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَ بَناتِكَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذلِكَ أَدْنى‏ أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً» (احزاب: 59) ای پیامبر! به زنان و دختران خود و سپس زنان مؤمنان بگو...

«فَاعْبُدُوا ما شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ قُلْ إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِينُ» (زمر: 15) پس شما هم آنچه را مى‏ خواهيد، به جاى او بپرستيد. بگو: بى‏ ترديد زيانكاران [واقعى‏] كسانى هستند كه روز قيامت سرمايه وجودشان و كسانشان را به تباهى داده باشند آگاه باشيد! كه آن همان زيان آشكار است.

«وَ تَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ وَ قالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا إِنَّ الظَّالِمِينَ فِي عَذابٍ مُقِيمٍ» (شوری: 45) و آنان را مى‏ بينى كه بر آتش عرضه مى ‏شوند، [و در حالى كه از شدت رسوايى سرافكنده ‏اند] زير چشمى به آن مى ‏نگرند. و اهل ايمان مى ‏گويند: يقيناً زيانكاران كسانى هستند كه روز قيامت سرمايه وجود خود و كسانشان را تباه كرده ‏اند. آگاه باشيد! مسلماً ستمكاران در عذابى پايدار و جاودانه‏ اند.

«إِنَّا کنَّا قَبْلُ فِی أَهْلِنا مُشْفِقِینَ» (طور: 26) مردان خدا در مورد خانواده دغدغه دارند و بی تفاوت نیستند.

«وَ كانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ وَ كانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا» (مریم: 55) و همواره خانواده‏ اش را به نماز و زكات فرمان مى‏ داد، و نزد پروردگارش پسنديده بود.

روایات:

استاد علی اکبر باقری خاطرنشان کرد: در روایات نیز به بیان اهمیت توجه به خانواده و رسالت انسان در مقابل آنها، چه در دعاها و چه در خطاب به اصحاب، مورد توجه قرار گرفته است؛ در بسیاری از دعاها و اذکاری که در ماه رجب، ماه رمضان و مخصوصا دعاهای شب های قدر، به اهمیت برحذر داشتن خود و خانواده از آتش تأکید شده است؛ در ادامه به برخی از آنها اشاره می کنیم.

وی افزود: در دعاهای ماه رجب می خوانیم: «... يا ذا الجلال و الإكرام يا ذا النعماء و الجود، يا ذا المن و الطول، حرّم‏ شيبتي‏ على‏ النّار» (سید بن طاووس، الإقبال بالأعمال الحسنة (ط - الحديثة)؛ ج‏ 3؛ ص 211)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: شیخ صدوق در کتاب خود این دعا را می آورد: «اللهم فكني‏ من‏ النار و أوسع علي من رزقك الحلال الطيب و ادرأ عني شر فسقة الجن و الإنس و شر فسقة العرب و العجم‏» (شیخ صدوق، من لا يحضره الفقيه؛ ج ‏2؛ ص 542)

وی اضافه نمود: دعای مجیر از دعاهایی است که برای ماه مبارک رمضان به آن سفارش شده است؛ ترجیع بند این دعای شریف، پناه بردن به خدا از آتش جهنم است: «و هو مروي عن النبي صلی الله علیه و آله و سلم:‏ بسم الله الرحمن الرحيم‏ سبحانك يا الله تعاليت يا رحمان أجرنا من‏ النار يا مجير ....» (کفعمی، البلد الأمين و الدرع الحصين؛ النص؛ ص 362)

استاد باقری خاطرنشان کرد: دعای جوشن کبیر نیز از دعاهای معروفی است که برای خواندن آن، بسیار تأکید شده است؛ در ترجیع بند آن می خوانیم: «سبحانک یا لا اله الا انت الغوث الغوث خلصنا من النار یا ربّ»

وی در ادامه بیان کرد: امیرالمؤمنین علی علیه السلام می فرماید: به خود و خانواده تان خیر بیاموزید و آنان را ادب کنید. «علموا انفسکم و اهلیکم الخیر و ادبوهم» ( الدر المنثور في تفسير المأثور، ج ‏6، ص: 244)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «کلکم راع و کلکم مسؤل عن رعیته ... الرجل راع علی اهل بیته ... فالمرئة راعیة علی اهل بیت بعلها و ولده» همه شما نسبت به زیر دست خود مسئول هستید. مرد، مسئول خانواده اش، زن مسئول شوهر و فرزندش است.

استاد باقری در ادامه به این روایت اشاره نمود: «عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهْ «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلِیکُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ» تَلَاهَا رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه و آله عَلَی أَصْحَابِهِ، فَخَرَّ فَتًی مَغْشِیّاً عَلَیْهِ، فَوَضَعَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یَدَهُ عَلَی فُؤَادِهِ فَوَجَدَهُ یَکَادُ یَخْرُجُ مِنْ مَکَانِهِ، فَقَالَ: یَا فَتَی، قُلْ لَا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ. فَتَحَرَّکَ الْفَتَی فَقَالَهَا، فَبَشَّرَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله بِالْجَنَّهْ فَقَالَ الْقَوْمُ: یَا رَسُولَ اللهِ صلی الله علیه و آله، مِنْ بَیْنِنَا؟ فَقَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله: أَمَا سَمِعْتُمُ اللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ «ذلِکَ لِمَنْ خافَ مَقامِی وَ خافَ وَعِیدِ».

ابن ‌سعید می گوید: وقتی این آیه نازل شد: «ای کسانی که ایمان آورده ‌اید، خود و خانواده‌ خویش را از آتشی که هیزم آن انسان‌ ها و سنگ‌ هاست نگه دارید.» (تحریم/۶) رسول ‎خدا صلی الله علیه و آله آن را برای اصحابش تلاوت فرمود و جوانی بیهوش بر زمین افتاد. پیامبر صلی الله علیه و آله دستش را بر روی قلب جوان گذاشت، دید نزدیک است از جایش کنده شود.

فرمود: «ای جوان! بگو: لا إِلهَ إِلاَّ اللهُ».

جوان تکانی خورد و لا إِلهَ إِلاَّ اللهُ گفت.

پیامبر صلی الله علیه و آله به او مژده‌ بهشت داد.

مردم گفتند: «ای رسول ‎خدا صلی الله علیه و آله! چطور از بین ما [این فرد] وارد بهشت می ‎شود»؟

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «آیا نشنیدید که خدای تعالی می‎ فرماید: «ذلِکَ لِمَنْ خافَ مَقامِی وَ خافَ وَعِید». (تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج ۷، ص۳۵۶ نورالثقلین)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: همچنین داریم که وقتی این آیه شریفه نازل شد، «یا ایها الذین آمنوا قوا انفسکم و اهلیکم نارا»، یکی از مسلمانان به صورت خود می زد و ناله می کرد و می گفت: من در انجام تکلیف خودم مانده ام؛ حال، این آیه آمده و من را در مقابل عملکرد خانواده ام هم مکلف کرد.

پیامبر فرمود: شما در مقابل خانواده تا آن اندازه مسئول هستید که آنها را امر به معروف و نهی از منکر کنید. آنها عمل کنند یا نکنند، تو دیگر بعد از آن تکلیفی نداری.

«و فيه، أخرج ابن مردويه عن زيد بن أسلم قال: تلا رسول الله ص هذه الآية «قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً» فقالوا: يا رسول الله كيف نقي أهلنا نارا؟ قال: تأمرونهم بما يحبه الله و تنهونهم عما يكره الله.»

استاد باقری خاطرنشان کرد: مهم این است که پدر و مادر بی تفاوت نسبت به فرزندان نباشند. سعی و کوشش و تلاششان  را انجام دهند، اما اگر فرزندی به هر عنوان راه سعادت را در پیش نگرفت و تخلف از خدا و تخلف از والدینش کرد، عقابی و عذابی به خاطر این مسأله برای پدر و مادر نخواهد بود. مهم این است که پدر و مادر امر و نهی کنند. مهم این است که پدر و مادرها برای تربیت فرزندانشان حساس باشند. وظیفه شان را انجام دهند و در ادامه امورشان را به خدا واگذار کنند  و وظیفه شان را نسبت به فرزند انجام دهند؛ حال اگر خود فرزند، راه دیگری برگزید، تقصیر پدر و مادر نخواهد بود و عذاب آن را نخواهد چشید.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در کلام پایانی بار دیگر به بیان این آیه شریفه پرداخت: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ»  (تحریم: 6) ای کسانی که ایمان آورده ‌اید، خود را با خانواده خویش از آتش دوزخ نگاه دارید؛ چنان آتشی که مردم (دل‌ سخت کافر) و سنگ (خارا) آتش‌افروز اوست و بر آن دوزخ فرشتگانی بسیار درشت‌ خو و دل‌ سخت مأمورند که هرگز نافرمانی خدا را (در اجرای قهر و غضب حق) نخواهند کرد و آنچه به آنها حکم شود انجام دهند.

/270/260/20/