استاد احمد خوانساری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتیه به ادامه بحث در موضوع «مقامات حضرت فاطمه سلام الله علیها» پرداخت.

مقام دهم: ولايت حضرت فاطمه عليها السلام در امور عامه‏

این استاد سطوح عالی در شانزدهمین قسمت از گفتگو به ادامه بحث در مقام دهم، یعنی «ولایت حضرت فاطمه سلام الله علیها در امور عامه» پرداخت.

جهت چهارم: نفوذ اذن آن حضرت در خمس و انفال‏

وی افزود: در روايات متعددى داريم كه خمس و انفال براى شيعيان مباح گرديده است، البته اين روايات هم از جهت فتاوى فقها و هم از جهت نصوص آنها به سه مورد خاص محدود شده است.

استاد خوانساری در ادامه بیان کرد: نكته ‏اى كه در اين دسته از روايات وجود دارد، اين است كه اذن و اجازه فاطمه زهرا عليها السلام در مصرف خمس توسط شيعيان هم‏ رديف اذن و اجازه رسول خدا و امير مؤمنان و حسنين و ساير ائمه صلوات الله و سلامه علیهم اجمعین قرار گرفته است.

وی اضافه نمود: اين نكته مطالب قبلى را تأكيد مى ‏نمايد كه تدبير و ولايت اموال عامه، همان ‏طور كه براى ائمه ثابت است، براى حضرت صديقه زهرا سلام الله علیها نيز ثابت است؛ ولو اينكه آن حضرت، امام نيست.

این استاد حوزه علمیه  قم در ادامه بیان کرد: همچنين ثابت گرديد همان ‏طور كه عنوان ذوى القربى بر امام، صدق مى ‏نمايد، بر آن حضرت نيز صادق است؛ و حتى در بعضى از روايات باب خمس و انفال ذوى القربى به حجت در زمان و دوره خاص تفسير شده است و اين عنوان حجيّت نيز باز بر حضرتش صادق است و تطبيق مى‏ نمايد.

نمونه ‏اى از اين روايات:

روایت اول:

وی افزود: روايت احمد بن محمد كه در بسيارى از احكام باب خمس بدان‏ استناد شده است. «قال عليه السلام: «و الذى للرسول هو لذوى القربى و الحجّة فى زمانه فالنصف له خاصّة». «هرآنچه به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم تعلق مى ‏گيرد، همان عينا مال ذوى القربى و حجت زمان است؛ پس نصف آن مقدار در اختيار و ملك اوست».

روایت دوم:

استاد خوانساری خاطرنشان کرد: روايت صحيحه فضيل از امام صادق عليه السلام بیان می کند: «قال: من وجد برد حبّنا فى كبده فليحمد اللّه على أوّل النعم. قال قلت: جعلت فداك ما أوّل النعم؟ قال:

طيب الولادة. ثم قال ابو عبد اللّه عليه السلام قال أمير المؤمنين عليه السلام لفاطمة عليها السلام: أحلى نصيبك من الفي‏ء لاباء شيعتنا ليطيبوا ثم قال ابو عبد اللّه إنّا أحللنا امّهات شيعتنا لآبائهم ليطيبوا»

امام صادق مى ‏فرمايد: «هركسى خنكى محبت ما را در جگر خود يافت، خداوند را براى بالاترين نعمت‏ ها شكر بگذارد.

مى ‏گويد: پرسيدم فدايت شوم بالاترين نعمت ها چيست؟

 فرمود: پاكى ولادت (حلال‏ زادگى).

سپس امام فرمود: امير مؤمنان علی علیه السلام به فاطمه عليها السلام فرمود: سهم خودت را از في‏ء بر پدران شيعيان ما حلال كن تا پاك و طيب گردند.

 سپس امام فرمود: ما مادران شيعيانمان را بر پدرانشان حلال گردانيديم تا شيعيان ما پاك و طيب باشند».

روایت سوم:

استاد احمد خوانساری در ادامه بیان کرد: روايت قوى و محكم وجود دارد كه عبد اللّه بن سنان از ابى عبد اللّه امام صادق نقل مى‏ كند: «قال ابو عبد اللّه عليه السلام: على كلّ امرئ غنم أو اكتسب الخمس‏ فما أصاب لفاطمة و لمن يلى أمرها من بعدها من ذرّيتها الحجج على الناس فذاك لهم خاصّة يضعونه حيث شاءوا إذ حرّم عليهم الصدقة ...».

امام صادق علیه السلام مى ‏فرمايد: «يك پنجم (خمس) درآمد هر كسى كه غنيمتى به‏ دست آورد يا تجارتى بنمايد ملك فاطمه عليها السلام و هركسى كه از نسل او باشد و حجت بر مردم باشد مى‏ گردد و اين خمس اختصاص به اين عده دارد كه هرگونه خواستند آن را مصرف نمايند؛ زيرا صدقه (زكات) بر ايشان (حضرت فاطمه و ذريه‏ اش) حرام گرديده است».

وی افزود:  از اين روايت دو نكته استفاده مى ‏شود:

نکته اول:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اول اينكه ولايت تصرف و ملكيت خمس مخصوص حضرت فاطمه سلام الله علیها است كه بعد از آن حضرت به آن دسته از ذريه و نسل او منتقل مى ‏گردد كه حجت الهى باشند؛ نه اينكه شامل همه ذريه و نسل آن حضرت شود.

نکته دوم:

وی اضافه نمود: نكته ديگر اينكه اين نوع وراثت براى مقامات الهى و ولايت در امور عامّه است؛ نه در امور فردى و عادى، كه در آن بين معصوم و غيرمعصوم فرقى نيست.

وی افزود: به تعبير ديگر، همان‏ طور كه ولايت خدا و رسولش بر خمس به مقتضاى آيه خمس و انفال و فى‏ء تا روز قيامت تداوم دارد؛ فاطمه زهرا نيز در طول خدا و رسولش داراى چنين ولايتى است و در نهايت، ائمه عليهم السلام كه ذريه او محسوب مى ‏شوند؛ نيابت آن حضرت را در اين جهت دارند و ولايت رسول خدا نيز تا روز قيامت باقى است و امام قائم حىّ، بعد از ارتحال آن حضرت از جانب او مبلغ اوامر و نواهى ‏اش است؛ مانند اينكه‏ امام حسين علیه السلام براى ابن عباس جهت خروج به سوى عراق چنين دليل مى‏ آورد كه پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم در رؤيا چنين امر كرده است.

روایت چهارم:

استاد احمد خوانساری خاطرنشان کرد:  تعداد زيادى از روايات كه در آنها ذوى القربى به اهل بيت كه فاطمه نيز يكى از آنهاست تفسير شده است. در اينجا به يك نمونه بسنده مى‏ كنيم:

«صحيحه ابى خالد كابلى از ابى جعفر عليه السلام: «وجدنا فى كتاب على عليه السلام أنّ الأرض للّه يورثها من يشاء من عباده و العاقبة للمتقين أنا و أهل بيتى الذين أورثنا اللّه الأرض و نحن المتّقون و الأرض كلّها لنا»

ابو خالد كابلى از امام محمد باقر نقل مى‏ كند كه فرمود: «در كتاب امام على عليه السلام چنين آمده است كه زمين به خداوند تعلق دارد و خداوند زمين را براى عده ‏اى از بندگان برگزيده‏ اش به ارث خواهد گذاشت (يعنى حكومت زمين به آنها مى ‏رسد)

بعد امير مؤمنان مى ‏فرمايد: «من و اهل بيتم كسانى هستيم كه خداوند زمين را براى ما به ارث مى‏ گذارد و ما متقون هستيم و همه زمين براى ماست».

روایت پنجم:

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در جهت پنجم بحث رواياتى ذكر مى ‏شود كه مراد از «وَ آتِ ذَا الْقُرْبى‏ حَقَّهُ» در ابتدا حضرت فاطمه سلام الله علیها است.

جهت پنجم: فاطمه؛ بارزترين افراد ذوى القربى‏

استاد احمد خوانساری خاطرنشان کرد: در آيه شريفه «وَ آتِ ذَا الْقُرْبى‏ حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ»، هم از جهت موضوع و هم محمول بارزترين افراد ذوى القربى فاطمه عليها السلام است.

وی افزود: از حيث محمولى آنچه به عنوان (حق) آمده است، همان حق تصرف در اموال عامه مسلمين مثل انفال و فى‏ء و مالك بودن آن حضرت نسبت به خمس است، زيرا شأن نزول آيه مذكور حضرت فاطمه مى‏باشد و هم شيعه و هم اهل سنت اين را قبول دارند. و روايت شده است كه در شب معراج جبرئيل بر رسول اكرم آيه وَ آتِ ذَا الْقُرْبى‏ حَقَّهُ را نازل كرد؛ پيامبر اكرم پرسيد: ذوى القربى كيست و حق او چيست؟ جبرئيل پاسخ داد: ذوى القربى فاطمه است و فدك را به او عطا نماى.

/270/260/21/